2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Pan Tadeusz

2l.pl / Charakterystyka szlachty w „Panu Tadeuszu”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

„Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza jest zbiorowym portretem polskiej szlachty początku XIX wieku, mimo iż noszącej podobne grupy cech, to jednak wielowarstwowej i zróżnicowanej pod względem zamożności, wykształcenia oraz poglądów.

Na dole drabiny znajdowała się zubożała, zaściankowa szlachta, w utworze reprezentują ją między innymi Maciej Dobrzyński, Bartek Prusak i Maciej Chrzciciel. Ponad nimi umieszczeni zostali bogatsi szlachcice, czyli na przykład rodzina Sopliców. Wewnątrz tej grupy można dokonać podziału na posiadaczy ziemskich i wysokich urzędników (Sędzia, Podkomorzy) oraz tych nieco uboższych (Gerwazy, Protazy, Rejent, Asesor). Jeszcze wyżej usytuowani byli magnaci, tacy jak Stolnik Horeszko czy jego daleki krewny Hrabia.


Charakteryzując tą ostatnią, najbogatszą grupę, Urszula Lementowicz zauważa: „Stolnik Horeszko i Hrabia reprezentują zarówno wady, jak i zalety magnaterii. Dumę i pychę ojca Ewy równoważy jednak stosunek do spraw wagi państwowej (popieranie reform). Hrabia jest humorystycznie przedstawionym romantykiem, marzycielem, stylizującym się na światowca chwalcą obcych strojów, tradycji, sztuki i natury, łatwo ulega wpływom (zmiana postanowienia w sprawie procesu, realizacja pomysłów Gerwazego dotyczących zajazdu). Kiedy jednak trzeba wykazać się odwagą i hojnie wyposażyć oddział wojska, nie waha się służyć ojczyźnie swoim życiem i majątkiem”.

Zupełnie inny tryb życia prowadzili szlachcie nieco ubożsi, aczkolwiek posiadający własną ziemię, tacy jak Sędzia i Podkomorzy. Hołdowali oni spokojowi i porządkowi. Większość z podejmowanych przez nich działań wynikała z tradycji, obyczajów i z góry ustalonego rytuału. Ich społeczność była ściśle zhierarchizowana, a kluczowym kryterium były piastowany urząd i płeć. Reprezentacji tej grupy spędzali większość czasu na dyskusjach salonowych, spacerach, polowaniach i innych podobnych spotkaniach, które oparte były przede wszystkim na rytuale oraz tradycji. Ponadto przedstawiciele bogatszej szlachty charakteryzowali się zamiłowaniem do czynności czysto gospodarskich, czego najlepszym przykładem był Sędzia, który doglądał swojego dobytku i inwentarza. Bardzo dużą uwagę przywiązywali także do etykiety i właściwego wychowania, wzbudzając dzięki temu szacunek i podziw, które jednak czasami był nieco przesadzony (przykładem niedouczenia Sędziego są jego słowa w czasie rozmowy z Hrabią o stylu zamku Horeszków).
Kolejną istotną cechą szlachciców była zdolność do największych poświęceń w walce o ukochaną ojczyznę oraz patriotyzm, który podkreślali na każdym korku. Było to widoczne nawet w wystroju dworku, którego ściany przyozdobione były obrazami przedstawiającymi najważniejsze wydarzenia z historii Polski czy we wspomnieniach o Stolniku - zagorzałym patriocie, zwolenniku Sejmu Czteroletniego i Konstytucji, biorącym udział w przygotowaniach powstania na Litwie (za co jego rodzinę pozbawiono majątku i represjonowano).
Jeśli chodzi o negatywne cechy tej grupy to należy przede wszystkim podkreślić zamiłowanie do awanturnictwa, indywidualizm i popędliwy charakter. Toczenie sporów, procesowanie się, wyzywanie na pojedynki to chyba ulubione „atrakcje” bogatszej szlachty.




