2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Gloria victis

2l.pl / „Gloria victis” – tło historyczne

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Głównym historycznym wydarzeniem, którego epizod przywołuje Eliza Orzeszkowa w noweli „Gloria victis” jest powstanie styczniowe, które wybuchło 22 stycznia 1863 roku. Było to najdłuższe i najprawdopodobniej najbardziej krwawe powstanie narodowowyzwoleńcze w całej historii państwa polskiego. Swoim zasięgiem objęło Królestwo Polskie, Litwę, Białoruś i część Ukrainy. Powstanie już od początku skazane było na klęskę w obliczu przeważających sił Rosjan. Uczestnicy nie byli dobrze wyszkoleni, nie mieli także odpowiednich zapasów broni. Gdy powstanie upadło Polacy byli zmuszeni żyć z piętnem kolejnej klęski, wśród fali prześladowań, zsyłek i przesiedleń. Polacy zaczęli wątpić w romantyczne hasła nawołujące do ciągłej walki z zaborcami, poświęcenie jednostki w imię niepodległości. Orzeszkowa znała przebieg powstania z autopsji - w liście do Jankowskiego pisała: „[...] w młodości byłam naocznym świadkiem jednego i nie najmniej ważnego z epizodów tragedii 1863 roku”.

Akcja nowel została usytuowana na wiosnę w 1863 roku, kiedy to powstanie znajduje się w swojej środkowej fazie. Partia pod wodzą Romualda Traugutta: „[...] składała się z 400-500 ludzi, głównie szlachty, spośród których kilkudziesięciu tworzyło oddział jazdy pod dowództwem Feliksa Jagmina.[...] Partia ta obozowała przez trzy tygodnie na polanie w lasach tzw. horeckich, po drugiej stronie Kanału Królewskiego”.


Postacią historyczną, którą Orzeszkowa przywołuje jest znany jej osobiście Romuald Traugutt - dyktator powstania styczniowego. Początkowo przeciwstawiał się wybuchowi powstania styczniowego. Podczas walk w 1863 roku dowodził własnym oddziałem. Został mianowany generałem i komisarzem pełnomocnym Rządu Narodowego na Galicję. 17 października w drodze zamachu stanu usunął w Warszawie rząd zdominowany przez środowisko czerwonych i mianował się dyktatorem. W grudniu 1863 roku zreorganizował wojsko, a także nakazał rygorystyczne wdrażanie uchwały uwłaszczeniowej. Mimo iż wiele z jego zarządzeń nie było organizowanych wojska powstańcze przetrwały zimę 1863/1864. Traugutt został aresztowany w kwietniu 1864 roku, a następnie w warszawskiej Cytadeli.

Ponadto w utworze występują nawiązania do starożytności. Traugutt ma donośny głos przyrównany do głosu Leonidasa dowodzącego w wąwozie termopilskim. Jako wódz Spartan z poświęceniem życia, do ostatniej krwi bronił przed przeważającymi siłami perskimi miejsca stanowiącego „bramę” do Grecji Środkowej. Podobnie nierówną walkę toczą powstańcy styczniowi. Na jednego z nich przypada stu carskich żołnierzy. Z kolei rysy Jagmina zostają przyrównane do rysów Scypiona – legendarnego wodza rzymskiego z czasów wojen punickich.




Odwołanie do historii polskich zwycięstw odnajdziemy we fragmencie dotyczącym opisu walczącego Jagmina. Opowiadający dąb zauważa, że za jego „silnymi ramionami leciał poszum niewidzialnych skrzydeł… owych dawnych.”. Jest to wyraźne nawiązanie do zwycięskich oddziałów husarii, czyli ciężkozbrojnej jazdy polskiej z XVII wieku, której głównym wyróżnikiem były przypięte do zbroi skrzydła.



  Dowiedz się więcej
„Gloria victis” – bibliografia
„Gloria victis” – najważniejsze cytaty
Wartości w noweli Elizy Orzeszkowej „Gloria victis”
Obraz Rosjan w noweli „Gloria victis”
Przyroda jako narrator noweli Orzeszkowej „Gloria victis”
Obraz powstania styczniowego w noweli „Gloria victis”
Motyw heroicznej śmierci w noweli „Gloria victis”
Motyw mogiły w noweli „Gloria victis”
Motyw patriotyzmu w noweli „Gloria victis”
Aniela Tarłowska – charakterystyka
Jagmin – charakterystyka
Romuald Traugutt – charakterystyka
Maryś Tarłowski – charakterystyka
„Gloria victis” – rola natury
„Gloria victis” – interpretacja tytułu
„Gloria victis” – tło historyczne
Patos, baśniowość i poetyckość w „Glorii victis”
„Gloria victis” – narracja i język
„Gloria victis” – kompozycja
„Gloria victis” – charakterystyka bohaterów
„Gloria victis” na tle prądów literackich epoki
„Gloria victis” – geneza
„Gloria victis” – plan wydarzeń
„Gloria victis” – streszczenie
Biogram Elizy Orzeszkowej