2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Syzyfowe prace

2l.pl / Syzyfowe prace jako dokument epoki

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Syzyfowe prace Stefana Żeromskiego nazywane są dokumentem epoki, ponieważ świat przedstawiony w tej powieści jest wiernym odbiciem rzeczywistości. Książka należy oczywiście do gatunku powieści, nie dokumentu, ale przez to, że z jej kart odczytujemy obraz autentycznej historii życia społeczeństwa polskiego w czasach zaborów możemy ją nazywać dokumentem epoki. Elementy fikcyjne zakorzenione są w prawdzie historycznej. Fikcja literacka obejmuje postać Marcinka, innych bohaterów książki, rozmaite przygody szkolne i relacje między ludźmi. Pisarz opiera się jednak na własnych wspomnieniach i obserwacjach – Syzyfowe prace to powieść autobiograficzna.


Akcja powieści obejmuje lata 1872-1881. W tym czasie nastąpiła intensyfikacja akcji rusyfikacyjnej. Wzmożone działania władz carskich, pozbawiające Polaków możliwości mówienia w ojczystym języku, rozwijania własnej kultury i polityki, a nawet religii, nastąpiły zwłaszcza po zmianie dyrektora gimnazjum. Żeromski pisze w swej powieści o autentycznych metodach rusyfikacji w szkołach, stosowanych w czasach młodości pisarza. Wzięte z własnego doświadczenia wydarzenia stanowią dokumentację epoki, w której wyrósł Żeromski.

Sama powieść ukazała się jeszcze przed wyzwoleniem, więc żeby uniknąć cenzury Żeromski musi ukryć się pod pseudonimem (Maurycy Zych), a w tekście często stosuje jedynie aluzje lub zaszyfrowane konstrukcje wypowiedzi. Oto przykład:
Marcinka niewiele obchodziły te historie. Jego "przekonania polityczne" były mdłym odgłosem nauk radcy Somonowicza i echem goryczy ojca, który w powstaniu stracił fortunę pradziadowską, nasiedział się w więzieniach i doznał krzywd od wodzów rewolucji.
Narrator podaje bardzo ogólne informacje o poglądach politycznych bohaterów, o tych faktach historycznych, które dzieliły społeczeństwo na lojalistów i patriotów. Niemniej nawet takie fragmenty mówią wiele o końcu XIX wieku.

Powieść opisuje bezowocne i nieskuteczne wysiłki caratu, mające na celu zrusyfikowanie mieszkańców terenów dawniej należących do Polski. W tym trudnym okresie ujawnia się upór, wytrwałość i dojrzewanie polskiej młodzieży do sprzeciwiania się nakazom zaborcy. Ponadto powieść ta ukazuje panoramę społeczeństwa końca XIX wieku – zarówno obraz ówczesnych miast (Kleryków, napomknienia o życiu Warszawy), jak również wsi (m.in. Gawronki, Owczary). Dorastający Marcin na początku swej szkolnej drogi nie zwraca uwagi na atmosferę społeczno-polityczną. Czytelnik zapoznaje się najpierw z przyrodą, wyglądem gospodarstw, zwyczajami na wsi i w mieście, różnicami w ubiorze i przede wszystkim w języku szlachty oraz chłopów. Przeszłość nie interesuje małego Marcinka, więc i czytelnik nie jest w nią początkowo wtajemniczany. Dopiero później, w gimnazjum, Borowicz doceni tradycję, historię polskich bohaterów, siłę wrogich rusyfikatorów. Wtedy powieść staje się ważnym pretekstem do refleksji odbiorców na temat prawdziwej historii ukazanej przez życie bohatera powieści.




