2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Pan Tadeusz

2l.pl / Humor w „Panu Tadeuszu”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

W „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza, choć to nie jest charakterystyczne dla epopei narodowej, pełnej miłosnych oraz patriotyczno-obyczajowych wątków, odnajdziemy bardzo wiele przykładów humoru, którego obecność sprawia, że utwór jest ponadczasowy i bardziej przystępny dla przeciętnego czytelnika.

Humor obecny na kartach poematu można podzielić na: sytuacji, postaci i słowny.


I. Komizm sytuacji

Komizm sytuacji dotyczy, jak sama nazwa wskazuje, humoru obecnego podczas jakiś określonych sytuacji. Widzimy go wielokrotnie podczas lektury „Pana Tadeusza”.




Zabawne są sytuacje związane z Telimeną (także komizm postaci), której nikt nie dorówna w częstotliwości omdleń na zawołanie – oczywiście w bliskiej obecności Tadeusza lub Hrabiego, którzy zmuszeni są złapać słabnącą damę. Niezapomnianą sytuacją z udziałem zapadającej w pamięć bohaterki jest także epizod z mrowiskiem, mający miejsce w czasie jej spotkania z Tadeuszem.

Gdy młodzieniec próbował podejść do niej, ona nagle zerwała się, zaczęła wymachiwać rękoma i wykonywać tak dziwne ruchy, że zdziwiony Tadeuszu posądził ją o chorobą psychiczną lub rzadką odmianę padaczki:

„... Pędzi w las, podskakuje, przykuca, upada
I nie mogąc już powstać, kręci po darni,
Widać z jej ruchów, w jakiejś strasznej jest męczarni ...”




Dopiero potem wyszedł na jaw prawdziwy powód dziwnego zachowania Telimeny: usiadła w mrowisko:

„znęcone blaskiem bieluchnej pończoszki,
Wbiegły, gęsto zaczęły łaskotać i kąsać ...”




Zabawne sytuacje w poemacie są także udziałem innych bohaterów. Niefortunny upadek wykrzykującego groźby pod adresem atakujących Soplicowo Asesora w pokrzywy czy uciekającego przed agresorami Protazego w kapustę, nieudana samobójcza próba Tadeusza (bajorko to nie głęboki staw) czy też zdyszany Hrabia próbujący zabić packą znienawidzoną szlachecką muchę pomiędzy twarzami rozmawiających na zawsze zapisały się jako książkowe przykłady humoru sytuacyjnego, przy okazji pokazując inną, bardziej ludzką stronę szlachty polskiej.

II. Komizm postaci

Teza o komizmie postaci obecnym w „Panu Tadeuszu” jest poparta wieloma przykładami.
Tacy bohaterowie, jak Hrabia, Telimena, kłótliwy Asesor i swarliwy Rejent są dowodami na niezwykły talent Mickiewicza do tworzenia zabawnych, pełnych życia i wigoru, a przede wszystkich „ludzkich” i autentycznych postaci.

Jedną z zabawniejszych cech zapatrzonej w modę i szukającej męża Telimeny było jej przywiązanie do odpowiedniego makijażu i wytwornego, dopracowanego stroju. Mickiewicz zadrwił z powierzchowności postaci i osób jej podobnych - „przygasłych gwiazdek salonowych” - w dość okrutny i ironiczny sposób – opisem wyglądu jej twarzy bez pudru czy różu:
„Około ust szczególnie widne były piegi. (...)
Dwóch zębów braknie w ustach; na czole, na skroni
Zmarszczki; tysiące zmarszczków pod brodą się chroni!”.
Także Hrabia nie został oszczędzony. Uśmiech na twarzy czytelnika wywołuje zbytnie uwielbienie dla piękna natury tego znawcy mody francuskiej bądź angielskiej oraz zachodniej literatury:

„... Hrabia lubił widoki niezwykłe i nowe,
Zwał je romansowymi; mawiał, że ma głowę
Romansową; w istocie był wielkim dziwakiem.
Nie raz, pędząc za lisem albo szarakiem,
Nagle stawał i w niebo poglądał żałośnie ...”

III. Komizm słowny

Adam Mickiewicz był mistrzem władania słownym komizmem. W „Panu Tadeuszu” widać mnóstwo przykładów zabawnych dialogów czy wygłaszanych pod nosem komentarzy.

