2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Motyw zbrodni

2l.pl / Motyw zbrodni w literaturze

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

„Księga Rodzaju” zawiera opowieść o dwóch braciach – Kainie i Ablu. Bóg wyznaczył im role – pasterza i rolnika. Powodem zbrodni jednego z braci była zawiść. Kain przepełniony gniewem za to, że ofiary Abla były bardziej cenione przez Boga dopuścił się morderstwa na bracie. Bóg ukarał go klątwą i wypędził z ojczyzny. Ponadto otrzymał znamię, które do końca jego dni świadczyć miało o zbrodni.

„Nowy Testament” - opisuje postać jednego z największych zbrodniarzy ludzkości - Judasza. Za trzydzieści srebrników wydał oprawcom swego mistrza Chrystusa, całując go w policzek. Zdradził i oszukał z chciwości niewinnego człowieka, który przez niego umarł w mękach. Jednak czyn ten nie pozostał bez echa. Wyrzuty sumienia i obraz męczeńskiej śmierci nauczyciela nie pozwoliły Judaszowi dalej żyć normalnie i pchnęły go do samobójstwa.


„Król Edyp” Sofoklesa - tytułowy bohater dramatu Sofoklesa naznaczony jest tragizmem, doznaje samych cierpień. Nie ma żadnego wpływu na swój los, a każda jego decyzja jest skazana na niepowodzenie. Podczas bójki zabija Lajosa, nie będąc świadomy, że ma przed sobą ojca. Gdy rozwiązuje zagadkę Sfinksa i uwalnia Teby od klęsk, w nagrodę poślubia swoją matkę. Żyje szczęśliwie, lecz w pewnym momencie zły los znowu daje o sobie znać. Tragizm Edypa polegał na tym, że popełnił zbrodnię i grzech kazirodztwa nie rozumiejąc, że wypełnia wolę bogów.

„Makbet” Williama Szekspira - dramat doskonale obrazuje motyw winy i kary. Tytułowy bohater to postać tragiczna, która decyduje się na zabójstwo w celu zdobycia władzy. Utwór doskonale obrazuje motyw winy i kary. Tytułowy bohater to postać tragiczna, która decyduje się na zabójstwo w celu zdobycia władzy. Na początku utworu pokazany jest jako waleczny rycerz wiernie służący królowi. Pewnego razu napotkane przypadkowo czarownice przepowiadają mu, że zostanie królem Szkocji. W walce między moralnymi wątpliwościami, a żądzą władzy dopomaga mu żona. Jest bezwzględna, nie dba o konsekwencje i działa z zimną krwią szczegółowo wszystko planując. Zabija Dukana nie dlatego, że musi zostać królem, lecz dlatego, że chce nic zostać. Po tym zabójstwie i jeszcze później mógłby zawrócić ze zbrodniczej drogi. Prawda, że staje się to coraz trudniejsze, ale właściwie nic prócz chęci bohatera ewentualności takiej nie wyklucza. Karą stają się także zaburzenia świadomości, majaczenia, halucynacje. Zbrodnia zniszczyła go do końca.




• „Hamlet” Williama Szekspira – dramat ujawnia szczegóły zbrodni ojca Hamleta. Tytułowy bohater został postawiony przed wyborem. Mógł nie spełnić prośby ducha swego ojca, ale jego system wartości mu na to nie pozwolił. Był królewskim synem, wiedział, że pomszczenie rodzica to jego święty obowiązek. Jednak morderstwo stoi w całkowitej sprzeczności z jego naturą idealisty, marzyciela o skłonnościach do mistycyzmu i rozważań nad kruchością życia.

• „Świteź” Adam Mickiewicza - ostatnią częścią ballady jest opowieść wyłowionej rusałki o historii zatopionego miasta. W dawnych czasach, kiedy Tuhan pospieszył z pomocą obleganemu w Nowogrodzie przez siły carskie Mendogowi, ruskie wojska napadły na Świteź, w której pozostały jedynie kobiety, starcy i dzieci. Stwórca wysłuchawszy zrozpaczonych próśb zatopił miasto a jego mieszkańców zamienił w kwiaty. Najeźdźcy nie pozostali jednak bez kary. W tym przypadku Bóg karze awanturników za pomocą przyrody, bowiem, gdy zaczęli oni zbierać kwiaty, spotkała ich śmierć.




