Jesteś w: Motyw kobiety

Motyw kobiety

Autor: Karolina Marlęga     Serwis chroniony prawem autorskim


Motyw kobiety - wprowadzenie



Kobieta i kobiecość to temat, który od zawsze pasjonował wielu artystów, dla wielu z nich kobieta była inspiracją do stworzenia dzieła. Kobiety portretowano, rzeźbiono, opisywano. Występują w rożnych rolach. Bywają idealnymi istotami niosącymi ukojenie, lub demonami sprowadzającymi mękę, są kochane, uwielbiane i szanowane lub nienawidzone i potępiane. Kobiety bardzo często występują u boku mężczyzn, są ich towarzyszkami, a także ich dopełnieniem. Ale zdarzają się również takie niewiasty, które są wrogami płci przeciwnej, uosobieniem chaosu wszechświata. Kobieta w literaturze, przez stulecie pozostającej domeną przede wszystkim mężczyzn, przedstawiana jest głownie jako kochanka, żona i matka, a także obiekt męskiego pożądania uwielbienia i zazdrości. Motyw kobiety jest nieodłączną częścią takich tematów, jak miłość, macierzyństwo, rodzina.



Liczne dzieła usiłują zgłębić kobiecą naturę. Większość oddaje zmienność oraz zagadkowość natury przedstawicielek płci pięknej. Kobieta nigdy nie odkrywa się w pełni przed mężczyzną i zawsze pozostawia ziarno tajemnicy. Posiada w sobie cechy zarówno dobre jak i złe, a to, jaka cecha w niej dominuje, zależy od wydarzeń, które miały miejsce w jej życiu. Często do podjęcia radykalnej zmiany zmuszał ją los, wiedziała ze musi podjąć dane ryzyko dla dobra ogółu. Myślała wtedy przede wszystkim o bliźnich, zapominając o własnym szczęściu. Zdarzało się również, że kobieta całą swoją uwagę kierowała na siebie, stawała się egoistyczna i w podejmowanych decyzjach patrzyła na dobro własne i korzyści, które może osiągnąć. W literaturze możemy spotkać się również z połączeniem obu tych portretów, mamy wtedy do czynienia z kobietą, która tylko w niektórych sytuacjach na pierwszym miejscu stawia dobro bliskich - dzieci, męża, a z natury jest egoistyczna i zachłanna, lub też odwrotnie przeważają w niej uczucia dobre, a złe są tylko drobnymi epizodami.



Literatura podsuwa wiele portretów kobiet. Na pierwszy plan wysuwają się pewne archetypy, które często goszczą na łamach literatury. Kobieta - anioł będąca ucieleśnieniem wszystkich cnót, będące marzeniem i istotą idealną. Kobieta - demon, jednoznacznie zła, jednoznacznie potępiona, przybierająca często formę szkaradnej czarownicy. Ponadto kobieta - opiekunka domowego ogniska. Znakomicie odnajdująca się w patriarchalnej idylli, gdzie jej jedyną zajęciem jest doglądania kuchni i dzieci oraz usługiwanie mężczyźnie. Wydaje mi się jednak, że te wszystkie literackie portrety bohaterek są do bólu banalne, przewidywalne, a ich świat to wyraźny podział na czarne i białe. Na tym tle wyróżniają się jednak kobiety złożone, których natura obfituje w rażące sprzeczności i na ich przykładzie możemy podziwiać fascynujące oblicza kobiecej psychiki.



Motyw kobiety w literaturze



Biblia - Bóg ulepił kobietę z żebra mężczyzny. Z żebra, ponieważ leży ono blisko serca. Miało to ukazać nierozerwalny związek kobiety z mężczyzną. I tak kobieta została „wzięta” z mężczyzny, a więc od niego pochodzi. Bóg wypowiedział w gniewie słowa, które jednoznacznie określiły rolę kobiety w małżeństwie: «Obarczę cię niezmiernie wielkim trudem twej brzemienności, w bólu będziesz rodziła dzieci, ku twemu mężowi będziesz kierowała swe pragnienia, on zaś będzie panował nad tobą». Ewa – imię pochodzące z języka hebrajskiego od rdzenia hawwa , co oznacza „dająca życie”. Ewa była pierwszą kobietą, towarzyszką Adama w raju i pramatką całej ludzkości. W Raju to waśnie ona okazała się tą, która przez swą ciekawość i chęć spróbowania czegoś nowego, pobawiła nas wiecznego szczęścia. Nie wystarczył jej rajski dobrobyt: nie mogła znieść myśli, że w edenie jest drzewo, na którym rosną zakazane owoce. Skuszona przez Szatana zerwała jeden z nich, posmakowała i dała go mężczyźnie. Cechami, które zgubiły Ewę były: nadmierna ciekawość, dociekliwość, a także chęć bycia kimś innym i nieufność wobec Boga. Jej karą miał być trud codziennej pracy, ból rodzenia dzieci i całkowite podporządkowywanie się woli męża.



Salome była ona córką Heroda Boethosa i jego żony Herodiady. To z jej winy został ścięty Jan Chrzciciel. Oczarowała swym tańcem Heroda Antypasa do tego stopnia, że obiecał spełnić jej prośbę, niezależnie od tego, jak byłaby ogromna. Jest jedyną kobietą zmysłową w Nowym Testamencie. Taniec Salome, jaki wykonała ona na przyjęciu u Heroda Antypasa, był bardzo uwodzicielski. Wykorzystana została przez matkę, gdyż ona sama była dość naiwną dziewczyną. Nie wiedziała, czego zażądać od Heroda. Poprosiła, więc swą matkę o radę. Stała się narzędziem śmierci w jej rękach.




W Nowym Testamencie Maryja posłusznie przyjęła wolę Boga. Niewątpliwie została ona wyróżniona przez Stwórcę. Pierwszą i najważniejszą rolą Maryi jest bycie matką. Została wybrana spośród wielu kobiet, a zatem jej fundamentalną tożsamością jest macierzyństwo. Jest ona obecna przy wszystkich ważnych chwilach w życiu Chrystusa. Maria Magdalena pochodziła z wioski Magdal, należała do uczniów Chrystusa. Jezus wypędził z niej siedem złych duchów. Zapewne po tym zdarzeniu dołączyła ona do Jego uczniów. Była wdzięczna Jezusowi za uratowanie życia. Wszyscy Ewangeliści zgodnie twierdzą, że ona jako jedna z pierwszych dowiedziała się o zmartwychwstaniu Chrystusa. I to właśnie ona wezwała Apostołów. Jako pierwsza spotkała osobiście Zmartwychwstałego. On nakazał jej oznajmiać Dobrą Nowinę, dlatego też uważa się ją za pierwszą głosicielkę zbawienia. Maria Magdalena jest przykładem kobiecej wdzięczności za niesłychany dar, jakim było uwolnienie z opętania.



