2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Potop

2l.pl / Style w „Potopie”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Jedną z kluczowych ról w „Potopie” odgrywa problem stylizacji, czyli odpowiedniego nawiązania do stylu piśmiennictwa i literatury siedemnastowiecznej. Wiąże się to z archaizacją tak słownictwa, jak i składni i fleksji, a także posługiwaniem się zwrotami i pojęciami charakterystycznymi dla epoki.

Sienkiewicz nie stworzył kopii stylu staropolskiego, lecz wydobył z niego cechy charakterystyczne, których wykorzystanie nie wpłynęłoby na komunikatywność literackiego przekazu. Zastosował wyrażenia, które uważane były za zarchaizowane, jednak funkcjonowały jeszcze w ówczesnym języku. Wprowadzał iluzję dawności, która nie zakłóciłaby czytelności. Na pierwszym miejscu w procesie stylizacji postawił składnię, gdyż jak wspominał: „język dawny polega więcej na toku, który ma prawie powagę łaciny, nie zaś na sadzeniu dzikimi archaizmami”.


Przede wszystkim Sienkiewicz nie pisał „Potopu” polszczyzną siedemnastowieczną, ale sobie współczesną usuwając z niej elementy kojarzące się czytelnikom z współczesnością. Nasycił jednak język elementami języka, składni i słownictwa wieku siedemnastego, co wywoływało wrażenie obcowania z językiem z XVII wieku.

Analizując styl potopu należy rozróżnić sferę narracji i partie dialogowe oraz wypowiedzi postaci. W narracji archaizacja języka nie jest tak wyraźna, natomiast znacznie wyraźniej przejawia się w dialogach. Dzięki temu pogłębia się dystans między narratorem a postaciami. Pisarz nadaje także językowi poszczególnych postaci charakteru indywidualnego, co najdobitniej widać na przykładzie wypowiedzi Zagłoby, który używa określonego stylu w zależności od okoliczności (barokowa przemowa, dosadne koncepty i inwektywy).




Ponadto w niektórych momentach Sienkiewicz w usta bohaterów wkłada słowa niemal bezpośrednio pochodzące z epoki (fragment pamiętnika Wydżgi w ustach królowej Marii Ludwiki). Cytaty te pełnią różnorodne role i różny jest stopień ich przetworzenia. W wypowiedziach Zagłoby pojawiają się fragmenty z Paska i Radziwiłła (np. żołnierskie zwroty), występuje też język z pamiętników z epoki, dzieł Kordeckiego czy Kochowskiego, jednak są one ściśle spojone z narracją autorską.

Wśród innych stylizacji na uwagę zasługują stylizacje – homerycka (porównania homeryckie), eposowa (podniosły styl), biblijna (odwzorowująca siedemnastowieczną sztukę kaznodziejską) czy też nawiązania do dzieł wielkich polskich romantyków. Wśród innych cech stylu należy wymienić umiejętne połączenie opisu i opowiadania cechujące się „logiczną wyobraźnią” i plastycznością przedstawień. Spotkamy także fragmenty o metaforyce nastrojotwórczej, fantastyczno-baśniowej czy lirycznej.



  Dowiedz się więcej
Potop – streszczenie
Okoliczności powstania "Potopu"
Potop - bohaterowie
Czas i miejsce akcji
Materiał źródłowy powieści
Typy narracji w Potopie
Idea „Potopu” – powieść pisana „ku pokrzepieniu serc”
Kompozycja Potopu
Postawa Polaków wobec najazdu Szwedów
„Potop” – szczegółowy plan wydarzeń
Skrócony plan wydarzeń „Potopu”
„Potop” – problematyka
„Potop” – wątki główne i poboczne
Obraz Polaków w XVII wieku na podstawie „Potopu”
Obraz społeczeństwa polskiego w „Potopie”
Henryk Sienkiewicz – notatka szkolna
„Potop” jako powieść historyczna (cechy gatunku)
Andrzej Kmicic – charakterystyka
Aleksandra Billewiczówna – charakterystyka
Michał Wołodyjowski – charakterystyka
Zagłoba – charakterystyka
Janusz Radziwiłł – charakterystyka
Bogusław Radziwiłł – charakterystyka
Wydarzenia historyczne w „Potopie”
Bohaterowie historyczni w „Potopie”
Archaizacja w „Potopie”
„Potop” – znaczenie tytułu
Artyzm powieści „Potop”
Style w „Potopie”
Sposób kreowania bohaterów w „Potopie”
Wątek romansowo-przygodowy w „Potopie”
„Potop” a prawda historyczna
Założenia ideowe w „Potopie”
Motyw władcy w „Potopie” (portret Jana Kazimierza)
Motyw zdrady ojczyzny w „Potopie”
Motyw wojny w „Potopie”
Motyw odkupienia winy w „Potopie”
Motyw sarmaty i sarmatyzmu w „Potopie” Sienkiewicza
Wątek rycerza i rycerstwa w „Potopie”
Andrzej Kmicic - rycerz czy warchoł?
Motyw pojedynku w „Potopie”
Tło historyczne w „Potopie”
Przemiana Andrzeja Kmicica i jej motywy
Motyw przyjaźni w „Potopie”
Losy Andrzeja Kmicica
Andrzej Kmicic jako bohater dynamiczny
Adaptacja „Potopu” Hoffmana
Elementy stylu biblijnego w „Potopie” Henryka Sienkiewicza
Literacka wizja rehabilitacji i przebaczenia w „Potopie”
Miłość Aleksandry Billewiczówny i Andrzeja Kmicica w „Potopie”
Obraz Szwedów w „Potopie”
Geneza „Potopu”
Aluzje Sienkiewicza do współczesności w „Potopie”
Wartości wyznawane przez Andrzeja Kmicica
Krótka charakterystyka Kmicica
Aleksandra Billewiczówna jako kobieta idealna
Obraz Matki Boskiej w „Potopie”
Sąd nad Andrzejem Kmicicem
Realizm i fikcja w „Potopie”
Charakterystyka porównawcza Andrzeja Kmicica i Jacka Soplicy
Uczta w Kiejdanach – opis
Czy twoim zdaniem Kmicic jest bohaterem dla współczesnego, młodego człowieka?
„Kmicicowa kompania” Kossaka – portret awanturników
„Potop” – najważniejsze cytaty
„Potop” – bibliografia