2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Potop

2l.pl / Kompozycja Potopu

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Akcję „Potopu” współtworzą dwa watki:
Wątek historyczno-przygodowy
Wątek romansowy

Powieść rozpoczyna się od spraw romansowych, czyli od stopniowego pogarszania się stosunków między Oleńką a Kmicicem. Od zupełnego moralnego rozkładu ratuje bohatera wejście w służbę Janusza Radziwiłła – pierwszy punkt zwrotny jego życia. Dopiero potem zawiązuje się wątek historyczno-polityczny. Chodzi tu o przebieg szwedzkiego najazdu oraz dokonujący się w związku z nim rozkład morale społeczeństwa polskiego jak i jego późniejsze odrodzenie. Od tego momentu wątki współwystępują ze sobą i tak upadek moralny Kmicica pokrywa się z takim upadkiem społeczeństwa, potem rozpoczyna się rehabilitacja bohatera a wraz z nim całego narodu, aż do zupełnego odrodzenia na końcu „Potopu”. W ciągu akcji różne wątki odgrywają pierwszoplanowe miejsce. Niektóre grupy rozdziałów tworzą pewne całości dające przewagę jednemu z dwóch kluczowych motywów. Niekiedy obydwa zbiegają się i wzajemnie warunkują.


Wątek romansowy jest skonstruowany z największym kunsztem. Wypędzony przez Oleńkę Kmicic pisze do niej list, w którym prosi ją o przebaczenie. W odpowiedzi szlachcianka informuje go, że uczyni to, ale tylko wówczas gdy przebaczenia udzieli mu szlachta przeciw której wystąpił. Obydwoje wiedzą, że tym samym ich miłość zostaje definitywnie przekreślona.

Akcja „Potopu” jest szybka i wartka. Sienkiewicz trzyma czytelnika w napięciu przez wprowadzanie licznych katastrof i niespodziewanych ratunków do akcji powieści. Ciekawą metoda, która stosuje Sienkiewicz, a która umożliwia mu właśnie trzymanie czytelnika w napięciu jest technika polegająca na tym, że jakiś ważny fakt podaje na końcu rozdziału, a jego wyjaśnienie dopiero w kolejnym z nich.




W „Potopie” Sienkiewicz sięga do popularnych motywów powieści awanturniczych i sensacyjnych:
Występuje dwóch pretendentów do ręki jednej kobiety. Jeden z nich jest szlachetnym patriotą, a drugi zdrajcą
Wewnętrzne rozterki bohaterów
Motyw przebrania
Motyw porwania
Liczne pojedynki
Listy wpadające w niepożądane ręce
Podróże kształcące bohatera
Niedomówienia
Konstruowanie postaci i zdarzeń na podstawie kontrastów

Szczególne znaczenie w powieści odgrywają dialogi. Nadają one dziełu charakter dramatyczny. Ponad to mogą posuwać akcję, często charakteryzują konkretne postaci, których dotyczą dane rozmowy, dostarczają również informacji natury ogólnej, np. politycznej. Dialogi rzecz jasna mogą pełnić wiele funkcji równocześnie.




W „Potopie” napotykamy na doskonale skonstruowane sceny zbiorowe. Powieść ma charakter wojenny, dlatego dominują obrazy bitew, które są niezwykle plastycznie przedstawione. Czytelnik często ma wrażenie jakby oglądał je własnymi oczyma. Brak za to opisów przyrody.

Specyficznie ukształtowany jest także język „Potopu”. Przeważają czasowniki, mniej jest za to rzeczowników i przymiotników. Płynie stąd niewątpliwy wniosek, że akcja ma dynamiczny charakter. Język bohaterów jest archaizowany, ale w specyficzny sposób. Sienkiewicz unika mało zrozumiałych makaronizmów. Postaci mówią dawnym językiem, ale zrozumiałym dla współczesnego odbiorcy. Co ważne właściwie każda z postaci ma swój indywidualny język, którym się posługuje.

