2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Pan Tadeusz

2l.pl / Literackie nawiązania do „Pana Tadeusza”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Dzieło Adama Mickiewicza, będące polską epopeją narodową, od chwili wydania w Paryżu w roku 1834 aż po dziś dzień cieszy się niesłabnącym powodzeniem wśród pisarzy, malarzy, filmowców, muzyków czy po prostu kolekcjonerów, czego dowodem jest zakup pierwszego wydania, licytowanego na aukcji internetowej w 2009 roku za 99 tysięcy złotych (szacuje się, że pozostało jedynie około 1000 egzemplarzy tego wydania).
Do tych dwunastu ksiąg nawiązywali tacy znakomici polscy pisarze, jak:

• Juliusz Słowacki (poemat „Pan Tadeusz”),
• Henryk Sienkiewicz („Latarnik” – dzieło Mickiewicza pełni rolę wręcz terapeutyczną w życiu głównego bohatera),
• Stefan Żeromski („Prawie sielanka”),
• Bolesław Prus („Omyłka” oraz „Pałac i rudera”),
• Eliza Orzeszkowa („Pokociło się…” czy „Nad Niemnem” – chodzi o ukazanie piękna przyrody oraz roli przeszłości patriotycznej w życiu bohaterów),
• Maria Konopnicka („Z roku 1835” czy „Pan Balcerek w Brazylii” – opisy wschodu słońca i burzy prawie identyczne, jak w „Panu Tadeuszu”),
• Antoni Słonimski („Mickiewicz”),
• Aleksander Morgenbesser („Obrona Sokołowa”, w której postacie oraz komizm są wynikiem inspiracji romantycznym poematem),
• Karol Brzozowski („Noc strzelców w Anatolii” ukazujący szlachecki styl życia: polowania, przywiązanie do tradycji, biesiadowanie),
• Alfred Nossig („Jan Prorok”– dzieło naśladujące pierwowzór pod względem fabuły, struktury i stylu),
• Witold Gombrowicz („Ferdydurke” – taka sama radość z jedzenia, co u gości Sędziego Soplicy),
• Czesław Miłosz („Dolina Issy”– tak jak Soplicowo może być symbolem Arkadii, tak świat przedstawiony w tym dziele jest znakiem czegoś zupełnie przeciwnego).


„Pan Tadeusz” stał się także inspiracją pośrednią. Podjęte przez Mickiewicza motywy – miłość, walki o ojczyznę czy tęsknoty za krajem młodzieńczej beztroski zrealizowali od nowa w swoich dziełach najwybitniejsi polscy poeci:
• Juliusz Słowacki w „Hymnie (Smutno mi, Boże)”, „W pamiętniku Zofii Bobrówny”,
• Cyprian Kamil Norwid w „Mojej piosnce (II)”,
• Władysław Broniewski w wierszu „Nic więcej”,
• Kazimierz Wierzyński w zapadającym w pamięć tekście „Ktokolwiek jesteś bez ojczyzny”,
• Jan Lechoń w „Arii z kurantem”.
Prócz motywów i wątków, także postacie stworzone przez wieszcza głęboko odcisnęły się w pamięci twórców. U niektórych fascynacja była tak ogromna, że stworzyli swoich bohaterów w oparciu o tych Mickiewiczowskich. Telimena jest pierwowzorem Postoliny z „Zemsty” Aleksandra Fredry, który to dał bezpośredni wyraz zachwytu nad dziełem kolegi. Jego „XIII księga "Pana Tadeusza", czyli Noc poślubna Tadeusza i Zosi” pokazuje w humorystyczny i dosyć odważny sposób – z zachowaniem stylu narracji mistrza - ciąg dalszy epopei:




„Pan Tadeusz wszedł pierwszy, drżącymi rękami
Drzwi za sobą zamyka, o! Nareszcie sami.
Ach! Zosiu, ach Zosieńko, jak mi niewygodnie
Popatrz, jak mi odtaje, spójrz na moje spodnie.
Zosia łzy rzewne roni i za pierś się chwyta,
Że to była dzieweczka z chłopcem nie obyta,
Nie wiedziała zaiste, czy ma się całować
Ze swym mężem, czy płakać, czy pod ziemię schować.
(…)”.

Doskonałym podsumowaniem licznych dowodów na niesłabnącą popularność historii polskiej szlachty początku XIX wieku będzie cytat z Czesława Miłosza, umieszczony w Przedmowie do francuskiego wydania “Pana Tadeusza” z 1992 roku:




”I to właśnie najbardziej ciekawi mnie w “Panu Tadeuszu”: pogodna aprobata istnienia, jakby wszystkie rzeczy, dlatego tylko, że zostały obdarzone bytem, były dobre. W ciągu ponad stu pięćdziesięciu lat, jakie upłynęły od jego napisania, przyzwyczailiśmy się do literatury idącej w dokładnie przeciwnym kierunku, eksplorującej różne odmiany zła i cierpienia, czemu nie należy się dziwić, skoro gwałtowne przemiany europejskich społeczeństw i erozja wiary w ład metafizyczny nie sprzyjały pojmowaniu świata jako harmonii. Toteż pogoda “Pana Tadeusza” zastanawia i niepokoi jako dar utracony. Być może za jego przyjaznym szacunkiem wobec ziemi jako ogrodu, wolno odgadywać i nabożność człowieka religijnego, ucznia Claude de Saint-Martin i optymizm wychowanka Oświecenia. Kiedy Mickiewicz był studentem, miał możność być w teatrze na operze Mozarta “Czarodziejski flet” – i myślę, że wbrew pozorom, “Pan Tadeusz” mieściłby się najlepiej w epoce “lóż mistycznych”.



