2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Dżuma

2l.pl / Czas i miejsce akcji „Dżumy”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

O czasie i miejscu akcji Dżumy dowiadujemy się już z pierwszego zdania powieści: „Ciekawe wypadki, które są tematem tej kroniki, zaszły w 194. r. w Oranie”. Autor celowo umieścił kropkę w miejscu, gdzie powinna znajdować się ostatnia cyfra daty, aby zasugerować czytelnikowi, że tak naprawdę wydarzenie opisane w powieści nie są prawdziwe. Zamiast tego otrzymujemy informację, że akcja toczyła się w latach czterdziestych ubiegłego wieku, czyli w czasie, kiedy świat pochłonięty był drugą wojną światową. Wiadomo, że Camus rozpoczął prace nad swoją powieścią w 1944 roku, a ujrzała ona światło dzienne trzy lata później.

Właściwa akcja utworu rozpoczyna się szesnastego kwietnia, o czym świadczą słowa: „Rankiem 16 kwietnia doktor Bernard Rieux wyszedł ze swojego gabinetu i pośrodku podestu zawadził nogą o martwego szczura”. Zakończenie ma miejsce w lutym następnego roku. Camus zwrócił szczególną uwagę na opisywanie pór roku. Poczynając od wiosny przez upalne lato, które sprzyjało rozwojowi epidemii, błotnistą jesień i chłodną zimę, która z kolei przyczyniła się do powstrzymania zarazy.


W przypadku „Dżumy” można mówić o klasycznej wręcz jedności miejsca akcji. Wszystkie wydarzenia rozgrywają się bowiem w Oranie, francuskiej prefekturze na algierskim wybrzeżu. Chociaż pięknie położone, miasto samo w sobie nie należy do najatrakcyjniejszych, co na każdym kroku podkreślał narrator. Usytuowany na otoczonym przez piękne doliny płaskowyżu nad Morzem Śródziemnym Oran był odwrócony tyłem do błękitnej zatoki. Złośliwi twierdzili, że budowniczy miasta celowo pozbawili mieszkańców pięknych widoków, by nie odrywać ich od codziennej pracy.

Narrator nie szczędzi gorzkich słów pod adresem miasta, jak i jego mieszkańców: „Oran jest zwykłym miastem, i niczym innym jak prefekturą francuską na wybrzeżu algierskim (…) Miasto, trzeba przyznać, jest brzydkie”. Z kolei Jean Tarrou w swoich notatkach pisze o Oranie: „To żółte i szare miasto, brzęczące raczej niż hałaśliwe, krótko mówiąc, miasto szczęśliwe, jeśli można być szczęśliwym i posępnym zarazem”.




Inaczej, niż można to sobie wyobrażać, Oran, chociaż tak pięknie położony, nie jest miastem malowniczym. Brakuje w nim pięknych budowli, kolorowych dekoracji, ogrodów, a nawet gołębie omijają je wielkim łukiem. Jest to miejsce nijakie. Nawet zmiany pór roku są tu niemal niezauważalne: „Wiosnę oznajmia jedynie jakość powietrza lub koszyki kwiatów, które drobni sprzedawcy przywożą z okolicy: wiosnę sprzedaje się na targach. W lecie słońce zapala zbyt suche domy i pokrywa mury szarym popiołem; wówczas można żyć tylko w cieniu zamkniętych okiennic. Jesienią natomiast potop błota. Pięknie bywa tylko zimą”.

Miasto posiadało jednak swój urok, pewien klimat. Dostrzegł to doktor Rieux na kilka dni przed wybuchem epidemii, kiedy stojąc pewnego wieczora razem z Cottardem na balkonie spoglądał przed siebie: „Ze wszystkich dzielnic dokoła, jak co wieczór w naszym mieście, lekki wiatr niósł szepty, zapach mięsa pieczonego na ruszcie, wesoły i pachnący szum wolności wypełniał powoli ulicę, którą zagarnęła hałaśliwa młodość. Noc, syreny niewidzialnych statków, zgiełk idący od morza i przepływającego tłumu (…)”.

Mieszkańcy Oranu z biegiem lat dostosowali styl życia do warunków panujących w smutnym mieście. Nie szukają oni szczęścia czy wyższych wartości, zamiast tego koncentrują się na ciężkiej pracy, która może zapewnić im dostatek. Są to ludzie prości i tak też się bawią. Hołdują prostej rozrywce, która choć na chwilę przynosi im ukojenie od codziennych zmagań. Tworzyli dość szczęśliwą i gwarną społeczność, która wkrótce miała zostać srodze zdziesiątkowana przez epidemię dżumy.




Miasto otoczone jest grubym i wysokim murem, co ma w dalszej akcji kluczowe znaczenie. Kiedy prefektura zarządziła zamknięcie bram, Oran stał się twierdzą, z której nie było ucieczki. Miasto przypominało obóz koncentracyjny, gdzie wbrew woli przetrzymywano dziesiątki tysięcy ludzi.