Mitologia - w mitach spotykamy postać Dejaniry. Jest piękną, drobniutką i kruchą boginią, którą mąż, Herakles nosi na rękach. Dejanira darzy swego męża głębokim uczuciem pełnym namiętności, ale i zazdrości. Pewnego dnia, gdy centaur Nessos próbował porwać i zgwałcić żonę Heraklesa, został przez niego śmiertelnie zraniony z łuku strzałą zatrutą krwią Hydry. Tuż przed śmiercią w zemście, Nessos poleca Dejanirze sporządzić miksturę ze swojej krwi, mówiąc, że jeśli umoczy w niej koszulę Heraklesa, zapewni sobie jego wierność i zatrzymanie uczuć męża tylko dla siebie. Zapewnia, że stanowi to doskonały środek na zapewnienie wiecznej miłości ukochanego oraz przywrócenie jego uczuć na wypadek gdyby on pokochał kogoś innego. Zazdrosna o podboje miłosne Heraklesa, Dejanira skorzystała z rady Nessosa i wyprała we krwi centaura koszulę, w której Herakles miał składać ofiarę Zeusowi. Po założeniu przesiąkniętej jadem koszuli, zatruta krew Nessosa zaczęła palić i zżerać ciało herosa. Okazało się bowiem, że była to podstępna zemsta pokonanego centaura. Gdy Dejanira uświadomiła sobie, że jej środek na miłość przyniósł śmierć ukochanemu, popełnia z rozpaczy samobójstwo. W micie tym Dejanira została przedstawiona jako zazdrosna, podstępna kobieta. Niewątpliwie kocha swego męża, lecz jest bardzo łatwowierna. Staje się zbrodniarką, gdy obdarowuje męża szatą ofiarowaną jej przez podstępnego Nessosa.



Mitologia ukazuje również postać Demeter - cierpiącej matki, bogini Ziemi, pani urodzajnych łanów i kwitnących sadów, której córkę Persefonę porwał Hades, władca podziemia. Gdy dowiedziała się o porwaniu, zbuntowała się. Odmówiła spełniania swoich boskich obowiązków na ziemi i spowodowała całkowite zaburzenie porządku świata. Ziarna przestały wydawać plon, a ludzie zaczęli cierpieć głód. Spowodowało to, iż Zeus, widząc ból i upór Demeter, zgodził się, Persefona przebywała w krainie cieni tylko przez jedną czwartą roku, a pozostałą część spędzała z kochającą matką.




Homer, „Odyseja” - Penelopa jest żoną Odyseusza. Po tym, gdy wyruszył na wojnę trojańską czekała dwadzieścia lat na jego powrót, skutecznie opierając się licznym zalotnikom z lokalnej szlachty, którzy nie wierzyli w powrót Odysa. Jako piękna, jeszcze młoda królowa musiała w końcu zgodzić się na wybranie nowego małżonka. Miała oddać swoją rękę temu, który napnie łuk króla, udało się to tylko samemu Odyseuszowi przebranemu za nędzarza. Tak wiec Penelopa została wierna do samego końca, mimo ogromu czasu, kiedy nie widziała męża, mimo zalotników i mimo wielu kłamców, którzy wmawiali jej nieprawdziwe historie o Odysie.



• Giovanni Boccaccio, „Sokół” - Giovanna jest szacowną damą uznawaną za jedną z najpiękniejszych kobiet w mieście. Jest kobietą wykształconą, samodzielną, potrafi walczyć o swoje, a co najważniejsze jest wspaniałą matką i przyjaciółką.



• William Szekspir, „Makbet” - Lady Makbet to postać tragiczna, ale też niezwykle autentyczna psychologicznie. Początkowo pokazana jest jako kobieta demoniczna, żądna władzy, wręcz oślepiona tą żądzą. Od razu, gdy otrzymuje od męża list z opisem przepowiedni czarownic, przystępuje do knucia intrygi. Ma świadomość, że tylko jej ingerencja może dać mu koronę, a jej tytuł królowej. Wydaje się być pozbawiona jakichkolwiek skrupułów i uczuć. Jako kobieta poszukuje wciąż nowych wrażeń, nie potrafi zamknąć się w kręgu domowych spraw i problemów. Z czasem zaczynają ją męczyć wyrzuty sumienia związane z popełnioną zbrodnią. Czuje też samotność, gdy widzi jak jej mąż, którym wcześniej kierowała, świetnie radzi sobie bez niej. W końcu jej sumienie i dusza nie wytrzymują takiego ciężaru i ta ambitna, bezwzględna kobieta popełnia samobójstwo. Lady Makbet to przykład kobiety przynoszącej nieszczęście, porażkę i zgubę.




• William Shakespeare, „Romeo i Julia” - Julia Kapulet pochodzi z zamożnej rodziny, gdzie rodzice stanowią dla niej największy autorytet, któremu się początkowo podporządkowuje. Na balu poznaje Romea i potajemnie bierze z nim ślub. Mimo iż Julia miała zaledwie czternaście lat, to była bardzo kobieca z wyglądu jak i z charakteru. Romeo miał bogate poczucie estetyki, zatem bardzo wnikliwie opisuje jej piękno już od pierwszego wejrzenia. Sławił jej dłonie białe jak lilie, złote włosy i koralowe usta. Julia była inteligentną i dowcipną kobietą. Swoją kobiecość podkreślała umiejętnością tańca, śpiewu, gry na instrumentach i sztuką haftowania. Posiadała umiejętność prowadzenia towarzyskiej czy miłosnej rozmowy. W towarzystwie była skromna i szlachetna. Dla Romea była wierną i słodką partnerką. Miłość do Romea była dla niej czymś zupełnie nowym i niespodziewanym. Mimo wielu typowych kobiecych cech, bohaterka potrafiła też być silna i zdeterminowana. Dziewczyna dla ratowania swego związku z Montekim poświęciła nawet swoje życie. Pokazała, że dla miłości była skłonna zrobić dosłownie wszystko.



• Francesco Petrarka, „Sonety do Laury” - Laura ta przeszła do historii dzięki temu, iż Petrarka uczynił ją przedmiotem literackiego przetworzenia i właściwie to nie Laura, ale jej literacka forma istnienia zachwyca i fascynuje. Poeta dał przekonujący obraz fascynacji człowieka drugą osobą. Odrzucił wyszukane słownictwo, posługiwał się prostymi środkami artystycznego wyrazu, jego celem było po prostu wyrażenie piękna Laury. Zapamiętał jej złote, kręcone włosy, słodkie oczy oraz hebanowe brwi. Miłość do Laury pobudzała Petrarkę do działania, ale była też siłą destrukcyjną, sam nazywał ją swoją słodką nieprzyjaciółką. Czasem uważał, iż Laura była dla niego niezwykle okrutna, bezinteresownie znęcała się nad nim, pozostając wobec niego zupełnie obojętną.



• Jan Kochanowski, Raki - tę niepozorną fraszkę zaliczaną do liryki miłosnej z elementami tematyki obyczajowej, wyróżnia od pozostałych niezwykła cecha. Jest nią możliwość czytania jej na wspak, co daje wtedy myśl przeciwną, niż ta czytana zwyczajnie. Wiersz czytany od początku jest wypowiedzią kochanków, bądź adoratorów pięknych kobiet, którzy doceniają w kobietach wiele cnót. Zauważają niezdolność niewiast do zdrady i stałość w uczuciach, nie wymagając przy tym dóbr materialnych. Natomiast w wierszu czytanym na wspak otrzymujemy obraz tych samych panien zdradliwych i chciwych na złoto, co konstatuje z początkowymi zapewnieniami mężczyzn. Może się wydawać, że utwór ma na celu ośmieszenie kobiet i pokazanie ich dwulicowości.




