2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Inny świat

2l.pl / Opowiadanie B. – streszczenie i znaczenie

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

„Opowiadanie B.” jest specjalnie wydzieloną i odrębną częścią rozdziału „Trupiarnia”. Jest to jedyny moment w „Innym świecie”, w którym Herling-Grudziński powierza komuś innemu rolę narratora.

Więzień B. był nauczycielem gimnazjalnym i oficerem wojska polskiego. Kiedy 22 czerwca III Rzesza zaatakowała Związek Radziecki on przebywał już w niewoli sowieckiej i zastanawiał się nad tym, jakie będą konsekwencje tego historycznego wydarzenia. Nazajutrz został obudzony przez zastępcę naczelnika, który kazał mu iść ze sobą, nie pozwalając nawet więźniowi na ubranie się. Mężczyzna zaprowadził go do kancelarii NKWD, gdzie czekała na niego oficer Strumina. Zmuszano wówczas B. do podpisania aktu oskarżenia o „powtórną zdradę Związku Sowieckiego”, lecz on się na to nie zgodził. Za karę odesłano go do centralnego izolatora, czyli karceru.


Siedząc samotnie w celi o wymiarach trzy na pięć metrów nie wiedział, co z nim będzie. Wkrótce dołączyli do niego kolejni więźniowie. Nad ranem w izolatorze znajdowało się już dwudziestu dwóch aresztowanych. B. był jedynym Polakiem w tym towarzystwie. Upalne lato dawało się im we znaki. Przez niewielkie szczeliny nieustannie wlatywały komary, a na pryczach roiło się od pluskiew. Każdej nocy wzywano po kilku aresztowanych na przesłuchania do kancelarii NKWD, wracali zwykle po kilku godzinach, zawsze dotkliwie pobici.

Wreszcie przyszła kolej na więźnia B. Prowadzący przesłuchanie kapitan NKWD przeglądał dokładnie jego akta i wystosował oskarżenie, że jako syn rolnika osadzony zgodził się być „urzędnikiem w burżuazyjno-kapitalistycznej Polsce” (chodziło o posadę nauczyciela w gimnazjum). Ponadto oficer zarzucił B., iż opowiadał współwięźniom o życiu na Zachodzie, przez co dopuścił się zdrady Związku Sowieckiego. Polak jednak ponownie nie podpisał aktu oskarżenia. Sędzia śledczy kopnął go z taką siłą, że więzień spadł z krzesła. Enkawudzista kazał mu natychmiast usiąść w przysiadzie i na nowo rozpoczął przesłuchanie. Trwało ono do rana. B. na zmianę był bity i kopany po twarzy. Przez cały czas nie wolno mu było usiąść na podłodze, ani nawet podnieść się z przysiadu. Rano sędzia kazał wyprowadzić go na wartownię i pilnować, aby strażnik nie pozwolił mu zasnąć. Więzień B. do godziny dwudziestej drugiej siedział bez wody i chleba. Potem zaprowadzono go do śledczego, i znowu cały scenariusz poprzedniego przesłuchania się powtórzył łącznie z kopaniem i przysiadem. Jednak B. znowu nie podpisał aktu oskarżenia. Rano odprowadzono go skatowanego go celi. Wszyscy oskarżeni już mieli zakończone swoje śledztwa. Po dwóch tygodniach znowu go zaprowadzono do pokoju śledczego, było w nim czterech świadków (dwóch z nich nie znał), którzy złożyli kłamliwe, obciążające go zeznania. Znowu nie podpisał aktu oskarżenia, za co znowu było bicie i groźba z ust śledczego, że zastrzeli go jak psa.




Minęło kilka dni, współwięźniowie z celi doradzali mu, aby podpisał swój akt oskarżenia, inni żeby nie podpisywał. Wkrótce rozpoczęły się rozprawy sądowe. W nocy wzywano po dwóch oskarżonych na odczytanie wyroków. Po powrocie zamykano ich po drugiej stronie wąskiego korytarza w „celi śmierci”. Więc skazani mogli rozmawiać przez drzwi. Zostało ich w celi tylko pięciu: więzień B., student, adwokat, generał sowiecki i prawnik (rzekomy nauczyciel Stalina). Po kilku dniach bohater został zupełnie sam, ponieważ na pozostałych wykonano wyroki śmierci.

Pewnej nocy zaprowadzono więźnia B. do szkoły w Jercewie, aby tam przeprowadzić z nim rozmowę. Tam oznajmiono mu, że ze względu na porozumienie zawarte w Londynie pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Radzieckim (pakt Sikorski-Majski), jego sprawa została zamknięta. B. nie mógł uwierzyć w swoje szczęście.

Na początku września wyprowadzono go z izolatora na dziedziniec, skąd wypuszczono go na wolność. Wraz z innymi więźniami dotarli pieszo do innego obozu pracy – tak zwanej Drugiej Aleksiejewki. Tam natychmiast wcielono ich do brygady leśnej. Panujące w obozie warunki nie mieściły się B. w głowie. Na porządku dziennym były kradzieże i morderstwa. Silniejsi więźniowie znęcali się nad słabszymi za przyzwoleniem administracji obozu. Bohaterowi udało się otrzymać przeniesieni do tak zwanej wolnej zony, gdzie panowały zdecydowanie lepsze warunki. Zamieszkał w baraku, w którym było zameldowanych sto dwudziestu trzech więźniów z Polski.




