2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Motyw zjaw, duchów, upiorów

2l.pl / Motyw zjaw, duchów, upiorów w literaturze

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Pismo Święte – „Apokalipsa św. Jana” - księga Nowego Testamentu ma charakter proroczy, a jej tematem są przyszłe dzieje ludzkości i Kościoła oraz wizja Sądu Ostatecznego. Najważniejszymi symbolami występującymi w „Apokalipsie” są: czterej jeźdźcy Apokalipsy, każdy dosiada innego rumaka, oznaczają kolejno epidemię, wojnę, głód i śmierć. Natomiast Baranek to symbol Chrystusa, lew – zwycięstwa, wół – wojny, orzeł – głodu, zwierzę o ludzkiej twarzy – śmierci. „Apokalipsa” jest dziełem o niezwykłej sile wizyjnej. W proroczych wizjach pokazuje odwieczną walkę dobra ze złem, ludzkie lęki, spojrzenie w wieczność.


„Boska Komedia” Dante Alighieri - treścią dzieła jest wędrówka bohatera (poety) przez trzy obszary zaświatów: piekło, czyściec i niebo. Wędrówka po zaświatach jest dla niego okazją do odnowy moralnej, sposobem na wyjście z lasu grzechu, w którym się znalazł. Bohater często odczuwa lęk, współczuje wielu potępionym duszom, które miały szlachetne zamiary, ale mimo to znalazły się w Piekle. Jego przewodnikiem jest duch Wergiliusza.

„Makbet” William Szekspir – w utworze trzy czarownice przepowiadają Makbetowi, że zostanie królem Szkocji. Od tego momentu bohater opiera się tylko na przepowiedniach zjaw i dążąc chorobliwie do celu dopuszcza się morderstw. Za namową żony zabija obecnego króla, potem wodza wojsk szkockich Banka i jego syna. Makbet zaczyna tracić zmysły. Pojawiają się przed nim duchy zamordowanych. Popada w coraz większy obłęd. Zjawy ofiar nie dają mu spokoju. Prześladują go halucynacje i koszmary. Widziadła zwiastują Makbetowi jego zgubę.

„Tren XIX” - „Sen” Jan Kochanowski – utwór opisuje scenę, gdy we śnie objawia się poecie zmarła matka z Urszulką na ręce, a znękany cierpieniem ojciec znajduje pociechę. Matka wyjaśnia synowi, że córeczka uniknęła namiętności i cierpień życia, a zyskała wieczny duchowy spokój i życie przez „wiek nieprzeżyty”.




„Król Olch” („Król Elfów”) Johann Wolfgang Goethe utwór ukazuje postać chorego dziecka, czyli jednostka obdarzona wyjątkową głębią uczuć pozwalających na obcowanie siłami nadprzyrodzonymi. Tak jest w przypadku króla olch z ballady Goethego. Istota ta uosabia zgodnie z wierzeniami germańskimi śmierć bądź też stanowi jej zapowiedź. Elf przyzywa do siebie chorego malca i roztacza przed nim wizję magicznego świata pełnego szczęścia i wiecznej zabawy z leśnymi córami. Gdy malec jednak nie zwraca na to uwagi, elf grozi, że porwie go siłą. W tym momencie dziecko traci ducha. Tak więc postać fantastyczna wprowadza element dramaturgii.

„Romantyczność” Adam Mickiewicz – bohaterka utworu - Karusia - zachowuje się jak osoba obłąkana, gdyż rozmawia z duchem swego zmarłego ukochanego Jasieńka. Na przemian śmieje się, płacze, wyciąga ręce, błąka się. Świadkiem wszystkiego jest prosty lud, który podobnie jak narrator wierzy, że dziewczyna faktycznie widzi ducha swego ukochanego, gdyż: „Jasio być musi przy swej Karusi, on ją kochał za żywota!” Zupełnie inne stanowisko przyjmuje starzec, będący przedstawicielem klasyków, i który jako jedyny z gromady nie wierzy w realne istnienie ducha zmarłego chłopca. Dla niego jedyną wiarygodną metodą poznawania świata jest „szkiełko i oko”.

„Dziady” cz. II Adam Mickiewicz - autor skonstruował w dramacie dwa przenikające się wzajemnie światy – metafizyczny i rzeczywisty. Świat ponadzmysłowy reprezentowany jest przez zjawy, które ze względu na niedopełnienie człowieczeństwa za życia pokutują, zawieszone w zaświatach, czyli abstrakcyjnej przestrzeni pomiędzy piekłem a niebem. Przybywają, aby uzyskać pomoc, przebaczenie lub modlitwę od uczestników obrzędu. Same także służą im przestrogą dotyczącą życia na ziemi, uczą, jak należy żyć, aby uniknąć pokuty.




