2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Pan Tadeusz

2l.pl / „Pan Tadeusz” jako przykład epopei

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Dzieło Adama Mickiewicza „Pan Tadeusz” jest polską – narodową lub jak kto woli nowożytną – epopeją, gdyż:

1. bohaterowie zostali skonstruowani z pogłębioną, zindywidualizowaną psychologiczną charakterystyką, z zachowanie zasady realizmu,
2. jest napisane wierszem, a dokładniej trzynastozgłoskowcem (z wyjątkiem spowiedzi Jacka Soplicy) nawiązującym do długiej miary wierszowej u Homera, upozorowanym na mowę potoczną,
3. jest podzielone na dwanaście obszernych ksiąg, jest synkretyczne pod względem gatunkowym - łączy elementy epiki (narracja, wielowątkowość), liryki (np. rozmowy Tadeusza i Telimeny, inwokacja) oraz dramatu (np. dyskusja szlachty w Dobrzynie). Poza tym, jak wylicza Słownik terminów literackich, „Pan Tadeusz” pełen jest elementów:
• powieści walterskotowskiej,
• poematu heroikomicznego,
• gawędy,
• satyry,
• powieści poetyckiej,
• legendy,
• mitu z baśnią,
• sielanki,
• poematu opisowego,
• komedii,
• anegdoty,
• aforyzmu,
• pogadanki,
• opowiadania,
• humoreski,
• obrazka.
4. konstrukcja narratora jest typowa dla epopei – opowiadacz jest wszechobecny i obiektywny, bierze udział we wszystkich opisywanych wydarzeniach,
5. Mickiewicz sięgnął po rozbudowane, liczące miejscami kilka czy kilkanaście wersów porównania homeryckie oraz liczne środki artystyczne :


[Ks. III, 636-639]

„bo każda chmura inna, na przykład jesienna
Pełźnie jak żółw leniwie, ulewą brzemienna,
I z nieba aż do ziemi spuszcza długie smugi
Jak rozwite warkocze, to są deszczu strugi”




6. opowiada w patetyczny sposób o istotnych i doniosłych wydarzeniach dotyczących zarówno przeszłości Polski (powstanie Kościuszkowskie, Konstytucja 3 Maja), jak i jej teraźniejszości (wydarzenia 1811 i 1812 roku),
7. postaci, które są jednostkami wybitnymi, idealizowanymi, są przedstawione w kontekście środowiska społecznego, na bogatym tle obyczajowym, z zachowanie jego tradycji i obyczajów (biesiady, polowania, grzybobrania, stroje),
8. sceny batalistyczne, np. bitwa z Moskalami, zostały opisane w bardzo malarski i dynamiczny sposób,
9. sytuacje, stroje, natura czy posiłki zostały opisane z realistyczną drobiazgowością,
10. miejsce akcji, czyli Soplicowo jest jednocześnie centrum polszczyzny, patriotyzmu, tradycji szlacheckiej (ściany zdobią portrety historyczne Kościuszki, Rejtana czy Jasińskiego, a kurantowy zegar wygrywa mazurka Dąbrowskiego),
11. uwiecznia bohaterów, których istnienie jest poświadczone historycznie, czyli szlachtę. Ta warstwa jest zatem zbiorowym bohaterem poematu,
12. wydarzenia rozgrywają się w przełomowym momencie polskiej przeszłości, czyli podczas wysiłku zorganizowania powstania na Litwie oraz w na tle wybuchu wojny, z którą Polacy wiązali szansę na odzyskanie niezależności,
13. występują bogate opisy przyrody, dworu i życia codziennego postaci (polowania, spacery, wyprawy na grzyby, opisy posiłków i przepisów na ich przygotowanie), mające za zadanie wstrzymać rozwój akcji i zwrócić uwagę czytelnika na jej statyczne elementy, ale także tworzyć panoramiczny obraz życia społeczeństwa,
14. występuje w nim inwokacja, rozwinięta apostrofa skierowana do Litwy i prośba do Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej, Ostrobramskiej i Wileńskiej o pomoc w akcie twórczym, o odzyskanie utraconej ojczyzny i przeniesienie do beztroskiego kraju dzieciństwa:

„Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie
Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,
Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie
Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.
Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy
I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy
Nowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem!
Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem,
(Gdy od płaczącej matki pod Twoją opiekę
(…)




15. występuje w nim mnogość wątków i motywów: głównych (miłości Zosi i Tadeusza, sporu o zamek Horeszków, walki narodowo-wyzwoleńczej organizowanej przez tajemniczego księdza Robaka) oraz pobocznych (spór o Kusego i Sokoła, zaloty Hrabiego i Telimeny, romans Telimeny i Tadeusza),
16. jest nowożytną realizacją zasad słowiańskiej epopei, co potwierdzają słowa Kazimierza Wyki, przytoczone w jednym z opracowań dzieła przez Urszulę Lementowicz:

„Odchodzi od mitologicznej czy baśniowej cudowności na rzecz tej o proweniencji ludowej, zakorzenionej w stosunku bohaterów do przyrody i w ten sposób nawiązuje do epopei słowiańskiej i związanej z nią wyobraźni ludowej. [...] w świetle konstrukcji artystycznej Pana Tadeusza w świetle stosunku tego poematu do rzeczywistego podłoża historycznego [...], w świetle wreszcie poszukiwań myślowej istoty epickiej cudowności, [...] odpowiedzi na temat epickości Pana Tadeusza nie można znaleźć w reminiscencjach klasycznych. To był tylko naskórek starego. [...] Tętno nowego, tętno epopei związanej z doświadczeniem historycznym ludów słowiańskich, którego przykładowy wzór dostrzegał twórca we własnym przeżyciu roku 1812 i w ludowej o nim pamięci”.



