2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Potop

2l.pl / „Potop” a prawda historyczna

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Historia i jej koncepcja to dominanty w ideowej budowie „Potopu”. Sienkiewicz patrzył na historię jako na działanie trzech sił: działań wybitnych jednostek (królowie polski i szwedzki, dowódcy, heroiczni rycerze, ksiądz Kordecki) dążeń całego społeczeństwa polskiego oraz działania opatrzności Bożej. Wyraża także optymizm i wiarę w możliwości kształtowania przez człowieka własnych losów, przeciwstawia się pozytywistycznym teoriom determinacji i dominacji praw przyrodniczych, geografii i struktury społecznej. Uznaje naród za podmiot historycznych procesów.

Autor „Trylogii” połączył fikcyjny watek romansowo-przygodowy z dramatycznym przebiegiem wydarzeń historycznych podczas „potopu szwedzkiego (1655-1656). Choć nawiązuje do wojny moskiewskiej, która „rozpaliła się wówczas wzdłuż całej wschodniej ściany Rzeczpospolitej”, wspomina postać Chowańskiego, to jednak także ze względu na cenzurę skupia się na konflikcie ze Szwedami. Z jednej strony rzetelnie odnosił się do szczegółów obyczajowych i historycznych, z drugiej w wymiarze dydaktycznym wprowadził dynamiczną akcję, pełną niespodziewanych wydarzeń, pogoni, ucieczek, włączając też wątek romansowy.


Nawiązuje do wzorca homeryckiego („Iliada”, „Odyseja”) poprzez heroizację bohaterów i wprowadzenie homeryckich porównań, a także wprowadza elementy baśni, legendy o czym świadczy występowanie elementów cudowności, czy schematycznych kreacji bohaterów.

Za materiał źródłowy posłużyły pisarzowi zarówno współczesne opracowania historyczne („Historia wyzwolenia Polski za panowania Jana Kazimierza” Walewskiego, „Krzysztof Opaliński” Szajnochy czy Bogusław Radziwiłł” Kalickiego), jak i liczne pamiętniki (Pasek, Jemiołowski, Łoś), kroniki i listy z epoki. Sięgnął także do tekstów Kordeckiego i Kochowskiego. Wielka rolę dla oddania szlacheckiej obyczajowości miała książka „Opis obyczajów” Jędrzeja Kitowicza (z II poł. XVII w.). Wymienione źródła służyły celom ideowo-poznawczym oraz artystycznym.




Zazwyczaj autor „Trylogii” odpowiednio modyfikował źródła, dostosowywał do wątków, łączył ze sobą, rozbudowywał, nadawał im nowe znaczenia. Mimo to „Potop” podporządkowany został podstawowej zasadzie spójności i jednolitości. W swej pracy stosował metodę unaoczniania dziejów, pragnął też zachować „styl epoki”, czemu służyło między innymi wykorzystanie źródeł jako źródło stylizacji i języka, a także formy obyczaju, mentalności, zachowania i charakteru przedstawionych związków międzyludzkich. Fikcja ma więc w powieści znamiona historyczne wsparte na kontakcie z dokumentem epoki.



  Dowiedz się więcej
Potop – streszczenie
Okoliczności powstania "Potopu"
Potop - bohaterowie
Czas i miejsce akcji
Materiał źródłowy powieści
Typy narracji w Potopie
Idea „Potopu” – powieść pisana „ku pokrzepieniu serc”
Kompozycja Potopu
Postawa Polaków wobec najazdu Szwedów
„Potop” – szczegółowy plan wydarzeń
Skrócony plan wydarzeń „Potopu”
„Potop” – problematyka
„Potop” – wątki główne i poboczne
Obraz Polaków w XVII wieku na podstawie „Potopu”
Obraz społeczeństwa polskiego w „Potopie”
Henryk Sienkiewicz – notatka szkolna
„Potop” jako powieść historyczna (cechy gatunku)
Andrzej Kmicic – charakterystyka
Aleksandra Billewiczówna – charakterystyka
Michał Wołodyjowski – charakterystyka
Zagłoba – charakterystyka
Janusz Radziwiłł – charakterystyka
Bogusław Radziwiłł – charakterystyka
Wydarzenia historyczne w „Potopie”
Bohaterowie historyczni w „Potopie”
Archaizacja w „Potopie”
„Potop” – znaczenie tytułu
Artyzm powieści „Potop”
Style w „Potopie”
Sposób kreowania bohaterów w „Potopie”
Wątek romansowo-przygodowy w „Potopie”
„Potop” a prawda historyczna
Założenia ideowe w „Potopie”
Motyw władcy w „Potopie” (portret Jana Kazimierza)
Motyw zdrady ojczyzny w „Potopie”
Motyw wojny w „Potopie”
Motyw odkupienia winy w „Potopie”
Motyw sarmaty i sarmatyzmu w „Potopie” Sienkiewicza
Wątek rycerza i rycerstwa w „Potopie”
Andrzej Kmicic - rycerz czy warchoł?
Motyw pojedynku w „Potopie”
Tło historyczne w „Potopie”
Przemiana Andrzeja Kmicica i jej motywy
Motyw przyjaźni w „Potopie”
Losy Andrzeja Kmicica
Andrzej Kmicic jako bohater dynamiczny
Adaptacja „Potopu” Hoffmana
Elementy stylu biblijnego w „Potopie” Henryka Sienkiewicza
Literacka wizja rehabilitacji i przebaczenia w „Potopie”
Miłość Aleksandry Billewiczówny i Andrzeja Kmicica w „Potopie”
Obraz Szwedów w „Potopie”
Geneza „Potopu”
Aluzje Sienkiewicza do współczesności w „Potopie”
Wartości wyznawane przez Andrzeja Kmicica
Krótka charakterystyka Kmicica
Aleksandra Billewiczówna jako kobieta idealna
Obraz Matki Boskiej w „Potopie”
Sąd nad Andrzejem Kmicicem
Realizm i fikcja w „Potopie”
Charakterystyka porównawcza Andrzeja Kmicica i Jacka Soplicy
Uczta w Kiejdanach – opis
Czy twoim zdaniem Kmicic jest bohaterem dla współczesnego, młodego człowieka?
„Kmicicowa kompania” Kossaka – portret awanturników
„Potop” – najważniejsze cytaty
„Potop” – bibliografia