• „Dziady” cz. III Adam Mickiewicz - w dramacie odnajdujemy widzenia senne, będące nieuświadomionymi wizjami, mające czasem charakter profetyczny, będące swoistą projekcją podświadomości, przeczuć, stanowiące pomost między rzeczywistością a światem nadrealnym. Irracjonalne zjawiska towarzyszą między innymi podczas snu księdza Piotra oraz snu Senatora.

• „Dziady” cz. IV Adam Mickiewicz - główny bohater to jednocześnie postać z ballady „Upiór”, poprzedzającej część drugą dramatu „Dziady”. Pustelnik – Gustaw przybywa w noc Zaduszek przywołany przez pacierz dzieci za dusze zmarłych. Upiór śpiewa piosenkę dzieci wzruszają się, płaczą i obiecują modlitwy za duszę jego ukochanej. Pod koniec rozmowy z Księdzem przebija się sztyletem. Nie umiera, co nadal nie przekonuje Księdza do uznania faktu, że na świecie istnieją zjawiska, których rozum nie potrafi ogarnąć.




• „Balladyna” Juliusz Słowacki - autor wprowadza do dramatu elementy nadprzyrodzone. Akcja utworu toczy się w dwóch równoległych światach: w prawdziwym, ziemskim raz w świecie wyobraźni, fantazji i metafizyki. Ten drugi, metafizyczny świat zaludniają trzy osoby: władczyni jeziora - Goplana oraz dwa duszki leśne, słudzy Goplany, czyli Skierka i Chochlik - ucieleśnienie sił natury. Zostały one obdarzone władzą magiczną, która źle użyta mogła zaszkodzić człowiekowi.

• „Kordian” Juliusz Słowacki – w utworze kreatorem rzeczywistości wydaje się być szatan. W „Przygotowaniu” to diabły tworzą kolejnych przywódców powstania listopadowego, wpływając tym samym na rozwój wypadków. W scenie, gdy Kordian idzie zabić cara pojawiają się Strach i Imaginacja - projekcja duszy bohatera, w której odbywa się walka między obowiązkiem moralnym, nałożonym przez sumienie, i instynktem samozachowawczym. W szpitalu psychiatrycznym diabeł pod postacią Doktora przekonuje bohatera, że jego walka jest z góry skazana na niepowodzenie.

• „Opowieść wigilijna” Karol Dickens w utworze duchy pełnią określoną funkcję, mają wpłynąć na zmianę postępowania zgorzkniałego i samotnego kupca Ebenezera Scrooge`a. W wigilię Świąt Bożego Narodzenia główny bohater spotyka się z duchem dawnego wspólnika, potem przybywają kolejne, by pokazać złemu i zgorzkniałemu przedsiębiorcy bezsens życia, które prowadzi oraz uświadomić mu, że będzie musiał je odpokutować w strasznych męczarniach po śmierci.

• „Wesele” Stanisław Wyspiański - młodopolski dramat narodowy odbywa się na dwóch płaszczyznach. Pierwsza – realistyczna – związana jest z weselną zabawą, zaś druga ma charakter fantastyczny, baśniowy, poprzez wprowadzenie przez autora postaci duchów przywołanych z polskiej tradycji narodowej. Postacie dramatu wchodzą w kontakt z osobami realistycznymi i ukazują się im jako uosobienie ich niespełnionych marzeń, stanów wewnętrznych i myśli.

• „Mistrz i Małgorzata” Michaił Bułhakow – powieść opowiada o przybyciu do Moskwy Szatana – Wolanda wraz ze świtą: Korowiowem, Asasellem, Hellą i kotem Behemotem. Głównym celem pobytu jest urządzenie corocznego balu, na który przybywają upiory – najwięksi zbrodniarze z dziejów ludzkości. Wprowadzenie demonów podkreśla nieludzkość systemu totalitarnego. Diabły unaoczniają zło, które już istnieje, wskazując jednocześnie na istotne wartości, takie jak dobro, prawda, miłość, przebaczenie.

• „Dracula” Bram Stoker - książka stała się wzorem dla większości powstałych później dzieł kultury o tej tematyce. Autor przeanalizował wiele podań historycznych i legend dotyczących Draculi jak i Transylwanii. Hrabiego Draculę poznajemy jako wytwornego arystokratę, który jednak od razu budzi niepokój. Stoker wykreował postać mroczną i nieodgadnioną, która na zawsze pozostaje w pamięci czytelnika.



  Dowiedz się więcej
Motyw zjaw, duchów, upiorów - wprowadzenie
Motyw zjaw, duchów, upiorów w literaturze
Motyw zjaw, duchów, upiorów w filmie
Motyw zjaw, duchów, upiorów - literatura podmiotowa
Motyw zjaw, duchów, upiorów - literatura przedmiotowa
Motyw zjaw, duchów, upiorów - tematy wypracowań
Motyw zjaw, duchów, upiorów - propozycja wstępów
Motyw zjaw, duchów, upiorów - propozycja zakończeń