2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Potop

2l.pl / Tło historyczne w „Potopie”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Najbardziej znanym polskim pisarzem, który w swoich dziełach opisywał wydarzenia historyczne, jest Henryk Sienkiewicz. Jest on autorem m.in. „Potopu”, pozytywistycznej powieści o najeździe szwedzkim na Polskę. „Potop” to utwór „ku pokrzepieniu serc”. Autor wyraża przekonanie, iż naród nawet z najgorszego upadku może się podnieść i odrodzić. Polacy w sytuacjach krytycznych potrafią się zjednoczyć i walczyć o niepodległość. Pisarz celowo wyolbrzymia w tomie 1 i 2 objawy upadku moralnego Polaków, by tym mocniej później podkreślić cud odrodzenia narodu. Wskrzesza chwile chwały, prezentuje wielkie zwycięstwa i niepospolite bohaterstwa, by udowodnić, że nawet z sytuacji pozornie beznadziejnej zawsze jest jakieś wyjście.


Akcja „Potopu” toczy się w latach 1655 – 1656. Już w X rozdziale autor ukazuje haniebną sytuację pod Ujściem. 25 lipca 1655r pospolite ruszenie, dowodzone przez Krzysztofa Opalińskiego, skapitulowało, w Wielkopolska została poddana Karolowi Gustawowi. W wyniku klęski szlachta szukała pomocy u Janusza Radziwiłła w Kiejdanach.

Niestety, podczas uczty magnat ogłosił poddanie Litwy królowi szwedzkiemu. Podczas kolejnej uczty z radością oznajmiał zgromadzonym o klęskach króla Jana Kazimierza pod Widawą, Żarnowcem, o zdobyciu stolicy przez Szwedów (8 wrzesień). Król Polski przeniósł się po tym do Głogowej. Jednym z ważniejszych wydarzeń z wojny polsko – szwedzkiej, opisanym w powieści, jest obrona Jasnej Góry. Babinicz przybył do Częstochowy i uprzedził ojca Koreckiego o szwedzkim ataku. 18 listopada rozpoczęło się oblężenie klasztoru. Jednak już od początku swych działań Szwedzi ponosili ogromne straty. Wśród obrońców Jasnej Góry panował wielki zapał i wiara w zwycięstwo, podtrzymywane częstymi procesjami z Najświętszym Sakramentem. Przez wiele dni Szwedzi atakowali kościół, ale obrońcy nie ponosili żadnych strat. Sienkiewicz opisał także nienaturalne zjawiska, których świadkami byli szwedzcy żołnierze. Wydawało im się, że cały klasztor unosi się nad mgłą, zmienia kształty. Mimo że Szwedzi mieli ogromną przewagę, to ponieśli wielkie straty.




26 grudnia 1655r odstąpiono od oblężenia Jasnej Góry. Wydarzenie to jest punktem kulminacyjnym akcji powieści. Zaprezentowane jest jako przełomowa bitwa całej wojny. W rzeczywistości obrona klasztoru nie miała tak wielkiego znaczenia. Sienkiewicz dokonał heroizacji i sakralizacji tego zdarzenia. Ważnym wydarzeniem dla narodu był powrót króla Jana Kazimierza. Autor opisał także zawiązanie konfederacji tyszowieckiej. 1 kwietnia 1656r we Lwowie, król Polski powierzył opiekę nad Rzeczpospolitą Matce Boskiej. Sienkiewicz upamiętnił takie wydarzenia jak: bitwa pod Gołębiem, pod Jarosławiem, pod Kozienicami. Opisał również oblężenie Zamościa. W maju wojska polskie zwyciężyły pod Warką. 15 czerwca rozpoczął się szturm na Warszawę, którą zdobyto 1 lipca.