• Ignacy Krasicki, „Żona modna” - osobowość tytułowej bohaterki poznajemy już w momencie zalotów pana Piotra, szlachcica ziemskiego, który zdając sobie sprawę, że obiekt jego adoracji jest kobietą światową, stara się jak tylko może. Modna pani gardziła sercem wiejskiego domatora i miała go za prostaka. Żona modna w końcu ulega, jednak aby zapewnić sobie odpowiedni standard życia, dochodzi do spisania umowy przedmałżeńskiej, tzw. intercyzy. Oblicze żony pan Piotr poznaje podczas wyjazdu na wieś. Krytykuje wszystko, co zastaje w domu męża: prostą służbę, zwyczajną kuchnię, urządzenie wnętrza domu i ogrodu. Zachowania i pozy żony modnej to naśladownictwo bohaterów francuskich powieści sentymentalnych. Chciała żyć w sztucznym świecie zbudowanym na wzór literackich punktów odniesienia. Ambitna i kapryśna żona domaga się ciągle nowych atrakcji. Żona Piotra to osoba próżna, bezmyślna, rozrzutna, niezdolna do refleksji nad swoim postępowaniem. Nie interesuje się własnym rozwojem, nie troszczy o związek z Piotrem. Dla niej jest on tylko zabezpieczeniem majątkowym, dzięki któremu może spełniać swoje zachcianki.



• Johann Wolfgang Goethe, „Cierpienia młodego Wertera” - Lotta jest piękną i młodą dziewczyną. To kobieta – anioł, symbol doskonałej opiekunki, matka dla swego rodzeństwa. Jest szlachetna, delikatna, wrażliwa, szczera i uczuciowa. To dobra i szlachetna istota posiadająca niezliczoną liczbę zalet. Uwielbia literaturę, ma określony pogląd na otaczające ją sprawy i zdanie na każdy temat. Jest bardzo pomysłowa i sympatyczna, zachwyca w każdym calu. Staje się obiektem westchnień i romantycznej miłości Wertera. Odczuwa z nim powinowactwo dusz, łączą ich wspólne poglądy i zainteresowania. Lotta w stosunku do Wertera jest dość naiwna i nie potrafi przewidzieć skutków swych działań. Pozwala zakochanemu w niej mężczyźnie na spotkania, choć wie, że sama nie mogłaby odwzajemnić jego uczuć – ma narzeczonego, któremu przyrzekła wierność na łożu śmierci matki. W wyniku swych zachowań, gestów i ciągłego spędzania czasu razem dręczy Wertera za pomocą swej fizyczności, bliskości, a w końcu z powodu niespełnionej miłości i odrzucenia mężczyzna popełnia samobójstwo.



• Adam Mickiewicz, „Romantyczność” - Karusia, bohaterka ballady, to obłąkana dziewczyna, która rozmawia ze swym zmarłym kochankiem, którego widzi co noc we śnie. Nie potrafi pogodzić się z jego śmiercią. Tak bardzo kocha swego wybrańca, że nawet dwa lata po jego śmierci nadal zachowuje głębokie uczucie i stara się z nim skontaktować duchowo. Nieszczęśliwa Karusia czuje obecność Jasia, rozmawia z nim, goni go po łąkach, biega, spogląda szaleńczym spojrzeniem, płacze i śmieje się. Próbuje dotknąć zjawy, która jest biała, ma zimne dłonie i znika, kiedy zaczyna świtać. Dziewczyna obawia się zjawy, jednocześnie prosi, aby ukochany nie opuszczał jej. Chwilami odzyskuje przytomność umysłu i wie, że Jasio nie żyje, jednak życie bez ukochanego jest dla Karusi czymś tak okrutnym, że woli uciekać w świat swoich przeżyć wewnętrznych, w swoje obłąkanie. Samotność i niezrozumienie są więc również przyczyną obłędu dziewczyny. W utworze tym Karusia przedstawiona została jako niezwykle wrażliwa, kochająca romantyczną miłością kobietą. Według romantyków poznanie idealnej miłości jest dane tylko jednostkom wybitnym, które są w stanie widzieć oczyma duszy.



• Adam Mickiewicz, „Do matki Polki” - utwór adresowany do każdej polskiej matki, nawołuje do uświadamiania dzieciom czekającego ich losu. Matka ma przyuczać młodego Polaka do jego przyszłej niewoli i klęski. Powinna przyzwyczajać swojego syna do „widoku powroza”, „kajdan” czy „katowskiego obucha. Matka musi być świadoma czekającej syna i ją klęski. Wie, że będzie cierpieć razem ze swoim dzieckiem walcząc z niepewnością, bólem i trwogą. I w tym miejscu nasuwa się słuszne skojarzenie zestawiające matkę powstańca i konspiratora z Matką Boską. Podobny los czeka polskie kobiety, a krzyżem młodych mężczyzn i chłopców XVIII i XIX w. jest nierówna walka o wolność i pewna niemal klęska. Przeznaczeniem zaś "krwią polewać ziemię". Jeżeli Polak nie zginie podczas walki, zostanie postawiony przed sądem, przed obliczem wroga. Wyrok, który wyda, skaże go na haniebną śmierć. Wspominać go będzie tylko kobieta, która po nim zapłacze i rodacy w swoich rozmowach. Rola Matki Polki nie ogranicza się jednak tylko do przygotowania syna i biernego towarzyszeniu mu podczas ciężkiej drogi wiodącej ku wolności.



• Adam Mickiewicz, „Dziady” cz. III - pani Rollison, niewidoma kobieta, jest przerażona z powodu dochodzących do niej wieści o torturowaniu jej jedynego dziecka, zjawia się u Senatora prosząc o możliwość zobaczenia uwięzionego. Próbuje wytłumaczyć mu przyczyny swej rozpaczy, które jednak nie trafiają do Senatora. Tylko druga matka mogłaby pojąc ten ból. Postawa pani Rollison, która próbuje wszystkich możliwych sposobów, by ocalić syna jest także elementem wizerunku Matki Polki, czyli kobiety walczącej, silnej i konsekwentnej. Kobiety, która zdeterminowanie nie pozwala cofnąć się przed niczym. Dla której dobro dziecka i ojczyzny to wartość najważniejsze.



• Adam Mickiewicz, „Grażyna” - tytułową bohaterką jest odważna, dzielna, gotowa do heroicznych czynów, żona litewskiego księcia Litawora. Pomimo tego, że dawno osiągnęła wiek dojrzały, nie utraciła nic z wdzięków młodości i nadal przyćmiewała inne kobiety swoją urodą. Kobieta nie była tylko ozdobą książęcego dworu przy boku męża. Księżna miała duży wpływ na rządy Litawora. W trudnych sytuacjach potrafiła wykazać się takimi cechami charakteru, które zwykle przypisuje się mężczyznom. Kiedy okazało się, że Litawor ma zamiar sprzymierzyć się z Krzyżakami przeciw Witoldowi przeciwstawiła się jego woli, przywdziała zbroję męża i wyruszyła do walki z Krzyżakami. Mickiewicz przedstawił Grażynę jako kobietę czynu, odważną, gotową poświęcić swoje życie w słusznej sprawie.



• Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz” - Zosia - to młodziutka damulka jest zawstydzona zalotami Tadeusza i rozśmieszona, a nawet przestraszona umizgami Hrabiego. Pod fachową opieką Telimeny wkracza dopiero na soplicowskie salony. Cechuje się ona dużą dozą zdrowego rozsądku jak i opanowania. Nie godzi się na zaręczyny w przeddzień wyjazdu Tadeusza do Księstwa Warszawskiego. W XII księdze przeradza się w kobietę: „jest już dorosła, nie jest dziewczyną maluczką”, jednak kocha Tadeusza wielką dziecięcą miłością. Czternastoletnia Zosia kontrastuje z druga kobietą romantyczną – światową, doświadczoną i dojrzałą Telimeną. Jest ona mistrzynią kokieterii, stroi się, zwraca na siebie uwagę opowiadaniem anegdot, chwaleniem się tym, co się działo w Petersburgu i opowieściami o tym, co trzyma w swym „biurku”. Aby mieć pewność, że jest zauważana, spóźnia się „na wspólne posiłki, tak, aby oczy gości zwracały się w jej stronę. W obecności Hrabiego pozuje na miłośniczkę malarstwa i literatury, kobietę światową, o niebywale romantycznej naturze. Tadeuszowi mówi w prostych słowach o swych uczuciach i unika, jak może, podkreślenia różnicy wieku.



• Juliusz Słowacki, „Balladyna” - Balladyna potrafi zabijać własnymi rękami. Nie załamuje się z powodu tak wielu zbrodni, które popełniła zbrodni. Jej żądza władzy, bogactwa jest ważniejsza i silniejsza niż więzy krwi. Aby osiągnąć cel, zabija własną siostrę. Potem postanawia rozprawić się ze wszystkimi, którzy staną jej na drodze. Nie ma skrupułów wobec swojej matki, męża i kochanka. Po pierwszym zabójstwie ma wyrzuty sumienia. Jednak postanawia żyć dalej i nie zastanawiać się nad swoimi czynami. („... Na niebie Jest Bóg... Zapomnę, że jest, będę żyła, jakby nie było Boga.”). Po śmierci Aliny, na czole Balladyny pojawia się znamię w kształcie maliny Ważniejsza od siostry była dla niej korona. Postanawia więc powiesić starca, aby sekret się nie wydał. Nie wiedziała jednak, że całej rozmowy podsłuchiwał Kostryn, dowódca zamkowej straży. Nie pozostało jej więc nic innego jak współpraca z żądnym władzy Kostrynem.



Kolejną ofiarą zbrodniarki stał się jej kochanek i wspólnik – Kostryn, gdyż nie chciała dopuścić do tego, by zagroził jej władzy. Po jego śmierci koronuje się, przysięgając rządzić sprawiedliwie, rozpoczyna panowanie - zgodnie ze zwyczajem - od osądzenia zbrodni. Wreszcie zostaje królową – zdobywa pełnię władzy, do której dążyła. Rządy wiążą się jednak z przestrzeganiem przez władcę świętych praw. Bohaterka jest zmuszona do użycia swojej władzy przeciwko sobie. Wpada, więc w pułapkę, którą sama zastawiła.



• Zygmunt Krasiński, „Nie-Boska komedia” - kobieta demonem jest tu Dziewica, czyli nałożnica, po śmierci potępiona i zmuszona przez szatanów do odgrywania roli kusicielki Męża. To za jej sprawą Henryk opuszcza Żonę i dziecko, odsuwa się od rodzinnych obowiązków, to ona doprowadza odrzuconą Marię do obłędu i skazuje Hrabiego na samotność, rozpacz i zgubę. Widmo Dziewicy przygotowuje się skrupulatnie do uwiedzenia Męża „Kwiaty odrywajcie się i lećcie do moich włosów! Świeżość i wdzięki umarłych dziewic (…) lećcie do jagód moich! (…) suknia atłasowa biała, jak mleko, oderwij się od niej! – Przez kraty leci suknia do mnie” Jest zatem zdeterminowana i pewna swego celu. Pozbawiona skrupułów przybywa do Męża, budzi w nim niechęć do Żony, nakazuje przysięgnąć wierność, a wreszcie wyrywa z rodzinnego domu. Henryk będąc pod demonicznym wpływem Dziewicy nie widzi jej wad, idealizuje, wierzy bezgranicznie. Nie stać go na samodzielność – jest swemu demonowi całkowicie podporządkowany. Nawet prośby Żony, jej rozpacz i choroba, nie są w stanie przebić się przez siłę Dziewicy. Męża pociąga w niej zaś to oderwanie od rzeczywistości, nieziemskość, poetyckość i nieosiągalna metafizyczność, która zwycięża z codziennością życia u boku Żony.



Bolesław Prus, „Lalka” - Izabela Łęcka jest ukształtowana pod wpływem sentymentalnych romansów i wychowania typowego dla kręgu arystokratycznego. Była nad wyraz piękna, swym urokiem wabiła mężczyzn, przyciągała ich spojrzenia. Przyzwyczajona do adoracji mężczyzn, nie może się pogodzić z faktem, że w miarę upływu czasu i topnienia rodzinnego majątku, grono jej wielbicieli zwęża się. Pozbawiona głębszych zasad molarnych, urodę traktuje jak towar, małżeństwo jako transakcję, w której zapłatą za jej urodę będzie zapewnienie odpowiednich dla niej warunków bytowych. Jest egoistyczna, próżna, zimna, pozbawiona uczuć, zapatrzona w siebie. Izabela nie potrzebuje przyjaciół, bliskich, wystarcza sama sobie. Ma jednak wypaczone spojrzenie na świat. Bała się ludzi z niższych sfer, bała się codzienności i zwyczajności. Traktowała ludzi jak zabawki, wysługiwała się nimi w drodze do celu jakim była fortuna, bogactwo, pieniądze. Właśnie dlatego miała wysokie mniemanie o sobie samej - uważała samą siebie za boginię, kobietę niezwykłą i bajecznie piękną: „Gdyby ją kto szczerze zapytał: czym jest świat, a czym ona sama? Niezawodnie odpowiedziałaby, że świat jest zaczarowanym ogrodem napełnionym czarodziejskimi zamkami, a ona – boginią czy nimfą uwięzioną w formy cielesne”. Wydawała się być uczona, znała języki interesowała się sztuką, choć powierzchowność w erudycji Łęckiej ukazywała się np. w ślepym wpatrzeniu w kiepskiego włoskiego aktora Rossiego czy trzeciorzędnego skrzypka Molinarima. Mimo to wokół niej ciągle były tłumy wielbicieli, zawsze była w centrum zainteresowania. Jednym z takich był Wokulski. To przez Łęcką stracił chęć życia, doprowadziła go do psychicznej ruiny; poniekąd skazał sam siebie na banicję społeczną, wygnanie. Izabela Łęcka marzyła o księciu z bajki, o idealnej miłości ale mimo to widziała, że amanci czają się na fortunę jej ojca. Przez to stała się dla nich oschła, zdystansowana i uczuciowo pusta. Bolesław Prus stworzył postać arystokratki, kobiety za którą szaleją mężczyźni. Przez to że nie pozwala się otoczyć tak pięknym uczuciem jakim jest miłość, traci wszystko. To typ kobiety fatalnej, przynoszącej mężczyźnie zgubę.



