2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Dżuma

2l.pl / Problem ludzkiej odpowiedzialności w „Dżumie”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Według filozofii egzystencjalnej człowiek realizują swoją wolność poprzez wzięcie na swojej barki odpowiedzialność za własne życie. Nie każdy z nas ma w sobie tyle charyzmy i odwagi by „wziąć sprawy w swoje ręce”, dlatego konieczne jest abyśmy mogli zawierzyć tym, którzy staną na wysokości zadania. Właśnie o tym jest „Dżuma” Alberta Camusa.

W powieści możemy spotkać się z wieloma aspektami odpowiedzialności. Jednak dwie postaci wysuwają się pod tym względem na pierwszy plan. Chodzi oczywiście o doktora Rieux i Tarrou. Bohaterowie sprzymierzają siły i wspólnie postanawiają wziąć na swoje barki odpowiedzialność za praktycznie wszystkich mieszkańców Oranu. Ich postawa różniła się od tej, jaką przyjęli lekarze prefektury, którym przewodził doktor Richard. Lekarz na usługach miasta używał pięknych słów: „Musimy więc wziąć na siebie odpowiedzialność i postępować tak, jak gdyby choroba była dżumą”, jednak nie szły za nimi odpowiednie czyny.


Bardzo szybko dostrzegł to Tarrou, który nie mógł po prostu przyglądać się jak giną tysiące niewinnych obywateli tylko dlatego, że ktoś bał wziąć się na siebie odpowiedzialności i zastosować odpowiednie środki. Jean powiedział nawet do Rieux: „Tym ludziom brak wyobraźni. Nigdy nie są na wysokości zarazy, środki zaś, jakie wymyślają, są zaledwie na miarę kataru. Jeśli pozwolimy im działać, zginą, a my wraz z nimi”. Tajemniczy przybysz, który zwędrował pół świata walcząc z karą śmierci, w pełni świadomie i dobrowolnie zwrócił się do lekarza z prośbą: „mam plan organizacji ochotniczych oddziałów sanitarnych. Niech mnie pan upoważni, bym mógł się tym zająć, i zostawmy administrację na boku. Zresztą są i tak przeciążeni. Mam wszędzie trochę przyjaciół i od nich zaczniemy. Rzecz prosta, że sam wezmę w tym udział”. W ten sposób dał przykład nie tylko wspaniałej postawy obywatelskiej, czy ludzkiej, ale przede wszystkim wykazał swoją gotowość do wzięcia na swoje barki odpowiedzialności za życie swoje i setek ludzi, którzy dzięki niemu mogą uniknąć śmierci. Jego działanie było bardzo szlachetne, ale jednocześnie naturalne. Nie uważał tego za wielki czyn, po prostu robił to, co uważał za słuszne. Zdawał sobie doskonale sprawę z tego, iż z jego decyzją wiąże się wielkie ryzyko. Ostrzegał go przed tym również Rieux: „Ale ta praca może skończyć się śmiercią, pan wie o tym dobrze. W każdym razie muszę pana uprzedzić”. Tarrou był jednak człowiekiem wolnym, który podjętej raz decyzji nie miał zwyczaju zmieniać. Nawet w obliczu śmierci nie żałował swojego wyboru.




Z kolei dla doktora Rieux zagadnienie odpowiedzialności było ściśle związane z wykonywanym zawodem. Lekarz był świadomy tego, że wielu ludzi nie przeżyje zarazy, może nawet jemu się nie uda, ale mimo wszystko czuł, iż musi zrobić wszystko co w jego mocy, aby nieść pomoc potrzebującym. Ciężko powiedzieć, że podjął taką decyzję, ponieważ czytelnik nie dowiaduje się, czy doktor choćby rozważał inne możliwości. Prawdopodobnie wynikało to z jego natury, dlatego nie zastanawiał się nad tym, jak postępować w czasie epidemii. Joseph Grand doskonale uchwycił charakterystykę Rieux w kilku prostych i prawdziwych słowach: „Można powiedzieć, że doktor jest odpowiedzialny”.