Jeśli chodzi o zubożałych szlachciców mieszkających w Dobrzynie , to są oni w niewielkim tylko stopniu podobni do swoich zamożniejszych pobratymców. Różnią się głównie tym, że nie przykładają aż tak wielkiej uwagi do tradycji, rytuałów czy etykiety. Łatwo zauważyć, że poza rodowym nazwiskiem, niewielu z nich różni się od zwykłych chłopów. Praktycznie jedyną cechą, jaka wyróżnią ją z prostego ludu jest posiadanie herbu oraz rodowego nazwiska – jedynego śladu po utraconym majątku . Tym, co ich łączy ze szlachtą bogatszą jest to, że są przywiązani do swojej polskości, faktycznie kochają ojczyznę i zależy im na jej losie. W każdej chwili są gotowi do walki, można powiedzieć, że są wręcz zbyt waleczni. Tę cechę wykorzystał Gerwazy namawiając szlachtę dobrzyńską do ataku na Soplicowo. „Pan Tadeusz” jest dowodem na to, że w tej warstwie drzemie olbrzymi potencjał, który należy odpowiedzialnie i mądrze spożytkować. Co prawda Mickiewicz wyposażył ich we wszystkie nieomalże wady stanu szlacheckiego: brakuje im dobrych manier, poszanowania dobrego obyczaju, a na dodatek są skłonni do pijaństwa, warcholstwa i awanturnictwa, ale dobrze poprowadzeni mogą stanowić wielką siłę.

Jak pisze Lementowicz: „Mickiewicz wiernie oddał styl życia poszczególnych grup, które odróżnia stan posiadania i styl życia. Ujawnił wady i negatywne skłonności, ale przedstawił je z dobrotliwym humorem. Cechy i postawy pozytywne przeważają jednak nad przywarami, zaś wśród nich na czoło wysuwa się wielka miłość ojczyzny i gotowość do walki o jej wolność”. Bez wątpienia stworzony przez poetę obraz był wyidealizowany, co najlepiej widać we fragmentach mówiących o traktowaniu przez szlachciców parobków i podwładnych. Każdy z przedstawionych przez Mickiewicza posiadaczy ziemskich był dla swoich pracowników sprawiedliwy, wyrozumiały, a w ręcz kochający. Dowiadujemy się nawet, że Tadeusz nosił się z zamiarem uwłaszczenia włościan.

Mickiewicz stworzył swoistą panoramę społeczno – historyczną. Ukazał polską szlachtę jako społeczność zróżnicowaną, podzieloną, różną. Stworzywszy świat spokoju, ładu i harmonii, wieszcz wyposażył swoich bohaterów w zalety i wady. Idealizując te pierwsze, drugie potraktował z humorem i dystansem. Nikogo nie potępiał, wręcz przeciwnie celebrował tę wewnętrzną odmienność, zachwycał się nią, podtrzymując w sobie i czytelniku wiarę w mądrość i dobroć szlachty oraz patrząc na tą warstwę z przymrużeniem oka i poddając ją niejako idealizacji, ponieważ była świadectwem potęgi dawnych czasów.




Najważniejszym przesłaniem utworu wydaje się być to, iż mimo wszelkich różnic, barier, kłótni i zwad, sporów dzielących Polaków, w obliczu sprawy naprawdę ważnej są oni w stanie zjednoczyć siły i razem stawić czoła problemowi, pokazując dobrotliwą duszę i ognisty temperament. Przykładem tego jest wspólna walka szlachciców w Moskalami, pomimo tego, że dopiero co skakali sobie nawzajem do oczu.

Pisząc „Pana Tadeusza” Mickiewicz miał nadzieję, że przekaże czytelnikom swoją wiarę w szlachtę. To ona według niego - poprzez wspólną i wytrwałą pracę - miała odegrać najważniejszą rolę w odzyskaniu niepodległości.



