2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Lalka

2l.pl / Pamiętnik Rzeckiego i jego rola w utworze

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Dziewięciorozdziałowy Pamiętnik starego subiekta pełni w utworze Lalka ogromną rolę. Dzięki informacjom w nim zawartym Prus nakreśla tło polityczno-społeczne ówczesnej Warszawy i Europy, odsłania Ignacego Rzeckiego takiego, jakim był rzeczywiście, wprowadza głos komentujący wydarzenia, sytuacje o bohaterów, które trzecioosobowy, przeważający w powieści narrator opisuje tylko z punktu widzenia obserwatora, a nie jak Rzecki – uczestnika świata przedstawionego.

Wzbogacenie perspektywy historycznej dzieła odbyło się dzięki temu, że Rzecki tak bardzo interesował się procesami politycznymi, że czytał ówczesne gazety i słuchał rozmaitych informacji, które często były w nich pomijane.


Sytuacja polityczna jest tak niepewna, że wcale by mnie nie zdziwiło, gdyby około grudnia wybuchła wojna.
Ludziom ciągle się zdaje, że wojna może być tylko na wiosnę; widać zapomnieli, że wojny: pruska i francuska, rozpoczynały się w lecie. Nie rozumiem zaś, skąd wyrósł przesąd przeciw kampaniom zimowym?... W zimie stodoły są pełne, a droga jak mur; tymczasem na wiosnę u chłopa jest przednówek, a drogi jak ciasto; przejedzie bateria i możesz się w tym miejscu kąpać. Lecz z drugiej strony - zimowe noce, które ciągną się po kilkanaście godzin, potrzeba ciepłej odzieży i mieszkań dla wojska, tyfus... Doprawdy, nieraz dziękuję Bogu, że mnie nie stworzył Moltkem; on musi kręcić głową, nieborak!...
Austriacy, a raczej Węgrzy już na dobre wleźli do Bośni i Hercegowiny, gdzie ich bardzo niegościnnie przyjmują. Znalazł się nawet jakiś Hadżi Loja, podobno znakomity partyzant, który im napędza dużo zgryzot. Szkoda mi węgierskiej piechoty, ale też i dzisiejsi Węgrzy diabła warci. Kiedy ich w roku dusił szwarcgelber, krzyczeli: każdy naród ma prawo bronić swojej wolności!... A dziś co?... Sami pchają się do Bośni, gdzie ich nie wołano, a broniących się Bośniaków nazywają złodziejami i rozbójnikami – te słowa czytamy na początku jednego z rozdziałów zapisków Rzeckiego i to z nich dowiadujemy się między innymi o zajęciu Bośni i Hercegowiny przez Węgrów.




Prócz subiektywnego opisana zamkniętej epoki narodowowyzwoleńczych walk (na przykład Wiosny Ludów 1848, w której brał udział), Rzecki spisuje wnioski, jakie formułuje po wnikliwej obserwacji swojego przyjaciela – Stacha Wokulskiego. Jego Pamiętnik jest źródłem wielu informacji biograficznych zarówno jego, jak i głównego bohatera powieści. Subiekt swoimi komentarzami zwraca uwagę czytelnika na dziwne zachowanie Wokulskiego, informuje o tym, jak awanse kupca galanteryjnego do damy z arystokracji są komentowane „na salonach” i na warszawskich ulicach. Bez jego zapisków czytelnik nie zdawałby sobie sprawy z opinii krążących o Wokulskim w czasie, gdy starał się zaskarbić sobie względy Łęckich.

Pamiętnik jest także ważnym dokumentem przemian zachodzących w XIX-wiecznej Warszawie. Rzecki zwraca uwagę na wzrost roli Żydów w środowisku kupieckim oraz na towarzyszące temu nastroje antysemickie, czego przykładem jest rodzina Szlangbaumów, która odkupuje od Wokulskiego sklep. Ignacy dostrzega stopniową zmianę zachowania subiektów względem młodego Henryka, gdy ten stał się właścicielem domu handlowego. Nie pozostaje obojętny także na przemianę w samym Szlangbaumie, który z pokornego, cichego i wzbudzającego sympatię młodzieńca stał się szefem pełną gębą – zarozumiałym, nastawionym na zysk ponad wszystko.




Dziewięć rozdziałów Pamiętnika jest także, jeśli nie przede wszystkim, świadectwem charakteru jego autora. Wspominając swoją przeszłość, genezę przyjaźni z Wokulskim, komentując aktualne przemiany polityczne i społeczne, Ignacy okazuje się być człowiekiem szczerym, dobrodusznym, pracowitym i oddanym ludziom, których pokochał. Jego pamiętnik, odsłaniający zabawne oblicze sklepikarza, przynosi także gorzką ocenę XIX wieku: I to ma być wiek, który nastąpił po XVIII, po tym XVIII wieku, co napisał na swoich sztandarach: wolność, równość, braterstwo? Za cóż ja się, u diabła, biłem z Austriakami? Za co ginęli moi kamraci?



  Dowiedz się więcej
Lalka - streszczenie
Trzy pokolenia idealistów w „Lalce” Bolesława Prusa, czyli powieść o „straconych złudzeniach”
Znaczenie tytułu
Izabela Łęcka – charakterystyka
Charakterystyka Polaków w Lalce
Charakterystyka Tomasza Łęckiego
Miłość Stanisława Wokulskiego i Izabeli Łęckiej
Pojmowanie miłości przez Izabelę Łęcką
Echa powstań w Lalce
Historia w Lalce
Charakterystyka Żydów w Lalce
Charakterystyka Niemców w Lalce
Lalka jako powieść realistyczna
Lalka jako powieść pozytywistyczna
Wartości artystyczne Lalki Prusa
Interpretacja zakończenia Lalki
Stanisław Wokulski
Lalka jako powieść o rodzącym się kapitalizmie
Czy praca jest wyłącznie koniecznością w życiu? – rozprawka na podstawie Lalki Prusa
Lalka jako powieść o straconych złudzeniach
Mieć czy być? – rozważ zagadnienie w oparciu o Lalkę Bolesława Prusa
Czy Lalka to powieść pesymistyczna, czy optymistyczna?
Aspekt psychologiczny Lalki
Aspekt patriotyczny Lalki
Aspekt społeczno-obyczajowy Lalki
Aspekt filozoficzny Lalki
Wokulski – romantyk czy pozytywista? – rozprawka
Obraz społeczeństwa w Lalce
Charakterystyka arystokracji w Lalce
Obraz biedoty w Lalce
Obraz mieszczaństwa w Lalce
Dzieje Ignacego Rzeckiego
Charakterystyka Rzeckiego
Pamiętnik Rzeckiego i jego rola w utworze
Język w powieści Lalka Prusa
Narracja Lalki
Gatunki literackie występujące w Lalce
Kompozycja Lalki Prusa
Historia rodziny Krzeszowskich
Historia rodziny Łęckich
Historia Minclów
Losy prezesowej Zasławskiej
Losy Heleny Stawskiej
Opis rozprawy sądowej w Lalce
Opis sklepu Wokulskiego
Obraz Powiśla w Lalce
Obraz Paryża w Lalce
Obraz Warszawy w Lalce
Najważniejsze cytaty Lalki
Miejsce akcji Lalki
Plan wydarzeń Lalki
Bolesław Prus – notatka szkolna
Lalka - Bolesław Prus
Motywy literackie w Lalce