Eliza Orzeszkowa, „Nad Niemnem” - Justyna Orzelska przeżywa zawód miłosny, gdyż presja środowiska uniemożliwiła mezalians i nie pozwoliła jej wyjść za Zygmunta Korczyńskiego, którego bardzo kochała. W wyniku tego wydarzenia Justyna przeżywa rozczarowanie i załamanie, czuje, że jej życie zostało pozbawione sensu. Justyna ceni sobie proste życie, jest idealistką pracy To bardzo wrażliwa i uczuciowa kobieta. Zbierane na samotnych spacerach bukiety kwiatów, skłonność do rozmyślań i refleksji ukazują ją jako osobę delikatną, wrażliwą i sentymentalną, ale te cechy nie tłumią w niej zdrowego rozsądku i racjonalnego podejścia do życia. Wychowywana przez Korczyńską, otrzymuje staranne wykształcenie. W domu swojego wuja nie ma praktycznie żadnych obowiązków, co daje jej poczucie bezużyteczności. Justyna charakteryzuje się niezmierną odwagą, nie boi się opinii środowiska, w którym żyje. Jej odwaga ujawnia się również w momencie odrzucenia Teofila Różyca, który zachwycony jej uderzającą urodą zdecydował się na małżeństwo z nią. Nie interesują ją jednak pieniądze, odrzuca wszelkie wygody, które miałaby zapewnione wychodząc za arystokratę. Umie cenić swą godność i prawdziwe uczucie, dlatego wbrew wszelkim panującym zasadom przyjmuje oświadczyny zubożałego szlachcica, Jana Bohatyrowicza. To właśnie z nim odnajduje to, co zapewnia jej uczucie potrzebnej i pożytecznej. Justyna jest więc uosobieniem dobra i wszelkich cnót, jakimi może odznaczać się kobieta.

Emilia to kobieta nienawykła do pracy, mająca wysokie wymagania finansowe, wciąż uskarżająca się na migreny, unikająca ruchu na świeżym powietrzu i lękająca się dama spędza czas zamknięta w swym pokoju wraz z towarzyszką swych cierpień – dawną nauczycielka dzieci Terenią. Czas wypełniają jej skargi, pseudointelektualne rozmowy, lektury, picie kakao i marzenia o lepszym życiu. Emilia nie jest zdolna do realnej oceny spraw majątkowych, problemy podupadającego majątku przejmuje za nią mąż. Emilia Korczyńska w ujęciu pozytywistycznym jest postacią komiczną, która nie docenia naczelnej wartość epoki – idei pracy i udoskonalania życia ludzi z niższych warstw społecznych.



• Gustav Flaubert, „Pani Bovary” - Emma stanowi typ kobiety nieszczęśliwej i niespełnionej. Wychowana na literaturze romantycznej, marzy o takiej właśnie miłości – pragnie komunii dusz, całkowitego porozumienia i zespolenia z kochankiem. Ma romansową duszę, jest bardzo uczuciowa i skłonna do wzruszeń. Emma ma niezwykle bujną wyobraźnię, w rojonych przez siebie marzeniach, postrzega siebie jako romantyczną kochankę – wyjątkową, godną hołdów, nieziemsko piękną heroinę o anielskiej duszy. Ma dwóch kochanków – Rudolfa Boulanger`a i Leona Dupui`a. Związki te przeżywa bardzo silnie, wręcz na pograniczu egzaltacji. Zadłuża się, robiąc kochankom prezenty, okłamuje męża. Jednak przez obydwu zostaje porzucona. Często popada w skrajności – od wyuzdania w kontaktach z kochankami po przesadną religijność. Ma również skłonności do chorób nerwowych. Ostatecznie pod wpływem przytłaczającej rzeczywistości – popełnia samobójstwo.



• Lew Tołstoj, „Anna Karenina” - tytułowa bohaterka jest postacią tragiczną. Pochodzi z arystokratycznej rodziny, mieszkanki XIX-wiecznej Rosji. Anna wiodła spokojne życie wraz ze swoim mężem carskim dygnitarzem i synem Sieriożą. Porządek zburzyło pojawienie się hrabiego Wrońskiego. Wraz z nadejściem gorącego romansu pojawiło się przed nią wiele trudności. Przede wszystkim stanęła przed dylematem nie do rozwiązania: czy pozostać kochającą matką, rezygnując z miłości czy zachować miłość kosztem macierzyństwa. W końcu wybrała miłość i Wrońskiego, z którym zaszła w ciążę. Coraz bardziej męczyły ją wyrzuty sumienia z powodu porzucenia syna i chęć spotkania się z nim. Została odizolowana od towarzystwa, które choć samo zdradzało w ukryciu, nie tolerowało jawnej zdrady. Pod koniec swojego życia stała się ofiara chorobliwej zazdrości. W końcu bohaterka sama wyzbyła się złudzeń - nie spełniła się żadna z jej nadziei. Swoje życie, pełne niepowodzeń i moralnych niepokoi, postanowiła zakończyć pod kołami pociągu.



• Emil Zola, „Nana” - Nana to kobieta demon, obiekt pożądania, uosobienie erotyzmu. Jest luksusową paryską kurtyzaną, pochodzącą ze społecznych nizin. Rozpoczyna karierę, jako aktorka jednego z podrzędnych teatrzyków. Żyje z głupoty mężczyzn, słynie z rozrzutności i wyzywającej urody. Nie stanowi rasowej piękności, jednak bije od niej hipnotyzujący czar. To kobieta pozbawiona zasad moralnych, zepsuta wewnętrznie, lecz niezwykle pociągająca. Jest żywiołowa i pozbawiona wszelkich hamulców. To zapatrzona w siebie egoistka mająca narcystyczne zapędy. Nie potrafi kochać – jej miłości są chwilowe lub chore. W niszczeniu mężczyzn kieruje nią pragnienie bycia sławną, bogatą i poważaną. Jej urok budzi zwierzęce instynkty i obezwładnia mężczyzn tak, że nie pragną niczego ponadto, by ją posiąść. Symboliczną wymowę ma śmierć Nany na ospę, kończąca powieść. Zostaje przedstawiona w naturalistyczny sposób, który jest symbolem jej losu i roli, jaką pełniła w paryskim świecie.



• Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara” - postać Soni Marmeładowej ukazuje nam zagadkowości i przemianę kobiety, a przede wszystkim jej zbawczy wpływ na dalsze losy Rodiona Raskolnikowa. Sonia - biedna, młoda dziewczyna - po śmierci swojego ojca alkoholika musi dokonać radykalnych zmian w swoim życiu, po części zmusza ją do tego Katarzyna Iwanowa - macocha, która wypomina jej, że jest bezużyteczna i że nie zamierza jej dłużej utrzymywać. Postawiona w takiej sytuacji Sonia decyduje się zastać prostytutką, robi to z myślą o przyrodnim rodzeństwie, które żyje w skrajnym ubóstwie. Zagadkowość Soni polega głównie na postrzeganiu jej jako osoby prawie świętej, która pomimo swojej profesji zachowuje niewinność i czystość, jest uosobieniem pokory i poświęcenia. Jako niespełna osiemnastoletnia prostytutka wzbudza u czytelnika wielką sympatię, czyni to przede wszystkim dzięki swojej głębokiej wierze w Boga, która zapewnia jej równowagę i spokój ducha.



• Henryk Sienkiewicz, „Potop” - Aleksandra Billewiczówna posiada prawie wszystkie cnoty niewiasty. Oleńka to piękna i dumna panna, która budzi w ludziach przede wszystkim respekt i szacunek. Jest dumna, ale jest to duma, która daje jej siłę i pewność siebie, potrzebne do bronienia swoich racji. Tak dzieje się wtedy, gdy wygania bez udzielenia pomocy towarzyszy Kmicica. Konieczność robienia tego, co słuszne jest podstawową zasadą, którą kieruje się w życiu Aleksandra Billewiczówna. Panna nienawidzi zdrajców. Jest wielką patriotką. Oleńka wielokrotnie zaskakuje mężczyzn ze swojego otoczenia roztropnością. Jedną z najbardziej widocznych cech Oleńki jest jej pobożność. Jest po prostu wzorem kobiety idealnej.



• Henryk Sienkiewicz, „Krzyżacy” - Danusia urzekła Zbyszka swoim śpiewem, grą na lutni, delikatnością oraz niewinną, dziewczęcą urodą. Była bardzo wstydliwa i zawsze chowała się za suknią księżnej Anny Danuty. Często siadała smutna i zamyślona wspominając umarłą matkę. Mimo młodego wieku potrafiła zając się rannym ukochanym, wykazując się opiekuńczością oraz ocaliła Zbyszka od śmierci, czym go sobie bezwzględnie zjednała i tym samym zgodziła się na zaręczyny. Zawsze była wzorowa i miała dworskie maniery. Jej niewinność rozczulała i zachwycała ludzi. Jednak jej delikatność, brak stanowczości oraz kruchość stały się przyczyną śmierci, gdyż nie potrafiła przeżyć brutalnego porwania przez Krzyżaków, przez co popadła w obłęd i umarła.



• Władysław Stanisław Reymont, „Chłopi” - Jagna Paczesiówna to wiejska piękność. Poznajemy ją jako 19-letnią silną indywidualność, zdecydowanie różniącą się od ogółu lipieckich kobiet niezwykłą urodą, niespotykaną u innych mieszkanek wsi. To urodzona artystka, głęboko przeżywająca muzykę organów, wzruszającą opowieść Rocha czy piękno wiosennego krajobrazu. Sama zresztą posiada pewne uzdolnienia artystyczne, robiąc piękne wystrzyganki i kraszanki. Żyje w świecie marzeń, fantazji, lubi muzykę, opowieści o świecie, baśni. Jagna jest żoną najzamożniejszego gospodarza we wsi, Macieja Boryny. Nie dorosła jednak do małżeństwa i roli żony. Wychodzi za niego ze względu na wolę matki. Nie potrafi panować nad swoimi namiętnościami, nie umie oprzeć się pokusom. W tym należy upatrywać jej nieokiełznanego aspektu życia biologicznego. To właśnie popęd płciowy wpływa na jej romanse z Antkiem, wójtem, z młodym księdzem, Jasiem. Ma skłonności do łamania wszelkich norm moralnych i religijnych. Będąc żoną Macieja Boryny, wdaje się w kazirodczy romans z jego synem Antkiem. Jagna nie jest jednak kobietą złą, wstydzi się niektórych swych postępków, obawia się wiejskiej opinii. Niszczy życie wielu mężczyzn, łamie ich serca, postępuje wbrew utartym zasadom, jednak tak naprawdę jest postacią samotną, tragiczną i odrzuconą przez wiejską społeczność. Naruszając normy obowiązujące w społeczności, spotyka ją okrutna kara - wywiezienie ze wsi na wozie z gnojem, w wyniku czego traci zdrowie psychiczne. Hanka jest przeciwieństwem Jagny. Poznajemy ją jako kobietę słabą, podporządkowana mężowi, nie posiadającą szacunku w oczach tak męża, jak i teścia. Wydarzenia związane z postawą Antka, jego romans z Jagną, zrezygnowanie i brak poczucia odpowiedzialności za rodzinę, zmuszają Hankę do zmiany swego zachowania. Z osoby wystraszonej przeistacza się w zdecydowaną i zdeterminowaną kobietę, która doskonale wie co, musi czynić. Dzięki swemu oddaniu i determinacji zdobywa powszechny szacunek i uznanie we wsi.



• Kazimierz Przerwa - Tetmajer, „Narodziny Afrodyty” - Afrodyta w utworze została ukazana jako kobieta o nieprzeciętnej urodzie. Jasna skóra, długie złociste włosy i szafirowe oczy sprawiają, że „dziwna jej potęga aż do Hadesu bram nieprzekroczonych sięga” co pokazuje moc, jaką według Tetmajera niesie piękno. Wymowę wiersza zmienia ostatni wers: „sprawczyni wyszła mąk najsroższych dla ludzkości”. Świadczy on o wpływie piękna kobiety na losy świata - należy pamiętać, iż sama Afrodyta była współsprawczynią wojny trojańskiej.



• Stefan Żeromski, „Ludzie bezdomni” - postać Joanny Podborskiej poznajemy dokładnie, dzięki prowadzonemu przez nią dziennikowi. Joasia, której los nie oszczędzał i który przyniósł wiele przykrych doświadczeń uczynił z nią kobietę silną i samodzielną. Wcześnie osierocona i zmuszona do zdania na samą siebie odbywa podróż do nieznanej Warszawy i podejmuje pracę nauczycielki. Utrzymuje nie tylko siebie, ale także dwóch braci. Jest wrażliwą, skromną, pełną zrozumienia i refleksyjną postacią. Nie boi się wyzwań i ciężkiej pracy, jest gotowa na poświęcenia.



• Stefan Żeromski, „Siłaczka” - Stanisławą Bozowską swe życie czyni manifestem haseł „pracy u podstaw” i „pracy z ludem”. Dlatego zamieszkuje na wsi, podejmuje nierówną walkę z ciemnotą tam obecną, pisze książkę „Fizyka dla ludu”, czym zyskuje sobie szacunek i miłość prostego otoczenia. Czuje potrzebę zmiany zastanej rzeczywistości, zdolna jest, więc przyjmować heroiczne postawy kosztem szczęśliwego, rodzinnego życia.