  Dowiedz się więcej
Geneza Pana Tadeusza Adama Mickiewicza
Podtytuł Pana Tadeusza
Pan Tadeusz - streszczenie
Bohaterowie Pana Tadeusza
Imioniska
Czas i miejsce akcji Pana Tadeusza
Narrator w Panu Tadeuszu
Nawiązania do tradycji w Panu Tadeuszu
Główne wątki w Panu Tadeuszu
Szlachta w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz jako epos
Tło historyczne w Panu Tadeuszu
Jacek Soplica – ksiądz Robak jako bohater romantyczny oraz jako ostatnie słowo Mickiewicza w sprawie idei niepodległościowych
Recepcje Pana Tadeusza
Artyzm Pana Tadeusza
Rola historii w Panu Tadeuszu
Szlacheckie obyczaje w Panu Tadeuszu
Obraz Soplicowa
Funkcja przymiotnika "ostatni" w Panu Tadeuszu
Komizm i humor w Panu Tadeuszu
Baśniowość Pana Tadeusza
Inwokacja i epilog Pana Tadeusza
Język Pana Tadeusza
Wyidealizowanie realności w utworze
Przyroda w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz - plan wydarzeń
Pan Tadeusz - cytaty
Bibliografia do „Pana Tadeusza”
Najważniejsze cytaty w „Panu Tadeuszu”
Czy „Pan Tadeusz” powinien znaleźć się w spisie lektur szkolnych? – rozprawka
Czy zgadzasz się z opinią Mickiewicza, że motywem przewodnim „Pana Tadeusza” jest piękno świata i uroda dawnej Polski? – rozprawka
Dlaczego warto przeczytać „Pana Tadeusza”?
Obraz kraju lat dziecinnych w „Panu Tadeuszu”
Adam Mickiewicz – notatka szkolna
Opis grzybobrania w „Panu Tadeuszu”
Muzyka w „Panu Tadeuszu”
Humor w „Panu Tadeuszu”
Opis koncertu Jankiela w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Jankiela
Motyw karczmy w „Panu Tadeuszu”
Opis gry Wojskiego na rogu
Spór o zamek w „Panu Tadeuszu”
Epilog w „Panu Tadeuszu”
Polityka w „Panu Tadeuszu”
Obraz Rosjan w „Panu Tadeuszu”
Obraz Polaków w „Panu Tadeuszu”
„Pan Tadeusz” jako wyraz tęsknoty Mickiewicza za ojczyzną
Znaczenie „Pana Tadeusza” dawniej i dziś
Historia w „Panu Tadeuszu”
Soplicowo jako centrum polszczyzny
Motyw spowiedzi w „Panu Tadeuszu”
Spowiedź księdza Robaka
Jacek Soplica – bohater pozytywny czy negatywny?
Losy Jacka Soplicy i jego działalność patriotyczna
Okoliczności powstania „Pana Tadeusza”
Jacek Soplica jako bohater romantyczny
Charakterystyka postaci historycznych w „Panu Tadeuszu”
Opis polowania na niedźwiedzia w „Panu Tadeuszu”
Motyw zamku w „Panu Tadeuszu”
Motyw dworku szlacheckiego w „Panu Tadeuszu”
Wartości artystyczne „Pana Tadeusza”
Narracja „Pana Tadeusza”
Język „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako przykład epopei
Ponadczasowość „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” - arcydzieło czy kicz – rozprawka
Kompozycja „Pana Tadeusza”
Filmowe perypetie „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako utwór romantyczny
Motyw przyrody w „Panu Tadeuszu”
Poetycko-malarski obraz natury w „Panu Tadeuszu”
Dawne tradycje i obyczaje w „Panu Tadeuszu”
Motyw miłości w „Panu Tadeuszu”
Motyw szlachty w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka szlachty w „Panu Tadeuszu”
Inwokacja „Pana Tadeusza” – interpretacja
Opisy wschodów i zachodów słońca w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Maćka nad Maćkami i szlachty dobrzyńskiej
Podkomorzy – charakterystyka
Rejent – charakterystyka
Asesor – charakterystyka
Protazy – charakterystyka
Klucznik Gerwazy – charakterystyka postaci
Hrabia Horeszko – charakterystyka postaci
Telimena – charakterystyka postaci
Zosia – charakterystyka postaci
Tadeusz Soplica – charakterystyka postaci
Sędzia Soplica – charakterystyka postaci
Jacek Soplica (Ksiądz Robak) – charakterystyka postaci
Spór Asesora z Rejentem
Czas i miejsce akcji „Pana Tadeusza”
Plan wydarzeń „Pana Tadeusza”
Literackie nawiązania do „Pana Tadeusza”
Wyjaśnienie tytułu „Pana Tadeusza”
Opis uczty w „Panu Tadeuszu”
Historia Domeyki i Doweyki
Streszczenie „Pana Tadeusza”