• „Lilie” Adama Mickiewicza - ballada podejmuje problematykę moralną kary, sumienia i odpowiedzialności za czyny. Centralną osoba utworu jest Pani. Wina jej, początkowo wynikająca z niewierności, zostaje spotęgowana do rozmiarów okrutnej, niesłychanej zbrodni. To już nie tylko zdrajczyni - to „męża zabójczyni żona”. Niepomna przestróg pustelnika, brnie w grzechu coraz dalej. Dopiero upiór męża wymierza sprawiedliwość, żądając zadośćuczynienia za zbrodnie.

• „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza – epopeja opowiada między innymi historię ojca tytułowego bohatera – Jacka Soplicy. Jacek w młodości, w chwili rozpaczy zabija ojca swej ukochanej Ewy. Stolnik Horeszko odmówił mu ręki córki, uprzednio dając młodzieńcowi nieco nadziei na ożenek. Ów czyn zmienia całkowicie butnego i porywczego szlachcica w cichego i pokornego pokutnika. Jacek Soplica wdziewa szatę mnicha i przyjmuje skromny przydomek księdza Robaka. Swoim postępowaniem pokutuje za grzechy młodości.

• „Balladyna” Juliusz Słowacki - Balladyna córka ubogiej Wdowy i siostra Aliny była dumna, wyniosła, zadufana w sobie. Bohaterka za wszelką cenę chciała zdobyć władzę, stać się panią pięknego zamku, dlatego bez wahania zabiła siostrę w obawie, że ta zbierze więcej malin. Okłamała następnie matkę, że Alina uciekła z narzeczonym. Wkrótce Balladynie przestała wystarczać pozycja żony Kirkora, chciała zostać królową, przejąć władzę w państwie, dlatego wraz ze swym kochankiem Fon Kostrynem występuje zbrojnie przeciwko Kirkorowi, pokonuje go, a następnie decyduje się zabić również i Kostryna, gdyż nie chce z nikim dzielić władzy. Bohaterka umiera rażona piorunem, po tym, jak trzykrotnie wydaje na siebie wyrok śmierci.




• „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego - główny bohater, były student prawa - Rodion Romanowicz Raskolnikow, wynajmujący mały pokoik na poddaszu i cierpiący nędzę, planuje zamordowanie starej, bogatej lichwiarki Alony Iwanowny. Raskolnikow zadaje sobie pytanie dlaczego ma nie zabijać? Pytanie to wyrosło z teorii wyznawanej przez bohatera. Teoria owa bowiem dzieli ludzkość na dwie kategorie- ludzi zwykłych i niezwykłych. Zgodnie z teorią Raskolnikowa za zabicie lichwiarki nie powinna spotkać go żadna kara, bowiem poprzez morderstwo nadczłowiek nie popełnia żadnej winy. Jednak przykazanie „nie zabijaj” ostatecznie zwycięża. Zmagania z uporczywymi myślami, ciągłymi wspomnieniami wprowadzają bohatera w stan duchowych katuszy. Wreszcie Raskolnikow przyznaje się do przestępstwa publicznie. Okazał się bowiem zbyt słaby, by żyć z piętnem zbrodni. Zostaje za to ukarany ośmioma latami robót katorżniczych na Syberii.

• „Pies Baskerville’ów” Artura Conana Doyla - motywem zbrodni w utworze była chęć zagarnięcia spadku rodu Baskerville’ów przez Stapletona. Był on następny w kolejności do odziedziczeni spadku. Przy czym do tej pory rodzina nie wiedziała, że należy on do grona ewentualnych spadkobierców. Gdy tylko się o tym dowiedział postanowił odzyskać majątek, zabijając innych dziedziców. Posługiwał się psem.




• „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza – Neron, jeden z drugoplanowych bohaterów utworu, od początku jest zepsuty i żądny władzy, dla której zabija żonę, brata i matkę. Choroba psychiczna i wysokie mniemanie o sobie jako artyście dają mu prawo zabijać i spalić Rzym, choć on sam się za okrutnego nie uważa. Jest bezwzględny wobec chrześcijan, których wiarę uważa za groźną dla swojej tyrańskiej władzy. Bawią go nieludzkie sceny na igrzyskach. Kiedy przychodzi kres jego dni, a zbrodnicze czyny mają zostać ukarane, u Nerona pogłębia się choroba psychiczna. Despota ma myśli samobójcze, ale tchórzostwo nie pozwala mu zdecydować się na ten ostateczny krok. Ostatnie chwile życia cezara pełne są szaleństwa i sprzecznych myśli.