To, co może dziwić w historii pokazanej przez Żeromskiego, to niemal całkowita bierność społeczeństwa wobec rusyfikacji. Marcinek jest małym chłopcem, gdy styka się z tym problemem. Język rosyjski jest dla niego przymusową „mową szkoły”, przypomina chłopcu łacinę – czyli język martwy, niepotrzebny w codziennym życiu. Dopiero z wiekiem i w miarę zdobywania doświadczeń – m.in. na przedstawieniu teatru rosyjskiego – bohater książki uświadamia sobie coraz bardziej, czym jest rusyfikacja. Prawdziwym przełomem staje się dla chłopca wysłuchanie Reduty Ordona. Może gdyby odczytał ją nauczyciel polskiego, nie zrobiłaby takiego wrażenia na młodzieży. Ale ten wiersz został wyrecytowany z pamięci przez rówieśnika. Okazało się, że świadectwo gorliwego patriotyzmu u młodego człowieka jest cenniejsze niż wszystkie opowieści, znane Marcinowi i innym dzieciom z domów rodzinnych. Dojrzewanie Marcina do patriotyzmu jest więc w pewien sposób usprawiedliwione. Dlaczego jednak dorośli Polacy nie walczą o swój narodowy byt, nie sprzeciwiają się rusyfikatorom, nie pielęgnują w sobie korzeni, jak to robi Zygier?

O bierności niskich warstw społecznych świadczy już skarga kobiet w Owczarach skierowana do dyrektora Jaczmieniewa na nauczyciela Wiechowskiego. Kobiety zupełnie nie są świadome, dlaczego ich dzieci uczy się po rosyjsku, czemu służy ówczesna szkoła i jakie zadanie ma kontrola Jaczmieniewa. Rusyfikacja udaje się głównie dzięki głupocie, ciemnocie społecznej, analfabetyzmowi i braku orientacji społeczeństwa w rzeczywistości historycznej.

Miasto i wyższe warstwy społeczne również nie dbają o narodowe tradycje, nie wznawiają walki o wolność. Ugoda na zasady rosyjskiego systemu jest najwygodniejsza dla wszystkich. Szlachta zatrudnia korepetytorów nie po to, aby pielęgnować polskość, uczyć prawdziwej, niezakłamanej historii narodowej i literatury pięknej, lecz po to, by pociechy radziły sobie w rosyjskiej szkole. Liczy się prestiż edukacji, a nie patriotyzm, nie umiłowanie prawdy. Polacy biernie uczestniczą we wszystkich uroczystościach ku czci cara i jego rodziny.




Dla nauczycieli Polaków w klerykowskim gimnazjum ważniejsze jest zabieganie o własną posadę niż rozwijanie talentów i zainteresowań, angażowanie młodzieży w sprawy narodu. Co więcej, nie wszyscy Polacy preferują wycofanie się, jak Leim, Sztetter. Są też ci, którzy jawnie tępią polskość, szkalują ojczyznę, służalczo wypełniają rozkazy władz carskich, np. Majewski. O pamięć wartości w narodzie dbają jednostki, które w książce Żeromskiego albo szybko umierają, albo są jedynie epizodycznymi postaciami w toku akcji. Wymienić można księdza Wargulskiego, korepetytora Paluszkiewicza „Kawkę”. Nawet rodzice Marcina Borowicza nie są przykładem nosicieli duchowych wartości. Od straty majątku po powstaniu styczniowym ojciec chłopca jest zupełnie obojętny na sprawy polityczne. Matka Marcina ma chwile zadumy nad losem kraju, ale rozważania tłumi głęboko w sobie i dba tylko o dobre wyniki syna w rosyjskiej szkole.

Marazm i lojalizm dorosłych skontrastowane są z buntowniczą energią młodzieży. Na szczęście rusyfikacja najmłodszego pokolenia staje się syzyfową pracą Rosjan.