Tuż obok miasta znajdował się komunalny cmentarz. W czasie epidemii szybko okazało się, że miejsce to nie będzie w stanie pomieścić aż tak wielkiej liczby zmarłych. Wówczas władze prefektury zdecydowały się na drastyczne rozwiązanie: „Przy końcu cmentarza, na nagiej przestrzeni porośniętej drzewami mastykowymi, wykopano dwa olbrzymie doły. Jeden dół był dla mężczyzn, drugi dla kobiet. Pod tym względem administracja szanowała konwenanse i dopiero znacznie później ten ostatni wstyd znikł siłą rzeczy i grzebano jak popadło, jednych na drugich, mężczyzn i kobiety, nie troszcząc się o przyzwoitość”. Wkrótce uruchomiono krematorium w jednym z zakładów produkcyjnych, również znajdujących się tuż za murami Oranu.




Wracając jednak do miasta warto zwrócić uwagę na dwie budowle. Pierwszą z nich jest katedra, w której zorganizowano tydzień modlitw. Ogrom tego miejsca, w dodatku przepełnionego wiernymi, nadał kazaniom ojca Penelaux dodatkowego gniewnego charakteru. Majestatyczne wnętrze było świadkiem gorzkich słów jezuity kierowanych do grzesznych mieszkańców miasta. Dodatkowo wnętrze katedry było tak wysokie, że zgromadzeni mogli słyszeć hulający pod sufitem wiatr, który co rusz gasił kolejne świece, napawając uczestników mszy przerażeniem.

Innym ciekawym miejscem Oranu jest stadion, na którym zorganizowano tymczasowy obóz dla obywateli objętych kwarantanną. W powieści możemy odnaleźć bardzo interesujący i sugestywny opis tej budowli: „Stadion znajduje się niemal u bram miasta i z jednej strony graniczy z ulicą, gdzie przejeżdżają tramwaje, z drugiej z rozległymi terenami ciągnącymi się aż do skraju płaskowzgórza, na którym zbudowane jest miasto. Otaczają go wysokie mury z cementu, wystarczyło wiec postawić straże przy czterech bramach wejściowych, by utrudnić ucieczkę. Jednocześnie mury broniły nieszczęśników odbywających kwarantannę przed ciekawością ludzi z zewnątrz”. Widzimy zatem, że stadion miejski łudząco przypominał getto.

Camus bardzo przyłożył się do tego, by jak najwierniej oddać obraz Oranu, miasta, w którym sam kiedyś mieszkał. Dlatego też dużo uwagi poświęcił nazwom ulic czy opisom konkretnych miejsc, na przykład kawiarni czy hoteli. Bez wątpienia miasto stało się jednym wielkim bohaterem zbiorowym „Dżumy”.



  Dowiedz się więcej
Dżuma - streszczenie
Dżuma jako powieść parabola
Albert Camus - notka biograficzna
Dżuma a Dziennik roku zarazy
Dżuma - opracowanie
Dżuma Alberta Camus - bohaterowie, wiadomości wstępne
Józef Grand - charakterystyka
Rambert - charakterystyka
Doktor Rieux - charakterystyka
Tarrou - charakterystyka
Cottard, Ojciec Paneloux - opis postaci
Albert Camus - Dżuma - problematyka
Dżuma Alberta Camus - cytaty
Bibliografia do „Dżumy”
Dżuma - najważniejsze cytaty
Opis rozwoju epidemii w Dżumie
Czy człowiek może być mocniejszy od dżumy?
„Trzeba tylko iść naprzód w ciemnościach, trochę na oślep, i próbować czynić dobrze” - rozprawka
„(…) bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika” - rozprawka
Interpretacja kazań ojca Paneloux
Postawy ludzkie w „Dżumie”
„Dżuma” jako nakaz etyki heroicznej
Problem ludzkiej odpowiedzialności w „Dżumie”
Problem ludzkiej wolności w „Dżumie”
„Ludzie są raczej dobrzy niż źli” - rozprawka
Motyw Boga i religii w „Dżumie”
Motyw choroby w „Dżumie”
Motyw przemiany wewnętrznej w „Dżumie”
Motyw cierpienia w „Dżumie”
Motyw śmierci w „Dżumie”
Motyw lekarza w „Dżumie”
Motyw zła w „Dżumie”
„Dżuma” jako traktat o człowieku
„Dżuma” jako powieść o buncie
„Dżuma” jako powieść o wojnie
„Dżuma” jako powieść egzystencjalna
„Dżuma” jako traktat moralny
„Dżuma” jako powieść o ludzkiej moralności i solidarności
Heroiczne tworzenie siebie w świecie grozy i absurdu na przykładzie „Dżumy”
„Dżuma” jako powieść-parabola
Pozostali bohaterowie powieści Dżuma
Cottard – charakterystyka postaci
Joseph Grand – charakterystyka postaci
Ojciec Paneloux – charakterystyka postaci
Raymond Rambert – charakterystyka postaci
Jean Tarrou – charakterystyka postaci
Doktor Bernard Rieux – charakterystyka postaci
Moralność w „Dżumie”
Filozofia w „Dżumie”
Narracja w „Dżumie”
Kompozycja „Dżumy”
Czas i miejsce akcji „Dżumy”
Plan wydarzeń Dżumy
Interpretacja motta Dżumy
Interpretacja tytułu Dżuma
Albert Camus – życiorys pisarza
„Dżuma” - streszczenie