• „Granica” Zofii Nałkowskiej - Głównego bohatera Zenona Ziembiewicza można postrzegać jako nietypowego zbrodniarza. Zbrodniarza, który dopuścił się zbrodni na psychice innych osób. Do tych zbrodni możemy zaliczyć romans z Justyną, związek z Elżbietą czy też niestosowanie się do zasad etycznych i moralnych w osiąganiu sukcesu. Dokonując wyborów Zenon przekroczył granicę "za którą nie wolno przejść, za którą przestaje się być sobą". Sprzeniewierzył się sobie i swoim ideałom.

• „Dziesięć Murzynków” Agaty Christi – w utworze motywów zbrodni jest wiele. Sędzia Wargrave wybrał swoje ofiary nieprzypadkowo. Każda z nich popełniła jakąś mniej lub bardziej tragiczną zbrodnię, lecz zrobiła to w taki sposób, że nie można jej było tego udowodnić. Wargrave uznał, że sam powinien wymierzyć sprawiedliwość, ponieważ byli to ludzie winni swoich czynów. Zabijał ich po kolei według znanego wierszyka o dziesięciu murzynkach. Najpierw ginęli ci którzy popełnili najmniejsze zbrodni a na końcu ci, którzy zabili z zimną krwią.

• „Rozmowy z katem” Kazimierza Moczarskiego - Jrgen Stroop to ludobójca i zbrodniarz wojenny, który został osadzony w jednej celi z autorem powieści. Od najmłodszych lat był wychowywany w duchu żołnierskiego posłuszeństwa. Po zaciągnięciu do 55. Pułku piechoty został ranny na froncie we Francji i odesłany do Detmoldu w celu rekonwalescencji. Józef wstąpił do SS – organizacji przestępczej, gdzie zostaje mu wpojona fałszywa historia narodu niemieckiego. Od tej pory Żydzi, Słowianie, masoni oraz wywiad anglosaski stali się jego głównymi wrogami. Bohater zrobił momentalną i bezmyślną karierę. Został wybrany na dowódcę likwidacji getta warszawskiego tzw. „Grossaktion” – zagłady tysięcy ludzi narodowości żydowskiej. Wcześniej został przygotowany wstępnie w Wielkopolsce i na Litwie, gdzie wydawał wyroki stając się pośrednim katem. Żydzi są dla niego bandytami, strzelanie do ludzi wyskakujących z okien nazywa dobrą zabawą, a wysadzenie Wielkiej Synagogi wspaniałym widowiskiem i alegorią tryumfu nad żydostwem. Do końca nie zdaje sobie sprawy z popełnionej zbrodni, twierdzi, iż „Kto chciał być wtedy prawdziwym człowiekiem, to znaczy silnym, musiał działać jak ja. Niech będzie błogosławione to, co czyni człowieka twardym.” Nawet w momencie egzekucji nie odczuł żalu, zachował stoicki spokój, do ostatniej chwili wierzył w to co robi.

• „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall – autorka przedstawiają likwidację getta warszawskiego od drugiej strony, z punktu widzenia powstańców. Ukazują jak ludzie postawieni w nieludzkich warunkach zmieniają się i łamią podstawowe prawa natury. Chęć przeżycia i uzyskania numerka gwarantującego życie doprowadza do wyrzeczenia się najbliższych, egoistycznego dbania o własne sprawy. Czyny niemoralne w wolnym świecie stają się powszechnie wywyższane przez społeczeństwo np. pielęgniarka podająca obcym dzieciom truciznę, aby uchronić je przed cierpieniem. W kolejnym przypadku młoda Żydówka Ryfka z głodu nadgryza ciało zmarłego dziecka, inna matka porzuca ciało dziecka na ulicy, bo nie ma pieniędzy na jego pogrzeb. Nie można oceniać zachowania tych ludzi, ponieważ zostali postawieni w nieludzkich warunkach.



  Dowiedz się więcej
Motyw zbrodni - wprowadzenie
Motyw zbrodni w literaturze
Motyw zbrodni w filmie
Motyw zbrodni - literatura podmiotowa
Motyw zbrodni - literatura przedmiotowa
Motyw zbrodni - tematy wypracowań
Motyw zbrodni - propozycje wstępu
Motyw zbrodni - propozycje zakończenia