  Dowiedz się więcej
Syzyfowe prace - streszczenie
Syzyfowe prace - plan wydarzeń
Syzyfowe prace - znaczenie tytułu
Problematyka Syzyfowych prac Stefana Żeromskiego
Marcin Borowicz - charakterystyka
Elementy autobiograficzne w powieści
Wartość dokumentalna Syzyfowych prac Stefana Żeromskiego
Metody rusyfikacji polskiej młodzieży na podstawie "Syzyfowych prac”
Kompozycja i język Syzyfowych prac
Ekranizacja powieści Syzyfowe prace
Syzyfowe prace - ciekawostki
Syzyfowe prace - wiadomości wstępne, czas i miejsce akcji
Stefan Żeromski - biografia
Szczegółowy plan wydarzeń Syzyfowych prac
Marcin Borowicz - charakterystyka
Andrzej Radek - charakterystyka
Pozostali bohaterowie Syzyfowych prac
Czas i miejsce akcji Syzyfowych prac
Syzyfowe prace jako dokument epoki
Syzyfowe prace - znaczenie tytułu powieści
„Syzyfowe prace” – bibliografia
„Syzyfowe prace” – opis plakatu filmowego
„Syzyfowe prace” – najważniejsze cytaty
Motyw Rosjan w „Syzyfowych pracach”
Charakterystyka pozostałych bohaterów „Syzyfowych prac”
Antoni Paluszkiewicz - charakterystyka
Profesor Sztetter - charakterystyka
Ferdynand Wiechowski - charakterystyka
Anna Stogowska i jej rodzina
Tło historyczne „Syzyfowych prac”
„Masz, psie, masz, draniu! Masz - za teatr, masz za inspektorskie zebranie, masz za literaturę! Tyś mnie chciał do siebie podobnym... - Masz, renegacie, szpiegu, masz, szpiegu!” Jakie przeżycia podyktowały Marcinowi te gorzk
Z którym z bohaterów „Syzyfowych prac” chciałbyś się zaprzyjaźnić i dlaczego?
„Syzyfowe prace” - utwór Stefana Żeromskiego jako powieść o dojrzewaniu, dorastaniu, pierwszych ważnych doświadczeniach młodych ludzi. Uzasadnij stwierdzenie, podając odpowiednie argumenty
Czy działania rusyfikatorów można nazwać „syzyfową pracą”?
„Syzyfowe prace” – recenzja powieści
Czy „Syzyfowe prace” można nazwać radosnym hymnem życia na przekór wszystkiemu?
Czy Andrzej Radek może służyć za dobry przykład przezwyciężania trudności życiowych?
„Przyjaźń przez współczucie i współudział łagodzi nieszczęście” – uzasadnij stwierdzenie na podstawie „Syzyfowych prac”
Życie młodzieży polskiej w latach 70 i 80 XIX wieku na podstawie lektury „Syzyfowe prace”
Droga Marcina Borowicza do patriotyzmu
Gimnazjum klerykowskie różni się od współczesnego – rozprawka
„Ojczyzna to nie tylko miły sercu krajobraz, ale i ciągłe wobec niej obowiązki do spełnienia” – kiedy bohaterowie „Syzyfowych prac” zrozumieli słuszność tego stwierdzenia?
Przeżycia wewnętrzne Marcina Borowicza podczas recytacji „Reduty Ordona”
Przebieg i wpływ lekcji języka polskiego na młodzież w klerykowskim gimnazjum
Charakterystyka porównawcza Andrzeja Radka i Marcina Borowicza
Motyw miłości w „Syzyfowych pracach”
Obraz zaboru rosyjskiego na przykładzie „Syzyfowych prac”
Motyw nauczyciela w „Syzyfowych pracach”
Obraz rusyfikacji w „Syzyfowych pracach”
Losy Andrzeja Radka
Losy Marcina Borowicza
Autobiografizm w „Syzyfowych pracach”
Rusyfikacja w zaborze rosyjskim jako tło „Syzyfowych prac”
Obraz polskiego społeczeństwa w „Syzyfowych pracach”
„Syzyfowe prace” jako dokument epoki
Stefan Żeromski – notatka szkolna
Metody rusyfikacji w „Syzyfowych pracach”
Walka polskiej młodzieży z rusyfikacją w „Syzyfowych pracach”
„Syzyfowe prace” – recenzja filmu
„Syzyfowe prace” na tle prądów epoki
Czy „Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego to powieść mająca wartości dla współczesnych? – rozprawka
Motyw szkoły w „Syzyfowych pracach”
Tragizm młodzieży polskiej w zaborze rosyjskim w świetle powieści Stefana Żeromskiego „Syzyfowe prace”
Główne wątki „Syzyfowych prac”
Charakterystyka Bernarda Zygiera
Charakterystyka Andrzeja Radka
Charakterystyka Marcina Borowicza
Czas i miejsce akcji „Syzyfowych prac”
Język i stylistyka „Syzyfowych prac”
Kompozycja „Syzyfowych prac”
Artyzm „Syzyfowych prac”
„Syzyfowe prace” – interpretacja tytułu
„Syzyfowe prace” jako powieść o dorastaniu
„Syzyfowe prace” - plan wydarzeń
Geneza „Syzyfowych prac”
Syzyfowe prace – streszczenie