Słysząc słowa Hrabiego o stylu, w jakim wybudowany został gotycki zamek Horeszków, nieświadomy swojego braku wiedzy Sędzia odpowiedział, że jego rozmówca się myli, ponieważ odpowiedzialny za powstanie budowli architekt był majstrem z Wilna, a nie Gotem.

Innym razem zabawne słowa są autorstwa Gerwazego (jego niezapomniane groźby), wzruszonego Hrabiego, który – urzeczony widokiem Zosi w ogrodzie, nie szczędzi jej kwiecistych pochwał czy Rejenta i Asesora – niestrudzonych pieniaczy o wyższość Kusego nad Sokołem:

„Asesora z Rejentem wzmogła się uparta,
Coraz głośniejsza kłótnia o kusego charta,
Którego posiadaniem pan Rejent się szczycił
I utrzymywał, że on zająca pochwycił;
Asesor zaś dowodził na złość Rejentowi,
Że ta chwała należy chartu Sokołowi.
Pytano zdania innych; więc wszyscy dokoła
Brali stronę Kusego albo też Sokoła,
Ci jak znawcy, ci znowu jak naoczne świadki.
(…)
Inaczej bawiono się w drugim końcu stoła,
Bo tam wzmógłszy się nagle stronnicy Sokoła
Na partyję Kusego bez litości wsiedli:
Spór był wielki, już potraw ostatnich nie jedli.
Stojąc i pijąc obie kłóciły się strony,
A najstraszniej pan Rejent był zacietrzewiony.
Jak raz zaczął, bez przerwy rzecz swoję tokował
I gestami ją bardzo dobitnie malował.
(…)
Teraz ręce przy boku miał, w tył wygiął łokcie,
Spod ramion wytknął palce i długie paznokcie,
Przedstawiając dwa smycze chartów tym obrazem;
Właśnie rzecz kończył: < Ja i Asesor, razem, jakoby dwa kurki
Jednym palcem spuszczone u jednej dwururki;
Wyczha! poszli, a zając jak struna smyk w pole,
Psy tuż (to mówiąc, ręce ciągnął wzdłuż po stole
I palcami ruch chartów przedziwnie udawał),
Psy tuż, i hec od lasu odsadzili kawał;
Sokoł smyk naprzód, rączy pies, lecz zagorzalec,
Wysadził się przed Kusym, o tyle, o palec;
Wiedziałem, że spudłuje; szarak, gracz nie lada,
Czchał niby prosto w pole, za nim psów gromada;
Gracz szarak! skoro poczuł wszystkie charty w kupie,
Pstręk na prawo, koziołka, z nim w prawo psy głupie,
A on znowu fajt w lewo, jak wytnie dwa susy,
Psy za nim fajt na lewo, on w las, a mój Kusy
Cap !!>> Tak krzycząc pan Rejent, na stół pochylony,
Z palcami swymi zabiegł aż do drugiej strony
(…)

Reasumując, „Pan Tadeusz” to nie tylko patriotyczna epopeja narodowa, ukazująca szlacheckie polskie korzenie i pokazująca problemy walki narodowo-wyzwoleńczej, lecz także dzieło będące przykładem komicznego talentu Mickiewicza. Przykłady humoru sytuacyjnego, słownego oraz postaci sprawiły, że poemat stał się przystępniejszy i ciekawszy, a portret szlachty – z jej pychą, gadulstwem czy zbytnią porywczością – bardziej prawdziwy.