Autor przedstawił także bitwę pod Prostkami, która wydarzyła się 8 października, a nie jak to jest w powieści 6 września. Wspomniał także o najeździe Jerzego II Rakoczego. „Potop” to druga część „Trylogii”. Sienkiewicz poprzedził pisanie „Potopu” szczegółowymi badaniami tekstów źródłowych, np. „Historia wyzwolenia Polski za panowania Jana Kazimierza” Antoniego Wawelskiego; korzystał z „Pamiętników” Paska i „Nowej Gigantomachii” Augustyna Kordeckiego. Sienkiewicz nie przedstawił całej wojny polsko – szwedzkiej. Wybrał i opisał najważniejsze wydarzenia, które miały umocnić w Polakach wiarę w odzyskanie wolności.



  Dowiedz się więcej
Potop – streszczenie
Okoliczności powstania "Potopu"
Potop - bohaterowie
Czas i miejsce akcji
Materiał źródłowy powieści
Typy narracji w Potopie
Idea „Potopu” – powieść pisana „ku pokrzepieniu serc”
Kompozycja Potopu
Postawa Polaków wobec najazdu Szwedów
„Potop” – szczegółowy plan wydarzeń
Skrócony plan wydarzeń „Potopu”
„Potop” – problematyka
„Potop” – wątki główne i poboczne
Obraz Polaków w XVII wieku na podstawie „Potopu”
Obraz społeczeństwa polskiego w „Potopie”
Henryk Sienkiewicz – notatka szkolna
„Potop” jako powieść historyczna (cechy gatunku)
Andrzej Kmicic – charakterystyka
Aleksandra Billewiczówna – charakterystyka
Michał Wołodyjowski – charakterystyka
Zagłoba – charakterystyka
Janusz Radziwiłł – charakterystyka
Bogusław Radziwiłł – charakterystyka
Wydarzenia historyczne w „Potopie”
Bohaterowie historyczni w „Potopie”
Archaizacja w „Potopie”
„Potop” – znaczenie tytułu
Artyzm powieści „Potop”
Style w „Potopie”
Sposób kreowania bohaterów w „Potopie”
Wątek romansowo-przygodowy w „Potopie”
„Potop” a prawda historyczna
Założenia ideowe w „Potopie”
Motyw władcy w „Potopie” (portret Jana Kazimierza)
Motyw zdrady ojczyzny w „Potopie”
Motyw wojny w „Potopie”
Motyw odkupienia winy w „Potopie”
Motyw sarmaty i sarmatyzmu w „Potopie” Sienkiewicza
Wątek rycerza i rycerstwa w „Potopie”
Andrzej Kmicic - rycerz czy warchoł?
Motyw pojedynku w „Potopie”
Tło historyczne w „Potopie”
Przemiana Andrzeja Kmicica i jej motywy
Motyw przyjaźni w „Potopie”
Losy Andrzeja Kmicica
Andrzej Kmicic jako bohater dynamiczny
Adaptacja „Potopu” Hoffmana
Elementy stylu biblijnego w „Potopie” Henryka Sienkiewicza
Literacka wizja rehabilitacji i przebaczenia w „Potopie”
Miłość Aleksandry Billewiczówny i Andrzeja Kmicica w „Potopie”
Obraz Szwedów w „Potopie”
Geneza „Potopu”
Aluzje Sienkiewicza do współczesności w „Potopie”
Wartości wyznawane przez Andrzeja Kmicica
Krótka charakterystyka Kmicica
Aleksandra Billewiczówna jako kobieta idealna
Obraz Matki Boskiej w „Potopie”
Sąd nad Andrzejem Kmicicem
Realizm i fikcja w „Potopie”
Charakterystyka porównawcza Andrzeja Kmicica i Jacka Soplicy
Uczta w Kiejdanach – opis
Czy twoim zdaniem Kmicic jest bohaterem dla współczesnego, młodego człowieka?
„Kmicicowa kompania” Kossaka – portret awanturników
„Potop” – najważniejsze cytaty
„Potop” – bibliografia