  Dowiedz się więcej
Geneza Pana Tadeusza Adama Mickiewicza
Podtytuł Pana Tadeusza
Pan Tadeusz - streszczenie
Bohaterowie Pana Tadeusza
Imioniska
Czas i miejsce akcji Pana Tadeusza
Narrator w Panu Tadeuszu
Nawiązania do tradycji w Panu Tadeuszu
Główne wątki w Panu Tadeuszu
Szlachta w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz jako epos
Tło historyczne w Panu Tadeuszu
Jacek Soplica – ksiądz Robak jako bohater romantyczny oraz jako ostatnie słowo Mickiewicza w sprawie idei niepodległościowych
Recepcje Pana Tadeusza
Artyzm Pana Tadeusza
Rola historii w Panu Tadeuszu
Szlacheckie obyczaje w Panu Tadeuszu
Obraz Soplicowa
Funkcja przymiotnika "ostatni" w Panu Tadeuszu
Komizm i humor w Panu Tadeuszu
Baśniowość Pana Tadeusza
Inwokacja i epilog Pana Tadeusza
Język Pana Tadeusza
Wyidealizowanie realności w utworze
Przyroda w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz - plan wydarzeń
Pan Tadeusz - cytaty
Bibliografia do „Pana Tadeusza”
Najważniejsze cytaty w „Panu Tadeuszu”
Czy „Pan Tadeusz” powinien znaleźć się w spisie lektur szkolnych? – rozprawka
Czy zgadzasz się z opinią Mickiewicza, że motywem przewodnim „Pana Tadeusza” jest piękno świata i uroda dawnej Polski? – rozprawka
Dlaczego warto przeczytać „Pana Tadeusza”?
Obraz kraju lat dziecinnych w „Panu Tadeuszu”
Adam Mickiewicz – notatka szkolna
Opis grzybobrania w „Panu Tadeuszu”
Muzyka w „Panu Tadeuszu”
Humor w „Panu Tadeuszu”
Opis koncertu Jankiela w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Jankiela
Motyw karczmy w „Panu Tadeuszu”
Opis gry Wojskiego na rogu
Spór o zamek w „Panu Tadeuszu”
Epilog w „Panu Tadeuszu”
Polityka w „Panu Tadeuszu”
Obraz Rosjan w „Panu Tadeuszu”
Obraz Polaków w „Panu Tadeuszu”
„Pan Tadeusz” jako wyraz tęsknoty Mickiewicza za ojczyzną
Znaczenie „Pana Tadeusza” dawniej i dziś
Historia w „Panu Tadeuszu”
Soplicowo jako centrum polszczyzny
Motyw spowiedzi w „Panu Tadeuszu”
Spowiedź księdza Robaka
Jacek Soplica – bohater pozytywny czy negatywny?
Losy Jacka Soplicy i jego działalność patriotyczna
Okoliczności powstania „Pana Tadeusza”
Jacek Soplica jako bohater romantyczny
Charakterystyka postaci historycznych w „Panu Tadeuszu”
Opis polowania na niedźwiedzia w „Panu Tadeuszu”
Motyw zamku w „Panu Tadeuszu”
Motyw dworku szlacheckiego w „Panu Tadeuszu”
Wartości artystyczne „Pana Tadeusza”
Narracja „Pana Tadeusza”
Język „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako przykład epopei
Ponadczasowość „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” - arcydzieło czy kicz – rozprawka
Kompozycja „Pana Tadeusza”
Filmowe perypetie „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako utwór romantyczny
Motyw przyrody w „Panu Tadeuszu”
Poetycko-malarski obraz natury w „Panu Tadeuszu”
Dawne tradycje i obyczaje w „Panu Tadeuszu”
Motyw miłości w „Panu Tadeuszu”
Motyw szlachty w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka szlachty w „Panu Tadeuszu”
Inwokacja „Pana Tadeusza” – interpretacja
Opisy wschodów i zachodów słońca w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Maćka nad Maćkami i szlachty dobrzyńskiej
Podkomorzy – charakterystyka
Rejent – charakterystyka
Asesor – charakterystyka
Protazy – charakterystyka
Klucznik Gerwazy – charakterystyka postaci
Hrabia Horeszko – charakterystyka postaci
Telimena – charakterystyka postaci
Zosia – charakterystyka postaci
Tadeusz Soplica – charakterystyka postaci
Sędzia Soplica – charakterystyka postaci
Jacek Soplica (Ksiądz Robak) – charakterystyka postaci
Spór Asesora z Rejentem
Czas i miejsce akcji „Pana Tadeusza”
Plan wydarzeń „Pana Tadeusza”
Literackie nawiązania do „Pana Tadeusza”
Wyjaśnienie tytułu „Pana Tadeusza”
Opis uczty w „Panu Tadeuszu”
Historia Domeyki i Doweyki
Streszczenie „Pana Tadeusza”