• Zofia Nałkowska, „Granica” - Justyna Bogutówna była wychowywana samotnie przez swoja matkę kucharkę. Jeszcze jako młoda dziewczyna zakochała się w synu pracodawców jej matki - Zenonie Ziembiewiczu, który także dostrzegał jej piękno. Kiedy po rozłące i ponownych spotkaniach zaszła w ciąże nie wiedziała, że została zdradzona, że Zenon jest zaręczony z inną i że zamierza zakończyć ich związek. Jej plany i wyobrażenia całkowicie legły w gruzach, kiedy ojciec dziecka nie zrozumiał jej i dał zaległe pieniądze za pracę jej matki. Wtedy dokonała aborcji, co doprowadziło ją do choroby psychicznej. Miała koszmarne sny, próbowała popełnić samobójstwo i ostatecznie wylała na twarz Ziembiewicza żrący płyn. Tutaj młoda, na pozór spokojna kobieta stała się ofiarą własnej naiwności, miłości, zaufania do drugiego człowieka, a także ogromnej samotności po śmierci matki i poprzez zdradę, chorobę psychiczną stała się zdolna do tak okrutnej zemsty za zniszczenie jej młodości, a w konsekwencji i całego życia. Elżbieta Biecka jeszcze w młodości poznała Zenona Ziembiewicza, który udzielał jej korepetycji. Najpierw żywiła do niego niechęć, ale później została jego żoną. Jeszcze przed ślubem Elżbieta dowiedziała się o niezakończonym romansie swojego narzeczonego z Justyną, a także o jej ciąży. Wtedy postanowiła porzucić ukochanego i „oddać” go Bogutównie, gdyż uważała, że najważniejsze jest dziecko. Tutaj można zauważyć silny charakter Elżbiety i zdolność do poświęceń, gdyż zdecydowała się zrezygnować z miłości w imię dobra jej własnej rywalki i jeszcze nienarodzonego dziecka. Jednak miłość do Zenona i obawa przed samotność zwyciężyła i Elżbieta z Zenonem się pobrali. Kobieta wybaczyła mu zdradę, pomagała w rozwiązywaniu problemów, chociaż sama stawała się coraz bardziej zagubiona. Była wyrozumiałą, lojalną i kochającą żoną, a także dobrą matką, która kocha syna, opiekuje się nim. Robiła to do śmierci Zenona, ponieważ potem, podobnie jak jej matka, wyjeżdża, zostawiając dziecko pod opieką teściowej.



• Gabriela Zapolska, „Moralność pani Dulskiej” - Aniela Dulska – wszystko, co robi, robi na pokaz. Ponadto jest bardzo oszczędna, ale tym samym zaradna. Żałuje też pieniędzy na kulturę i oświatę, dlatego jest niewykształcona i ma ograniczone horyzonty. Jej charakterystyczną cechą jest despotyzm. Poza tym brak jej kontaktu z dziećmi. Nie rozmawia ze swoimi córkami, tylko na nie krzyczy i nigdy nie stara się zrozumieć. Zbyszka chce zatrzymać w domu poprzez zaakceptowanie jego romansu ze służącą. Kiedy Dulska dowiaduje się o ciąży, ani na chwilę nie traci zimnej krwi ale myśli tylko o tym jakby się jej pozbyć. Gabriela Zapolska przedstawia Dulską jako postać noszącą maskę, za którą ukryła przed otoczeniem swoją prawdziwą naturę: zakłamanie, chciwość, i okrucieństwo.



• Maria Kuncewiczowa, „Cudzoziemka” - Róża Żabczyńska po zawodzie miłosnym pragnienie zemsty na wszystkim i wszystkich. Na mężczyznach, ponieważ jeden z nich skrzywdził ją, na innych kobietach, gdyż jedna z nich odebrała jej jedyną miłość, na Polsce – bo tu właśnie doznała ogromnego nieszczęścia i na sobie samej. Wrażliwa dziewczyna zmienia się w pełną nienawiści kobietę, zimną, nieprzystępną i zarozumiałą. Niezwykle piękna, emanująca erotyzmem, doskonale manipuluje swoją urodą, a cierpienie mężczyzn upaja ją niczym alkohol. Wychodzi za mąż za Adama, człowieka, który kocha ją bezgranicznie i uwielbia, lecz ona nie potrafi odwzajemnić jego uczuć. Z biegiem lat staje się osobą kapryśną, władczą, drażliwą, gardzącą ludźmi, tyranem i postrachem rodziny. W koszmar zmienia życie swoje i swoich bliskich. Pozostaje w nieustannym konflikcie z rzeczywistością, z ludźmi, przejawia skłonność do agresji i histerii. Nie potrafi okazywać czułości dzieciom. Zaborczą miłością obdarza wyłącznie synów, ponieważ obaj chłopcy są podobni do niej i w niczym nie przypominają Adama. Całemu swojemu otoczeniu narzuca własną indywidualność, pragnie być podziwiana i uwielbiana. Niezrównoważona emocjonalne, w ciągu paru minut z dumnej i nieprzystępnej staje się osobą dobrą i pokorną. Zła dla ludzi, jest wrażliwa na piękno przyrody i muzykę. Sposobem na wszelkie nieszczęścia staje się dla niej ucieczka w świat marzeń.



• Michaił Bułhakow, „Mistrz i Małgorzata” – Małgorzata to kobieta, która dzięki miłości odnajduje szczęście i cel w życiu. W momencie, gdy pierwszy raz spotkała mistrza miała 30 lat, dom i męża. Podczas spaceru ulicami Moskwy, została zagadnięta przez mistrza. Uczucie poraziło ją jak grom i już wiedziała, ze to właśnie na niego czekała całe życie i że to z nim chce resztę tego życia spędzić. Małgorzata poświęciła się mistrzowi, motywowała go w związku z książką, a gdy ta nie została wydana i ukazały się jej niekorzystne recenzje, robiła wszystko by podnieść go na duchu. Zdecydowała się nawet odejść od męża i zamieszkać z mistrzem. Niestety tego samego dnia do domu jej ukochanego, wdarli się obcy ludzie, a on sam musiała uciekać i udał się do kliniki dla psychicznie chorych. Pozbawiona wieści Małgorzata nie straciła jednak wiary. By go uratować weszła w konszachty z diabłem, stała się czarownicą i królową szatańskiego balu. W nagrodę za poświecenie i odwagę Woland przywraca jej mistrza i ich losy zostają przesądzone.



• Vladimir Nabokov, „Lolita” - tytułowa bohaterka powieści jest nimfetką. Była zmienna, kapryśna, bezczelna i niewychowana, prowokacyjna i „doświadczona” jak na swoje 12 lat. Ale również samotna i nieszczęśliwa. Spostrzegła, że Humbert ma do niej słabość i prowokowała go coraz bardziej. To ona doprowadziła do ich pierwszego pocałunku i zbliżenia seksualnego. Robiła to z chęci zabawy, spróbowania, być może sprawdzenia Humberta. Zauważyła, iż posiada wielką moc, jaką stanowi jej ciało i dzięki niemu może realizować swe cele. Lolita stanowiła dla niego obiekt kultu i fascynacji, swoisty fetysz, od którego nie można się uwolnić.



