2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Dżuma

2l.pl / Heroiczne tworzenie siebie w świecie grozy i absurdu na przykładzie „Dżumy”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Można powiedzieć, że heroiczne tworzenie siebie w świecie pełnym grozy i absurdu jest jednym z kilku dogmatów filozofii egzystencjalnej. Na czym on polegał? W opracowaniu „Dżumy” wydanym przez Wydawnictwo „Werset” możemy przeczytać: „Egzystencja człowieka skazana jest na zagrożenie. Zagrożenie to powoduje, że człowiek będzie walczył o przetrwanie. Poczucie lęku jest motorem dla człowieka. Jednostka starać się będzie jak najdłużej przedłużyć swój byt. Jednak ten byt zmierza nieuchronnie do śmierci”.

Przed czym człowiek czuje grozę? Jako pierwsza ciśnie się na usta odpowiedź: przed śmiercią, a według egzystencjalistów również przed życiem. Uważali oni bowiem, że nasza egzystencja składa się nieustannych trudnych wyborów, których nie potrafimy dokonywać. Wtedy wielu z nas zwraca się do wartości wyższych, jak na przykład Bóg i niejako wyręcza się nimi, oddając swój los w ich ręce. Skupmy się jednak na strachu przed śmiercią, który, jak już zostało wcześniej powiedziane, jest motorem napędowym ludzkiej egzystencji. Czego obawiamy się najbardziej w śmierci? Jej absurdalności, tego że przychodzi niespodziewanie i zabiera wszystko. Jednak jest ona wpisana w nasze życie, jest nieunikniona dla każdego. Camus postulował, że jeśli człowiek nie zda sobie z tego sprawy nie zrozumie nigdy sensu istnienia.


Nie uważał on strachu przed umieraniem za coś złego, lecz za naturalną część egzystencji ludzkiej. Za równie oczywisty aspekt naszego istnienia uznawał absurd. Dla autora „Dżumy” samo życie było absurdem, podobnie jak śmierć. Jak zatem żyć w świecie, który pozbawiony jest sensu, gdzie na każdym korku czyhają na nas niebezpieczeństwa, poczucie lęku i grozy dominuje nad pozytywnymi odczuciami?

Odpowiedź na to pytanie znajdziemy bezpośrednio w „Dżumie”. Według Alberta Camusa człowiek musi się zbuntować. Jedynie przeciwstawienie się absurdowi i grozie sprawi, że będziemy mogli mówić o człowieczeństwie. Francuski pisarz nawoływał do buntu przeciwko otaczającemu nas złu i absurdowi. Właśnie taką postawę nazywał heroiczną. Stawała się ona dla niego jeszcze bardziej wartościowa, kiedy człowiek przeciwstawiał się pomimo beznadziejnej sytuacji, kiedy nic nie wskazywało na to, że jego bunt przyniesie jakiekolwiek skutki.




Według Ignacego Stanisława Fiuta „Świadomość śmierci, życie pełne wyborów dają poczucie porzucenia w świecie oraz bezsensu życia. Rozwinięta filozofia absurdu natomiast oraz świadomość śmierci, połączone z buntowniczością, winny – wedle Camusa – nadawać pożądany życiu sens istnienia”.

W Dżumie spotkamy kilka jednostek, które zaprezentowały taką właśnie postawę. Na pierwszy plan wysuwa się oczywiście doktor Rieux. Głowy bohater powieści podjął walkę z epidemią nawet nie zastanawiając się czy ma jakiekolwiek szanse na powodzenie. Ani przez moment nie porzucił nadziei, że uda mu się zwyciężyć nad zarazą. Heroizm Rieux polegał głównie na tym, że nie zniechęciła go przygniatająca przewaga dżumy. Skupił się na niesieniu pomocy jak największej liczbie ludzi i konsekwentnie dążył do realizacji swojego celu. Zależało mu wyłącznie na ratowaniu i przedłużaniu ludzkiego życia, które uważał za najwyższą wartość na świecie pełnym absurdu, zła oraz śmierci. Ostateczny triumf musiał przypłacić wielkimi stratami, które jednak go nie załamały i nie powstrzymały. Paradoksalnie bohaterstwo doktora Rieux polegało na tym, że zachował się jak przystało na człowieka, humanistę. Wcale nie uważał siebie za kogoś wyjątkowego, koncentrując się na tym, na czym znał się najlepiej, czyli na leczeniu ludzi.