Juliusz Kija, jeden z badaczy twórczości Sienkiewicza, w następujący sposób podsumował powyższe rozważania:

„Nie stworzył Sienkiewicz jakiegoś nowego, oryginalnego, typu powieści historycznej, ale dzięki różnym środkom artystycznym (wspomnianym w tym podpunkcie) udoskonalił dawny typ tego rodzaju powieściowego. Podniósł swoja Trylogią powieść historyczna polską na takie wyżyny, na jakie nigdy nie wzbili się jego poprzednicy na tym polu, a więc Czjkowski Rzewuski, Kacykowski, a nawet zasłużony autor powieści historycznych, jakim był Kraszewski”.



  Dowiedz się więcej
Potop – streszczenie
Okoliczności powstania "Potopu"
Potop - bohaterowie
Czas i miejsce akcji
Materiał źródłowy powieści
Typy narracji w Potopie
Idea „Potopu” – powieść pisana „ku pokrzepieniu serc”
Kompozycja Potopu
Postawa Polaków wobec najazdu Szwedów
„Potop” – szczegółowy plan wydarzeń
Skrócony plan wydarzeń „Potopu”
„Potop” – problematyka
„Potop” – wątki główne i poboczne
Obraz Polaków w XVII wieku na podstawie „Potopu”
Obraz społeczeństwa polskiego w „Potopie”
Henryk Sienkiewicz – notatka szkolna
„Potop” jako powieść historyczna (cechy gatunku)
Andrzej Kmicic – charakterystyka
Aleksandra Billewiczówna – charakterystyka
Michał Wołodyjowski – charakterystyka
Zagłoba – charakterystyka
Janusz Radziwiłł – charakterystyka
Bogusław Radziwiłł – charakterystyka
Wydarzenia historyczne w „Potopie”
Bohaterowie historyczni w „Potopie”
Archaizacja w „Potopie”
„Potop” – znaczenie tytułu
Artyzm powieści „Potop”
Style w „Potopie”
Sposób kreowania bohaterów w „Potopie”
Wątek romansowo-przygodowy w „Potopie”
„Potop” a prawda historyczna
Założenia ideowe w „Potopie”
Motyw władcy w „Potopie” (portret Jana Kazimierza)
Motyw zdrady ojczyzny w „Potopie”
Motyw wojny w „Potopie”
Motyw odkupienia winy w „Potopie”
Motyw sarmaty i sarmatyzmu w „Potopie” Sienkiewicza
Wątek rycerza i rycerstwa w „Potopie”
Andrzej Kmicic - rycerz czy warchoł?
Motyw pojedynku w „Potopie”
Tło historyczne w „Potopie”
Przemiana Andrzeja Kmicica i jej motywy
Motyw przyjaźni w „Potopie”
Losy Andrzeja Kmicica
Andrzej Kmicic jako bohater dynamiczny
Adaptacja „Potopu” Hoffmana
Elementy stylu biblijnego w „Potopie” Henryka Sienkiewicza
Literacka wizja rehabilitacji i przebaczenia w „Potopie”
Miłość Aleksandry Billewiczówny i Andrzeja Kmicica w „Potopie”
Obraz Szwedów w „Potopie”
Geneza „Potopu”
Aluzje Sienkiewicza do współczesności w „Potopie”
Wartości wyznawane przez Andrzeja Kmicica
Krótka charakterystyka Kmicica
Aleksandra Billewiczówna jako kobieta idealna
Obraz Matki Boskiej w „Potopie”
Sąd nad Andrzejem Kmicicem
Realizm i fikcja w „Potopie”
Charakterystyka porównawcza Andrzeja Kmicica i Jacka Soplicy
Uczta w Kiejdanach – opis
Czy twoim zdaniem Kmicic jest bohaterem dla współczesnego, młodego człowieka?
„Kmicicowa kompania” Kossaka – portret awanturników
„Potop” – najważniejsze cytaty
„Potop” – bibliografia