2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Potop

2l.pl / Założenia ideowe w „Potopie”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

W czasach rozbiorowych, gdy brak było polskich instytucji państwowych i społecznych pielęgnowanie historii i jej funkcja jednocząca Polaków i chroniąca ich tożsamość była bardzo istotna. Motywy historyczne często pojawiały się w literaturze i sztuce. Istotną rolę zaczęło odgrywać nowoczesne dziejopisarstwo narodowe. Skupiano się na ukazywaniu przyczyn upadku Rzeczpospolitej.

Jednym z pisarzy biorących udział poprzez swoje dzieła w dyskusji o polskiej historii był Henryk Sienkiewicz. Jego utwory upraszczające i gloryfikujące czasy Polski szlacheckiej spełniały funkcję mobilizującą świadomość narodową. W dokumentach i opracowaniach o wieku XVII doszukiwał się on głównie wielkości, która tkwiła w postaciach, czynach i zdarzeniach oraz zaspokojenia zapotrzebowań czytelniczych na „mit kompensacyjny”, czyli dowodów na możliwość zwycięstwa nawet w trudnych czasach i trudnej sytuacji.


Autor „Trylogii” swe utwory historyczne silnie osadził w realiach historycznych. Przyświecał mu także cel poznawczy. Stał się mistrzem w łączeniu wątków fabularnych z motywami zaczerpniętymi z licznych dokumentów. Nie był stanowczym zwolennikiem „wierności historycznej” jednak wspierał się na bogatej i mającej silne podstawy faktografii. Literatura według Sienkiewicza miała ożywić historię, „odtworzyć duszę człowieka lat minionych”.

U podstaw „Potopu” legł niewątpliwy patriotyzm autora, który nakazał mu kwestie społeczne i polityczne podporządkować idei narodowej. Kładł on nacisk na tradycję historyczną i historyczne kategorie oceny teraźniejszości. Głosił kult autorytetu przodków, zasady solidaryzmu społecznego oraz tradycyjnych wartości. Temat wojny polsko-szwedzkiej ujął zgodnie z ówczesną wiedzą historyczną, choć położył nacisk na uwypuklenie wielkiego zrywu narodowego ujarzmionego przez najeźdźcę. Konflikt pokazał poprzez pryzmat zagrożenia zewnętrznego, ale i wewnętrznego rozbicia społecznego nawiązując do ówczesnej sytuacji Polski pod zaborami.




Sienkiewicz uwypuklił bohaterską obronę Jasnej Góry, jako moment przełomowy konfliktu ze Szwedami. To więź religijna pomogła zjednoczyć się rozbitemu narodowi i przeciwstawić się zalewających Polskę wojskom szwedzkim. Obudzenie narodu jako całości podkreślają sceny z udziałem wszystkich warstw społecznych biorących udział w walce. Oblężenie Jasnej Góry pobudza wolę walki, zmienia układ sił i przesądza o ostatecznym zwycięstwie. Pisarz wyraźnie podkreśla zwycięstwa, na plan dalszy odsuwa zaś ówczesne klęski. Zło zostaje ukarane, zdrajcy również. Znamionami powieści są: uproszczona wizja historii, łatwość optymistycznej konkluzji oraz upodobanie w sarmackim obrazie Polski.



  Dowiedz się więcej
Potop – streszczenie
Okoliczności powstania "Potopu"
Potop - bohaterowie
Czas i miejsce akcji
Materiał źródłowy powieści
Typy narracji w Potopie
Idea „Potopu” – powieść pisana „ku pokrzepieniu serc”
Kompozycja Potopu
Postawa Polaków wobec najazdu Szwedów
„Potop” – szczegółowy plan wydarzeń
Skrócony plan wydarzeń „Potopu”
„Potop” – problematyka
„Potop” – wątki główne i poboczne
Obraz Polaków w XVII wieku na podstawie „Potopu”
Obraz społeczeństwa polskiego w „Potopie”
Henryk Sienkiewicz – notatka szkolna
„Potop” jako powieść historyczna (cechy gatunku)
Andrzej Kmicic – charakterystyka
Aleksandra Billewiczówna – charakterystyka
Michał Wołodyjowski – charakterystyka
Zagłoba – charakterystyka
Janusz Radziwiłł – charakterystyka
Bogusław Radziwiłł – charakterystyka
Wydarzenia historyczne w „Potopie”
Bohaterowie historyczni w „Potopie”
Archaizacja w „Potopie”
„Potop” – znaczenie tytułu
Artyzm powieści „Potop”
Style w „Potopie”
Sposób kreowania bohaterów w „Potopie”
Wątek romansowo-przygodowy w „Potopie”
„Potop” a prawda historyczna
Założenia ideowe w „Potopie”
Motyw władcy w „Potopie” (portret Jana Kazimierza)
Motyw zdrady ojczyzny w „Potopie”
Motyw wojny w „Potopie”
Motyw odkupienia winy w „Potopie”
Motyw sarmaty i sarmatyzmu w „Potopie” Sienkiewicza
Wątek rycerza i rycerstwa w „Potopie”
Andrzej Kmicic - rycerz czy warchoł?
Motyw pojedynku w „Potopie”
Tło historyczne w „Potopie”
Przemiana Andrzeja Kmicica i jej motywy
Motyw przyjaźni w „Potopie”
Losy Andrzeja Kmicica
Andrzej Kmicic jako bohater dynamiczny
Adaptacja „Potopu” Hoffmana
Elementy stylu biblijnego w „Potopie” Henryka Sienkiewicza
Literacka wizja rehabilitacji i przebaczenia w „Potopie”
Miłość Aleksandry Billewiczówny i Andrzeja Kmicica w „Potopie”
Obraz Szwedów w „Potopie”
Geneza „Potopu”
Aluzje Sienkiewicza do współczesności w „Potopie”
Wartości wyznawane przez Andrzeja Kmicica
Krótka charakterystyka Kmicica
Aleksandra Billewiczówna jako kobieta idealna
Obraz Matki Boskiej w „Potopie”
Sąd nad Andrzejem Kmicicem
Realizm i fikcja w „Potopie”
Charakterystyka porównawcza Andrzeja Kmicica i Jacka Soplicy
Uczta w Kiejdanach – opis
Czy twoim zdaniem Kmicic jest bohaterem dla współczesnego, młodego człowieka?
„Kmicicowa kompania” Kossaka – portret awanturników
„Potop” – najważniejsze cytaty
„Potop” – bibliografia