2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Pan Tadeusz

2l.pl / Wartości artystyczne „Pana Tadeusza”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

„Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza jest przykładem dzieła pełnego artyzmu formy (kunsztowność problematyki – artyzm kreacji głównego bohatera, opisów przyrody, tradycji i obyczajów oraz koncertów muzycznych - jest materiałem na osobny artykuł).

Tekst – będący odsłoną klasycznego, homeryckiego heksametru - został napisany sylabicznym trzynastozgłoskowcem ze średniówką (wewnętrzną granicą wersu) przypadającą po siódmej sylabie (z wyjątkiem spowiedzi Jacka Soplicy - inne długości wersów, m.in. 8-mio czy 10-cio sylabowce).


Akcent jest stały, opiera się głównie na trochejach (stopach akcentowych złożonych z dwóch sylab, z których pierwsza jest akcentowana) i pada na przedostatnią sylabę każdego wersu:

„W tem usłyszeli odgłos rogów i psów granie” [Ks. IV, 89]
_’ _ _ _’ _ _’ _ | _’ _ _’ _ _’ _





Utwór jest napisany wierszem stychicznym, czyli pozbawionym podziału na zwrotki. Dowodem artyzmu Mickiewicza jest mimo tego ogromne zrytmizowanie tekstu, dzięki odpowiedniemu rozkładowi akcentów oraz rymom. Autor sięgnął po rymy żeńskie, dokładne, gramatyczne, czasownikowe lub rzeczownikowe, parzyste aa bb cc:

„W tem usłyszeli odgłos rogów i psów granie, {a}
Zgadują, że się ku nim zbliża polowanie, {a}
I pomiędzy gałęzi gęstwę, pełni trwogi, {b}
Zniknęli nagle z oczu jako leśne bogi. {b}
W Soplicowie ruch wielki; lecz ni psów hałasy, {c}
Ani rżące rumaki, skrzypiące kolasy” {c} [Ks. IV, 89-94].


Wszystkie części utworu są przykładem synkretyzmu gatunkowego. Połączone elementy epiki (narracja, wielowątkowość), liryki (np. rozmowy Tadeusza i Telimeny, inwokacja) oraz dramatu (np. dyskusja szlachty w Dobrzynie) pozwoliły umieścić w nim elementy:
• powieści walterskotowskiej,
• poematu heroikomicznego,
• gawędy,
• satyry,
• powieści poetyckiej,
• legendy,
• mitu z baśnią,
• sielanki,
• poematu opisowego,
• komedii,
• anegdoty,
• aforyzmu,
• pogadanki,
• opowiadania,
• humoreski,
• obrazka.





Analizując wartość artystyczną dzieła, osobny akapit należy poświęcić środkom artystycznego wyrazu, wykorzystanych przez Mickiewicza. Wieszcz:

• rozpoczął utwór inwokacją, czyli rozwiniętą apostrofą (bezpośredni i patetyczny zwrot do bóstwa, osoby, upersonifikowanej idei lub przedmiotu) skierowaną do Litwy i prośbą do Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej, Ostrobramskiej i Wileńskiej o pomoc w akcie twórczym, o odzyskanie utraconej ojczyzny i przeniesienie do beztroskiego kraju dzieciństwa:




„Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie
Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,
Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie
Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.
Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy
I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy
Nowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem!
Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem,
(Gdy od płaczącej matki pod Twoją opiekę
(…)

• sięgnął po rozbudowane, liczące miejscami kilka czy kilkanaście wersów porównania homeryckie i osiągające status autonomicznego obrazu:

„bo każda chmura inna, na przykład jesienna
Pełźnie jak żółw leniwie, ulewą brzemienna,
I z nieba aż do ziemi spuszcza długie smugi
Jak rozwite warkocze, to są deszczu strugi”

(…)

„Jak biały ptak zleciała z parkanu na błonie
I wionęła ogrodem, przez płotki, przez kwiaty”

• użył także „zwykłych” porównań, uwypuklających cechy opisywanego zjawiska lub osoby przez wskazanie na jego/jej podobieństwo do innego:

„Porwał się i Tadeusz jak żądłem ukłuty”

• zastosował zabieg nadania przedmiotom bądź zjawiskom cech postaci ludzkiej, czyli personifikację:

„Między stawami w rowie młyn ukrycie siedzi;
Jako stary opiekun, co kochanków śledzi,
Podsłuchał ich rozmowę, gniewa się, szamoce,
Trzęsie głową, rękami, i groźby bełkoce”

• wykorzystał środek oparty na przypisaniu zjawiskom natury cech i zachowań charakterystycznych dla człowieka, czyli antropomorfizację:

„szepnęły wiotkim skrzydłem nietoperze”

• sięgnął po metaforę – środek, w którym obce znaczeniowo wyrazy są ze sobą zestawione by utworzyły związek frazeologiczny o innym znaczeniu, niż dosłowny, np. stawy niczym para kochanków:

„Odezwały się chorem podwójnym dwa stawy,
Jako zaklęte w górach kaukaskich jeziora,
Milczące przez dzień cały, grające z wieczora.
Jeden staw, co toń jasną i brzeg miał piaszczysty,
Modrą piersią jęk wydał cichy, uroczysty;
Drugi staw, z dnem błotnistym i gardzielem mętnym,
Odpowiedział mu krzykiem żałośnie namiętnym;
W obu stawach piały żab niezliczone hordy,
Oba chory zgodzone w dwa wielkie akordy.
Ten fortissimo zabrzmiał, tamten nuci z cicha,
Ten zdaje się wyrzekać, tamten tylko wzdycha;
Tak dwa stawy gadały do siebie przez pola,
Jak grające na przemian dwie arfy Eola.
Mrok gęstniał; tylko w gaju i około rzeczki
W łozach, błyskały wilcze oczy jako świeczki,
A dalej, u ścieśnionych widnokręgu brzegów,
Tu i ówdzie ogniska pastuszych noclegów”.