  Dowiedz się więcej
Geneza Pana Tadeusza Adama Mickiewicza
Podtytuł Pana Tadeusza
Pan Tadeusz - streszczenie
Bohaterowie Pana Tadeusza
Imioniska
Czas i miejsce akcji Pana Tadeusza
Narrator w Panu Tadeuszu
Nawiązania do tradycji w Panu Tadeuszu
Główne wątki w Panu Tadeuszu
Szlachta w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz jako epos
Tło historyczne w Panu Tadeuszu
Jacek Soplica – ksiądz Robak jako bohater romantyczny oraz jako ostatnie słowo Mickiewicza w sprawie idei niepodległościowych
Recepcje Pana Tadeusza
Artyzm Pana Tadeusza
Rola historii w Panu Tadeuszu
Szlacheckie obyczaje w Panu Tadeuszu
Obraz Soplicowa
Funkcja przymiotnika "ostatni" w Panu Tadeuszu
Komizm i humor w Panu Tadeuszu
Baśniowość Pana Tadeusza
Inwokacja i epilog Pana Tadeusza
Język Pana Tadeusza
Wyidealizowanie realności w utworze
Przyroda w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz - plan wydarzeń
Pan Tadeusz - cytaty
Bibliografia do „Pana Tadeusza”
Najważniejsze cytaty w „Panu Tadeuszu”
Czy „Pan Tadeusz” powinien znaleźć się w spisie lektur szkolnych? – rozprawka
Czy zgadzasz się z opinią Mickiewicza, że motywem przewodnim „Pana Tadeusza” jest piękno świata i uroda dawnej Polski? – rozprawka
Dlaczego warto przeczytać „Pana Tadeusza”?
Obraz kraju lat dziecinnych w „Panu Tadeuszu”
Adam Mickiewicz – notatka szkolna
Opis grzybobrania w „Panu Tadeuszu”
Muzyka w „Panu Tadeuszu”
Humor w „Panu Tadeuszu”
Opis koncertu Jankiela w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Jankiela
Motyw karczmy w „Panu Tadeuszu”
Opis gry Wojskiego na rogu
Spór o zamek w „Panu Tadeuszu”
Epilog w „Panu Tadeuszu”
Polityka w „Panu Tadeuszu”
Obraz Rosjan w „Panu Tadeuszu”
Obraz Polaków w „Panu Tadeuszu”
„Pan Tadeusz” jako wyraz tęsknoty Mickiewicza za ojczyzną
Znaczenie „Pana Tadeusza” dawniej i dziś
Historia w „Panu Tadeuszu”
Soplicowo jako centrum polszczyzny
Motyw spowiedzi w „Panu Tadeuszu”
Spowiedź księdza Robaka
Jacek Soplica – bohater pozytywny czy negatywny?
Losy Jacka Soplicy i jego działalność patriotyczna
Okoliczności powstania „Pana Tadeusza”
Jacek Soplica jako bohater romantyczny
Charakterystyka postaci historycznych w „Panu Tadeuszu”
Opis polowania na niedźwiedzia w „Panu Tadeuszu”
Motyw zamku w „Panu Tadeuszu”
Motyw dworku szlacheckiego w „Panu Tadeuszu”
Wartości artystyczne „Pana Tadeusza”
Narracja „Pana Tadeusza”
Język „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako przykład epopei
Ponadczasowość „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” - arcydzieło czy kicz – rozprawka
Kompozycja „Pana Tadeusza”
Filmowe perypetie „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako utwór romantyczny
Motyw przyrody w „Panu Tadeuszu”
Poetycko-malarski obraz natury w „Panu Tadeuszu”
Dawne tradycje i obyczaje w „Panu Tadeuszu”
Motyw miłości w „Panu Tadeuszu”
Motyw szlachty w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka szlachty w „Panu Tadeuszu”
Inwokacja „Pana Tadeusza” – interpretacja
Opisy wschodów i zachodów słońca w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Maćka nad Maćkami i szlachty dobrzyńskiej
Podkomorzy – charakterystyka
Rejent – charakterystyka
Asesor – charakterystyka
Protazy – charakterystyka
Klucznik Gerwazy – charakterystyka postaci
Hrabia Horeszko – charakterystyka postaci
Telimena – charakterystyka postaci
Zosia – charakterystyka postaci
Tadeusz Soplica – charakterystyka postaci
Sędzia Soplica – charakterystyka postaci
Jacek Soplica (Ksiądz Robak) – charakterystyka postaci
Spór Asesora z Rejentem
Czas i miejsce akcji „Pana Tadeusza”
Plan wydarzeń „Pana Tadeusza”
Literackie nawiązania do „Pana Tadeusza”
Wyjaśnienie tytułu „Pana Tadeusza”
Opis uczty w „Panu Tadeuszu”
Historia Domeyki i Doweyki
Streszczenie „Pana Tadeusza”