Inną osobą, która zbuntowała się przeciwko zarazie był Jean Tarrou, w którego przypadku możemy mówić o pojmowaniu dżumy jako złu. Człowiek ten zjeździł pół Europy zwalczając karę śmierci, angażując się w wiele sporów, w których zawsze stawał po stronie poszkodowanych. Możemy powiedzieć, że podobnie jak Rieux, Tarrou wziął życie w swoje ręce. Nie czekał na to, co przyniesie mu przeznaczenie czy siła wyższa, lecz sam kierował swoimi losami. Jego zaangażowanie w walkę z dżumą w Oranie było szczere i naturalne. Człowiek ten nie dbając o własne zdrowie niósł pomoc innym, za co musiał zapłacić życiem. Tarrou padł ofiarą absurdu, ponieważ zmarł jako jedna z ostatnich ofiar zarazy. Jednak nie załamał się i nie narzekał na swój los. Nawet na łożu śmierci godnie dziękował za to, co dane było mu doświadczyć i za ludzi, których poznał na swojej drodze.




Prędzej czy później podobną postawę przyjęli w powieści również Rambert, Grand, Paneloux czy sędzia Othon, których można nazwać moralnymi zwycięzcami. Co się jednak stało z ludźmi, którzy zamiast zbuntować się przeciwko zarazie pozostali wobec niej obojętni. Najlepiej widać to na przykładzie Cottarda. Rentier odmówił przystąpienia do oddziałów sanitarnych, ponieważ czerpał wymierne korzyści z tego, że w mieście trwa straszliwa epidemia. Taka postawa musiała zostać ukarana. Ostatecznie Cottarda, który nie zachorował na dżumę, spotkało to, czego obawiał się najbardziej. Bohater trafił w ręce wymiaru sprawiedliwości. Jego zachowania nie można określić mianem humanitarnego. Według Camusa osoby pokroju Cottarda nie zasługiwali nawet na to, by nazywać je „ludźmi”, dlatego też prezentowana przez niego postawa została napiętnowana. Człowiekiem mógł być tylko ten, kto w podobnej sytuacji zbuntuje się przeciwko absurdowi, co było równocześnie przejawem heroizmu. Znamienne zdają się być słowa Rieux wypowiedziane do Ramberta: „(…) w tym wszystkim nie chodzi o bohaterstwo. Chodzi o uczciwość. Ta myśl może się wydać śmieszna, ale jedyny sposób walki z dżumą to uczciwość”.



  Dowiedz się więcej
Dżuma - streszczenie
Dżuma jako powieść parabola
Albert Camus - notka biograficzna
Dżuma a Dziennik roku zarazy
Dżuma - opracowanie
Dżuma Alberta Camus - bohaterowie, wiadomości wstępne
Józef Grand - charakterystyka
Rambert - charakterystyka
Doktor Rieux - charakterystyka
Tarrou - charakterystyka
Cottard, Ojciec Paneloux - opis postaci
Albert Camus - Dżuma - problematyka
Dżuma Alberta Camus - cytaty
Bibliografia do „Dżumy”
Dżuma - najważniejsze cytaty
Opis rozwoju epidemii w Dżumie
Czy człowiek może być mocniejszy od dżumy?
„Trzeba tylko iść naprzód w ciemnościach, trochę na oślep, i próbować czynić dobrze” - rozprawka
„(…) bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika” - rozprawka
Interpretacja kazań ojca Paneloux
Postawy ludzkie w „Dżumie”
„Dżuma” jako nakaz etyki heroicznej
Problem ludzkiej odpowiedzialności w „Dżumie”
Problem ludzkiej wolności w „Dżumie”
„Ludzie są raczej dobrzy niż źli” - rozprawka
Motyw Boga i religii w „Dżumie”
Motyw choroby w „Dżumie”
Motyw przemiany wewnętrznej w „Dżumie”
Motyw cierpienia w „Dżumie”
Motyw śmierci w „Dżumie”
Motyw lekarza w „Dżumie”
Motyw zła w „Dżumie”
„Dżuma” jako traktat o człowieku
„Dżuma” jako powieść o buncie
„Dżuma” jako powieść o wojnie
„Dżuma” jako powieść egzystencjalna
„Dżuma” jako traktat moralny
„Dżuma” jako powieść o ludzkiej moralności i solidarności
Heroiczne tworzenie siebie w świecie grozy i absurdu na przykładzie „Dżumy”
„Dżuma” jako powieść-parabola
Pozostali bohaterowie powieści Dżuma
Cottard – charakterystyka postaci
Joseph Grand – charakterystyka postaci
Ojciec Paneloux – charakterystyka postaci
Raymond Rambert – charakterystyka postaci
Jean Tarrou – charakterystyka postaci
Doktor Bernard Rieux – charakterystyka postaci
Moralność w „Dżumie”
Filozofia w „Dżumie”
Narracja w „Dżumie”
Kompozycja „Dżumy”
Czas i miejsce akcji „Dżumy”
Plan wydarzeń Dżumy
Interpretacja motta Dżumy
Interpretacja tytułu Dżuma
Albert Camus – życiorys pisarza
„Dżuma” - streszczenie