• użył archaizmów, czyli wyrazów, które już wyszły z użycia w powszechnym obiegu, a które uwiarygodniły obraz polskiej szlachty, np. „zaiste”, „mopanku”.

Nie sposób wyliczyć wszystkich dowodów na słuszność nazwania „Pana Tadeusza” utworem artystycznym. Ukazanie Soplicowa jako centrum polszczyzny i kraju dziecięcej beztroski, stworzenie niezapomnianych opisów wschodów i zachodów słońca czy wplecenie w opowieść o polskiej szlachcie początku XIX wieku elementów humorystycznych to tylko niektóre argumenty świadczące za niezwykłą kunsztownością i wartością dzieła.



  Dowiedz się więcej
Geneza Pana Tadeusza Adama Mickiewicza
Podtytuł Pana Tadeusza
Pan Tadeusz - streszczenie
Bohaterowie Pana Tadeusza
Imioniska
Czas i miejsce akcji Pana Tadeusza
Narrator w Panu Tadeuszu
Nawiązania do tradycji w Panu Tadeuszu
Główne wątki w Panu Tadeuszu
Szlachta w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz jako epos
Tło historyczne w Panu Tadeuszu
Jacek Soplica – ksiądz Robak jako bohater romantyczny oraz jako ostatnie słowo Mickiewicza w sprawie idei niepodległościowych
Recepcje Pana Tadeusza
Artyzm Pana Tadeusza
Rola historii w Panu Tadeuszu
Szlacheckie obyczaje w Panu Tadeuszu
Obraz Soplicowa
Funkcja przymiotnika "ostatni" w Panu Tadeuszu
Komizm i humor w Panu Tadeuszu
Baśniowość Pana Tadeusza
Inwokacja i epilog Pana Tadeusza
Język Pana Tadeusza
Wyidealizowanie realności w utworze
Przyroda w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz - plan wydarzeń
Pan Tadeusz - cytaty
Bibliografia do „Pana Tadeusza”
Najważniejsze cytaty w „Panu Tadeuszu”
Czy „Pan Tadeusz” powinien znaleźć się w spisie lektur szkolnych? – rozprawka
Czy zgadzasz się z opinią Mickiewicza, że motywem przewodnim „Pana Tadeusza” jest piękno świata i uroda dawnej Polski? – rozprawka
Dlaczego warto przeczytać „Pana Tadeusza”?
Obraz kraju lat dziecinnych w „Panu Tadeuszu”
Adam Mickiewicz – notatka szkolna
Opis grzybobrania w „Panu Tadeuszu”
Muzyka w „Panu Tadeuszu”
Humor w „Panu Tadeuszu”
Opis koncertu Jankiela w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Jankiela
Motyw karczmy w „Panu Tadeuszu”
Opis gry Wojskiego na rogu
Spór o zamek w „Panu Tadeuszu”
Epilog w „Panu Tadeuszu”
Polityka w „Panu Tadeuszu”
Obraz Rosjan w „Panu Tadeuszu”
Obraz Polaków w „Panu Tadeuszu”
„Pan Tadeusz” jako wyraz tęsknoty Mickiewicza za ojczyzną
Znaczenie „Pana Tadeusza” dawniej i dziś
Historia w „Panu Tadeuszu”
Soplicowo jako centrum polszczyzny
Motyw spowiedzi w „Panu Tadeuszu”
Spowiedź księdza Robaka
Jacek Soplica – bohater pozytywny czy negatywny?
Losy Jacka Soplicy i jego działalność patriotyczna
Okoliczności powstania „Pana Tadeusza”
Jacek Soplica jako bohater romantyczny
Charakterystyka postaci historycznych w „Panu Tadeuszu”
Opis polowania na niedźwiedzia w „Panu Tadeuszu”
Motyw zamku w „Panu Tadeuszu”
Motyw dworku szlacheckiego w „Panu Tadeuszu”
Wartości artystyczne „Pana Tadeusza”
Narracja „Pana Tadeusza”
Język „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako przykład epopei
Ponadczasowość „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” - arcydzieło czy kicz – rozprawka
Kompozycja „Pana Tadeusza”
Filmowe perypetie „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako utwór romantyczny
Motyw przyrody w „Panu Tadeuszu”
Poetycko-malarski obraz natury w „Panu Tadeuszu”
Dawne tradycje i obyczaje w „Panu Tadeuszu”
Motyw miłości w „Panu Tadeuszu”
Motyw szlachty w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka szlachty w „Panu Tadeuszu”
Inwokacja „Pana Tadeusza” – interpretacja
Opisy wschodów i zachodów słońca w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Maćka nad Maćkami i szlachty dobrzyńskiej
Podkomorzy – charakterystyka
Rejent – charakterystyka
Asesor – charakterystyka
Protazy – charakterystyka
Klucznik Gerwazy – charakterystyka postaci
Hrabia Horeszko – charakterystyka postaci
Telimena – charakterystyka postaci
Zosia – charakterystyka postaci
Tadeusz Soplica – charakterystyka postaci
Sędzia Soplica – charakterystyka postaci
Jacek Soplica (Ksiądz Robak) – charakterystyka postaci
Spór Asesora z Rejentem
Czas i miejsce akcji „Pana Tadeusza”
Plan wydarzeń „Pana Tadeusza”
Literackie nawiązania do „Pana Tadeusza”
Wyjaśnienie tytułu „Pana Tadeusza”
Opis uczty w „Panu Tadeuszu”
Historia Domeyki i Doweyki
Streszczenie „Pana Tadeusza”