Pewnego dnia narodowa solidarność spowodowała, że wszyscy rodacy B. odmówili wyjścia do pracy. Był to znak protestu wobec nie respektowania postanowień paktu Sikorski-Majski, w myśl którego amnestią mieli zostać objęci wszyscy więźniowie pochodzenia polskiego przetrzymywani na terenie ZSRR. Buntowników odesłano do obozu w Kruglicy, skąd B. trafił do Jercewa. Tam oczekiwał na śmierć bądź wyczekiwaną wolność.

„Opowiadanie B.” stanowi doskonałe zobrazowanie tego, co wydaje się być główną myślą przewodnią „Innego świata”, czyli niegodzenie się na fałszywe oskarżenia, przeciwstawianie się kłamstwu, pozostawaniu wiernym wyznawanym wartościom. Nauczyciel gimnazjalny dał piękny przykład niezłomności i twardości charakteru. Mężczyzna nie pozwolił się zastraszyć i nie ugiął się pod butem kapitana NKWD.




Historia B. miała za zadanie uświadomić czytelnikowi, że przyjęty przez Herlinga-Grudzińskiego sposób postępowania nie był rzadkością. Wśród więźniów zdarzali się tacy, którzy mieli świadomość tego, że sowieci nadużywają aparatu terroru do własnych potrzeb. Wiedzieli, że za czynami bolszewików nie stoi żadna ideologia, a jedynie wyrachowanie i żądza władzy absolutnej nad społeczeństwem.

Ponadto „Opowiadanie B.” stanowi kolejny przykład bezwzględności i brutalności NKWD. Stosowane przez oficerów metody przesłuchań do dziś wywołują ciarki. Fizyczne wyniszczanie organizmu oskarżonego przeplatało się ze znęcaniem psychicznym. Na porządku dziennym było dla NKWD fabrykowanie dowodów i preparowanie zeznań, byle tylko zmusić człowieka do przyznania się do czegoś, czego nie popełnił. Tym, którzy umieli się temu przeciwstawić należał się wielki szacunek i uznanie.

Historia opowiedziana przez więźnia B. mówi też o tym, jak Rosjanie wywiązywali się z umów międzynarodowych. Podpisany w Londynie pakt Sikorski-Majski oznaczał przywrócenie zerwanych 17 września 1939 roku kontaktów dyplomatycznych pomiędzy państwami. Dokument zawierał zapis o amnestii wobec wszystkich polskich więźniów znajdujących się na terytorium ZSRR, lecz zanim do tego doszło musiały upłynąć długie miesiące. Więzieni Polacy nie wiedzieli, jaki los ich czeka. Mieli nadzieję, że wkrótce wyjdą na wolność, lecz z drugiej strony podświadomie czuli, że w każdej chwili mogą zginąć w łagrze.



  Dowiedz się więcej
Bibliografia „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego
Najważniejsze cytaty z „Innego świata”
Obraz totalitaryzmu w „Innym świecie” Grudzińskiego
Mechanizm sowieckiego terroru ukazany w „Innym świecie”
Okrucieństwo więźniów w „Innym świecie”
Bohaterowie „Innego świata”
Charakterystyka Kostylewa
Praca w „Innym świecie”
Próba zachowania człowieczeństwa w „Innym świecie”
Interpretacja ostatniej sceny „Innego świata”
Obraz narodowości w „Innym świecie”
Więźniowie i ich relacje w obozie ukazane w „Innym świecie”
Wartości artystyczne „Innego świata”
Język w „Innym świecie”
Tło historyczne „Innego świata”
Słownictwo obozowe w „Innym świecie”
Przestrzeń obozu w Jercewie ukazana w „Innym świecie”
Autobiografizm w „Innym świecie”
Narracja w „Innym świecie”
„Inny świat”- kompozycja utworu
Okoliczności powstania „Innego świata”
Czas i miejsce akcji „Innego świata”
„Inny świat” – interpretacja motta
„Inny świat” – interpretacja tytułu
Gustaw Herling-Grudziński – notatka szkolna
Obraz sowieckich łagrów w „Innym świecie”
Opowiadanie B. – streszczenie i znaczenie
Obraz obozowego życia w „Innym świecie”
Rola książki Dostojewskiego „Zapiski z martwego domu” w „Innym świecie”
Cierpienie i śmierć w „Innym świecie”
Choroby w „Innym świecie”
Dom Swidanij – opis
Plan wydarzeń „Innego świata”
Obraz zesłania i katorgi w „Innym świecie”
Moralność obozowa w „Innym świecie”
Motyw syna marnotrawnego w „Innym świecie”
Losy głównego bohatera „Innego świata”
Inny świat - streszczenie
„Inny świat” - wprowadzenie