Poczucie odpowiedzialności, choć nieco inne, zwłaszcza na początku, kierowało działaniami ojca Paneloux. Uczony i wojujący jezuita, który sprawował obowiązki proboszcza, uważał, iż jego wierni zostali ukarani epidemią dżumy za swoje oddalenie się od Boga. Jego odpowiedzialność za parafian jest początkowo bardzo powierzchowna. Można powiedzieć, że jedynie instruował przerażonych wiernych, iż jedynym wyjściem z tej trudnej sytuacji jest zwrócenie się do Boga z prośbą o przebaczenie. Właściwie poza słowami nie miał im nic do zaoferowania. Wszystko zmieniło się jednak po śmierci młodego Filipa. Wówczas Paneloux zrozumiał, że Bóg nie karze mieszkańców miasta. Jezuita zaangażował się w aktywną walkę z zarazą dołączając do formacji sanitarnych. Zmianie uległo jego podejście do wiernych, z którymi zaczął się solidaryzować. Zdając sobie sprawę z tego, jakie są wobec niego oczekiwania i jaka moc drzemie w jego słowach, porzucił swoje dotychczasowe poglądy i namawiał wiernych by nie odwracali się od Boga w tych trudnych chwilach i nieśli pomoc swoim bliźnim. Paneloux wziął na siebie odpowiedzialność za wiernych, pomimo tego, że za obrazoburcze kazanie groziło mu nawet wydalenie z zakonu. Jezuita dał doskonały przykład, jak powinni postępować prawdziwi przywódcy w ekstremalnie trudnych sytuacjach.




Śmierć Filipa obudziła również poczucie odpowiedzialności w jego ojcu – sędzim śledczym Ottonie. Mężczyzna, który nie tylko utracił potomka, ale również odseparowano go od żony i córki, zdał sobie sprawę, iż musi zrobić coś dla współobywateli, ale przede wszystkim dla siebie. Po wielu dniach spędzonych na stadionie, gdzie urządzono obóz dla mieszkańców objętych kwarantanną, Othon podjął szlachetną decyzję, iż chce tam wrócić jako wolontariusz, by pomagać ludziom, którzy znaleźli się w podobnej sytuacji co on. Podobnie jak Tarrou, swoją śmiałą decyzję przypłacił życiem, lecz ta właśnie decyzja uświadomiła mu na czym polega życie człowieka, a zwłaszcza jego wolność.



  Dowiedz się więcej
Dżuma - streszczenie
Dżuma jako powieść parabola
Albert Camus - notka biograficzna
Dżuma a Dziennik roku zarazy
Dżuma - opracowanie
Dżuma Alberta Camus - bohaterowie, wiadomości wstępne
Józef Grand - charakterystyka
Rambert - charakterystyka
Doktor Rieux - charakterystyka
Tarrou - charakterystyka
Cottard, Ojciec Paneloux - opis postaci
Albert Camus - Dżuma - problematyka
Dżuma Alberta Camus - cytaty
Bibliografia do „Dżumy”
Dżuma - najważniejsze cytaty
Opis rozwoju epidemii w Dżumie
Czy człowiek może być mocniejszy od dżumy?
„Trzeba tylko iść naprzód w ciemnościach, trochę na oślep, i próbować czynić dobrze” - rozprawka
„(…) bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika” - rozprawka
Interpretacja kazań ojca Paneloux
Postawy ludzkie w „Dżumie”
„Dżuma” jako nakaz etyki heroicznej
Problem ludzkiej odpowiedzialności w „Dżumie”
Problem ludzkiej wolności w „Dżumie”
„Ludzie są raczej dobrzy niż źli” - rozprawka
Motyw Boga i religii w „Dżumie”
Motyw choroby w „Dżumie”
Motyw przemiany wewnętrznej w „Dżumie”
Motyw cierpienia w „Dżumie”
Motyw śmierci w „Dżumie”
Motyw lekarza w „Dżumie”
Motyw zła w „Dżumie”
„Dżuma” jako traktat o człowieku
„Dżuma” jako powieść o buncie
„Dżuma” jako powieść o wojnie
„Dżuma” jako powieść egzystencjalna
„Dżuma” jako traktat moralny
„Dżuma” jako powieść o ludzkiej moralności i solidarności
Heroiczne tworzenie siebie w świecie grozy i absurdu na przykładzie „Dżumy”
„Dżuma” jako powieść-parabola
Pozostali bohaterowie powieści Dżuma
Cottard – charakterystyka postaci
Joseph Grand – charakterystyka postaci
Ojciec Paneloux – charakterystyka postaci
Raymond Rambert – charakterystyka postaci
Jean Tarrou – charakterystyka postaci
Doktor Bernard Rieux – charakterystyka postaci
Moralność w „Dżumie”
Filozofia w „Dżumie”
Narracja w „Dżumie”
Kompozycja „Dżumy”
Czas i miejsce akcji „Dżumy”
Plan wydarzeń Dżumy
Interpretacja motta Dżumy
Interpretacja tytułu Dżuma
Albert Camus – życiorys pisarza
„Dżuma” - streszczenie