  Dowiedz się więcej
Geneza Pana Tadeusza Adama Mickiewicza
Podtytuł Pana Tadeusza
Pan Tadeusz - streszczenie
Bohaterowie Pana Tadeusza
Imioniska
Czas i miejsce akcji Pana Tadeusza
Narrator w Panu Tadeuszu
Nawiązania do tradycji w Panu Tadeuszu
Główne wątki w Panu Tadeuszu
Szlachta w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz jako epos
Tło historyczne w Panu Tadeuszu
Jacek Soplica – ksiądz Robak jako bohater romantyczny oraz jako ostatnie słowo Mickiewicza w sprawie idei niepodległościowych
Recepcje Pana Tadeusza
Artyzm Pana Tadeusza
Rola historii w Panu Tadeuszu
Szlacheckie obyczaje w Panu Tadeuszu
Obraz Soplicowa
Funkcja przymiotnika "ostatni" w Panu Tadeuszu
Komizm i humor w Panu Tadeuszu
Baśniowość Pana Tadeusza
Inwokacja i epilog Pana Tadeusza
Język Pana Tadeusza
Wyidealizowanie realności w utworze
Przyroda w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz - plan wydarzeń
Pan Tadeusz - cytaty
Bibliografia do „Pana Tadeusza”
Najważniejsze cytaty w „Panu Tadeuszu”
Czy „Pan Tadeusz” powinien znaleźć się w spisie lektur szkolnych? – rozprawka
Czy zgadzasz się z opinią Mickiewicza, że motywem przewodnim „Pana Tadeusza” jest piękno świata i uroda dawnej Polski? – rozprawka
Dlaczego warto przeczytać „Pana Tadeusza”?
Obraz kraju lat dziecinnych w „Panu Tadeuszu”
Adam Mickiewicz – notatka szkolna
Opis grzybobrania w „Panu Tadeuszu”
Muzyka w „Panu Tadeuszu”
Humor w „Panu Tadeuszu”
Opis koncertu Jankiela w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Jankiela
Motyw karczmy w „Panu Tadeuszu”
Opis gry Wojskiego na rogu
Spór o zamek w „Panu Tadeuszu”
Epilog w „Panu Tadeuszu”
Polityka w „Panu Tadeuszu”
Obraz Rosjan w „Panu Tadeuszu”
Obraz Polaków w „Panu Tadeuszu”
„Pan Tadeusz” jako wyraz tęsknoty Mickiewicza za ojczyzną
Znaczenie „Pana Tadeusza” dawniej i dziś
Historia w „Panu Tadeuszu”
Soplicowo jako centrum polszczyzny
Motyw spowiedzi w „Panu Tadeuszu”
Spowiedź księdza Robaka
Jacek Soplica – bohater pozytywny czy negatywny?
Losy Jacka Soplicy i jego działalność patriotyczna
Okoliczności powstania „Pana Tadeusza”
Jacek Soplica jako bohater romantyczny
Charakterystyka postaci historycznych w „Panu Tadeuszu”
Opis polowania na niedźwiedzia w „Panu Tadeuszu”
Motyw zamku w „Panu Tadeuszu”
Motyw dworku szlacheckiego w „Panu Tadeuszu”
Wartości artystyczne „Pana Tadeusza”
Narracja „Pana Tadeusza”
Język „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako przykład epopei
Ponadczasowość „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” - arcydzieło czy kicz – rozprawka
Kompozycja „Pana Tadeusza”
Filmowe perypetie „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako utwór romantyczny
Motyw przyrody w „Panu Tadeuszu”
Poetycko-malarski obraz natury w „Panu Tadeuszu”
Dawne tradycje i obyczaje w „Panu Tadeuszu”
Motyw miłości w „Panu Tadeuszu”
Motyw szlachty w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka szlachty w „Panu Tadeuszu”
Inwokacja „Pana Tadeusza” – interpretacja
Opisy wschodów i zachodów słońca w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Maćka nad Maćkami i szlachty dobrzyńskiej
Podkomorzy – charakterystyka
Rejent – charakterystyka
Asesor – charakterystyka
Protazy – charakterystyka
Klucznik Gerwazy – charakterystyka postaci
Hrabia Horeszko – charakterystyka postaci
Telimena – charakterystyka postaci
Zosia – charakterystyka postaci
Tadeusz Soplica – charakterystyka postaci
Sędzia Soplica – charakterystyka postaci
Jacek Soplica (Ksiądz Robak) – charakterystyka postaci
Spór Asesora z Rejentem
Czas i miejsce akcji „Pana Tadeusza”
Plan wydarzeń „Pana Tadeusza”
Literackie nawiązania do „Pana Tadeusza”
Wyjaśnienie tytułu „Pana Tadeusza”
Opis uczty w „Panu Tadeuszu”
Historia Domeyki i Doweyki
Streszczenie „Pana Tadeusza”