2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Gloria victis

2l.pl / Patos, baśniowość i poetyckość w „Glorii victis”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Patos, czyli górnolotne wzniosłe i poważne słowa wypowiedzi związane są z poruszanym przez Orzeszkowa tematem powstania styczniowego oraz towarzyszącym mu wartościom, takim jak: wolność, miłość, ofiara, poświęcenie i śmierć. Naturalny patos utworu potęguje wprowadzenie elementów baśniowych.

W tekście odnajdziemy bezpośrednie odwołania do baśni. Dąb komentują przybycie Kaliksta z wiadomością o koncentracji nieprzyjacielskich wojsk wspomina, że przed powstańcami stoi zadanie niczym przez fantastycznymi mocarzami o nadludzkiej sile. Drzewo mówi: „Sto strzelb na jedną strzelbą. Sto pik na jedną szablę. Jak w baśniach. Lecz bywa to prawdą”. W ten sposób zostaje uwypuklony heroizm walczących. Podobnie kurierzy współpracujący z powstańcami ukazani zostali jak postaci fantastyczne. Jeden z nich „jak królewicz bajeczny dążył do zamku zaczarowanej królewny; przez zarośle cierniste, wrzawa upiorów napełnione, przez moczary bagniste, najeżone paszczękami smoków. Czasem strażnik ginął w uścisku upiora lub w paszczęce smoka, czasem docierał do celu”.


O baśniowości świadczy także nieokreśloność znaczeń. Wróg powstańców nie jest określony wprost (służą temu przenośnie i porównania), to „wojsko ogromne”, „lasy luf, pik, bagnetów”, „szara masa ogromna”. Podobnie w baśniach nazwy krain czy postaci nie są określone ani nazwane, służą rolom jakie pełnią.

Do poetyckiej baśni nawiązuje wprowadzenie uosobionych narratorów – drzew i kwiatów oraz słuchacza w postaci wiatru. Głównym zabiegiem poetyzującym jest więc antropomorfizacja polegająca na nadaniu roślinom i siłom przyrody cech ludzkich. Wiatr i drzewa nie tylko mówią ludzkim głosem, ale żartują, a nawet przyjaźnią się. Różnią się także osobowością i cechami charakteru. Doznają także i okazują ludzkie uczucia. Dąb opowiadający o losach Anielki, Marysia i Jagmina czuje „biegnące po konarach dreszcze”, a na liście występują mu „krople chłodne”. Rosa z kolei symbolizuje „łzy lasu”.




Wiatr zasłuchany w historię o powstańcach popada w rozpacz: „Ogromne skrzydła jego żałośnie zwinęły mu się u boków i smutnie rozsypały się po ziemi włosy ze srebrzystych szronów pajęczo uprzędzione. W wydłużonych skrętach jego kryształowego ciała blado świeciły odbicia gwiazd i z odbić tych jedno tylko wzrastało w blask i wielkość, aż wzrosło w płomyk gorejący, od którego tajać począł kryształ jego piersi. Tajał od gorejącego płomyka kryształ piersi wiatru prędkiego i ściekał na wysokie trawy z szemraniem tak cichym, z jakim płaczą warkocze brzozy, gdy z nich na ziemię spływają majowe deszcze nocne. Tak na bezimiennej, zapomnianej, nieznanej mogile leśnej płakał wiatr.”

Naturze przypisane zostało pierwotne poczucie sprawiedliwości, dlatego w opowieści drzew widać, że stają po stronie powstańców, zaś o Rosjanach mówią jak o osobistych wrogach. Wiedzą czym jest słuszna walka o wolność. Styl, którym mówią narratorzy jest podniosły, choć nieraz zbliża się do języka potocznego. Orzeszkowa stosuje również stylizację na epopeję lub przypowieść.



  Dowiedz się więcej
„Gloria victis” – bibliografia
„Gloria victis” – najważniejsze cytaty
Wartości w noweli Elizy Orzeszkowej „Gloria victis”
Obraz Rosjan w noweli „Gloria victis”
Przyroda jako narrator noweli Orzeszkowej „Gloria victis”
Obraz powstania styczniowego w noweli „Gloria victis”
Motyw heroicznej śmierci w noweli „Gloria victis”
Motyw mogiły w noweli „Gloria victis”
Motyw patriotyzmu w noweli „Gloria victis”
Aniela Tarłowska – charakterystyka
Jagmin – charakterystyka
Romuald Traugutt – charakterystyka
Maryś Tarłowski – charakterystyka
„Gloria victis” – rola natury
„Gloria victis” – interpretacja tytułu
„Gloria victis” – tło historyczne
Patos, baśniowość i poetyckość w „Glorii victis”
„Gloria victis” – narracja i język
„Gloria victis” – kompozycja
„Gloria victis” – charakterystyka bohaterów
„Gloria victis” na tle prądów literackich epoki
„Gloria victis” – geneza
„Gloria victis” – plan wydarzeń
„Gloria victis” – streszczenie
Biogram Elizy Orzeszkowej