• Czesław Miłosz, „Orfeusz i Eurydyka” - Eurydyka sprawia, iż Orfeusz decyduje się na niewyobrażalny krok. Idze po nią do królestwa śmierci - Hadesu, co może skończyć się dla niego śmiercią. Eurydyka uczłowiecza, jest pocieszycielką. To ona napawała go optymizmem, mówiąc ze jest dobrym człowiekiem, choć sam uważał się za poetę o zimnym sercu, to ona nadawała sens jego życiu i jego sztuce, która z kolei zapewniała mu bezpieczeństwo. Mężczyzna staje się zależny od Kobiety, wydaje mu się, że wie co to miłość, dopóki owe uczucie nie musi przetrwać próby śmierci.



• Wisława Szymborska, „Kobiety Rubensa” - utwór jest poetyckim komentarzem, oceną XVII wiecznego ideału piękna. Odnosząc się do wyglądu malowanych przez Rubensa kobiet Szymborska używa określeń negatywnie oceniających takich jak „Waligórzanki, żeńska fauna”. Otyłość, wielkość tych kobiet potęguje używając metafor odnoszących się do ruchu np. „ jak łoskot beczek nagie, gnieżdżą się w stratowanych łożach, cwałują niebem prosięta obłoków”. Siłę wyrazu potęguje także apostrofa do tytułowych kobiet „o rozdynione, o nadmierne i podwojone odrzuceniem szaty i potrojone gwałtownością pozy tłuste dania miłosne!” Obraz kobiet Rubensa kontrastowo zestawiony z ich chudymi siostrami ze średniowiecza i współczesności pozwala zauważyć zmienność ideału kobiecego piękna.



• Sławomir Mrożek, „Tango” - Eleonora od lat wyznająca zasady wolności we wszystkich dziedzinach życia propaguje swoją postawą przede wszystkim swobodę seksualną w doborze partnera. „Ja sypiam z Edkiem od czasu do czasu” - słowa Eleonory dowodzą jak lekko traktuje ona związki uczuciowe, o ile jej związki można nazwać uczuciowymi. Nie liczy się z opinią dorosłego już syna, a nawet oburza się że nie ucieleśnia on jej marzeń, a przecież biegała nago po lesie i śpiewała kiedy oczekiwała jego narodzin. Akceptuje eksperymenty artystyczne Stomila i zachwyca się grubiaństwem Edka nazywając je prostotą. Nie jest uosobieniem kobiety - żony czy matki- w tradycyjnym sensie. Nie jest też przykładem troskliwości wobec własnej matki. Kobieca uczuciowość nie dotyczy Eleonory. Bohaterka nie jest zdolna ani do prawdziwej miłości, ani do żalu po stracie syna. Nie jest też zdolna do rzeczywistego buntu. Eleonora jest reprezentantką tak zwanych kobiet wyzwolonych.



• Manuela Gretkowska, „Polka” - Gretkowska przedstawia dziewięciomiesięczny wycinek swojego życia – okres, kiedy dojrzewała w niej wiewiórka, tajemnica bytu, mała Polka, a więc długo oczekiwana córeczka. Autorkę do końca zdumiewa stan, w jakim się znalazła. Istotkę dorastającą w jej brzuchu otacza troską, „karmi” zdrową żywnością, „poi” zieloną herbatą, „pielęgnuje” za pomocą aromatycznych kremów. Otwarcie wyraża obawy dotyczące zdrowia dziecka, nie wyklucza aborcji w przypadku, gdyby Pola okazała się nieuleczalnie chora. Wyznania Gretkowskiej są miejscami prowokacyjne, niezwykle odważne, dla niektórych wręcz niesmaczne.



Motyw kobiety w sztuce



Giorgione da Castelfranco, „Stara kobieta” - obraz przedstawia niewiastę na czarnym tle. Ma ona na sobie skromne ubranie, chustę przewieszoną przez ramię i białe nakrycie na głowie. Malarz w szczególnie przejmujący sposób ujmuje osobowość portretowanej. Starzejąca się kobieta, zmęczona życiem, już nie do końca panuje nad sobą – ma półotwarte usta, a spod chustki wymykają się jej w nieładzie siwe włosy. Widać, że wiele w swoim życiu przeżyła, ma gruzłowatą, pomarszczoną skórę i smutne, zgaszone oczy, w których widać doświadczenie i świadomość nieuchronności losu. W dodatku w ręku trzyma jakby wskazując na siebie, kartę z napisem „Col tempo”, która oznacza „z biegiem czasu”. Zarówno w tej kartce jak i w spojrzeniu kobiety zawiera się przesłanie, że wszystko kiedyś przeminie, tak samo jak całe życie staruszki.



Edgar Degas, „Primabalerina” - na obrazie przedstawiona została baletnica w białej sukni z bukiecikiem czerwonych kwiatów wpiętych w gorset. Na drugim planie majaczą się rozmazane sylwetki pozostałych bohaterek baletu. Rozłożone ramiona i lekko ugięta noga tancerki sugerują, iż właśnie spektakl się skończył i wyszła ona ponownie na scenę, by zebrać oklaski. Najbardziej charakterystyczną cechą tego obrazu jest delikatny światłocień o zatartych granicach. Światło jest rozproszone, ale mimo to na pierwszy plan wyłania się tancerka, która jest najjaśniejszym elementem dzieła.



William Hogarth, „Modne małżeństwo” (Śniadanie) - obraz pokazuje poranek małżonków, jednak nie jest to zwykły poranek, ponieważ każde z nich spędziło noc osobno i do tego nie stroniąc od rozpusty. Mąż po za domem, żona natomiast w domu. Kobieta przeciąga się z zadowoleniem, które bynajmniej nie ma nic wspólnego z przybyciem pana domu. Mąż zaś wyraźnie jest zmęczony całonocną nieobecnością w domu, a do tego czepek, który wystaje z jego kieszeni zdradza co jest powodem tego wyczerpania. Do tego związku wkradł się grzech.



Gustaw Klimt, „Judyta” - Judyta była dwukrotnie ilustrowana przez tego malarza. Pierwszy obraz powstał w roku 1901 i pokazywał Judytę upajającą się własną zbrodnią. Kobieta ma na pół przymknięte oczy i rozchylone usta, które tworzą atmosferę pełną erotyzmu. Wybawicielka Jeruzalem jest tutaj kwintesencją femme fatale, czyli postaci pięknej, pociągającej, która doprowadza mężczyzn do zguby. Jej atrybutem jest tajemniczość ukazana poprzez rozmarzone spojrzenie oraz wyrachowanie i okrucieństwo, które możemy odczytać z ułożenia ciała. Złocenia rozświetlają obraz, nadają postaci niezwykłego blasku i pogłębiają kontrast pomiędzy ciemnymi włosami, a bladością skóry. Ten zabieg nazywa się iluminizmem, czyli kształtowaniem kompozycji za pomocą światła. Samo ciało Judyty zostało przedstawione w nieco impresjonistyczny sposób. Świadczą o tym zastosowanie delikatnej i harmonijnej gamy barw oraz spójne plamki tworzące jej skórę. Są to kolory pastelowe, wzmocnione na ustach i piersiach. Cienie zostały uzyskane poprzez zastosowanie zimniejszych odcieni beżu. Ustawienie Judyty kojarzy się z malarstwem ikonograficznym, gdzie postać umieszczona jest w ponadczasowej przestrzeni i gdzie również używa się wiele złoceń. W efekcie wyłania się tylko jeden, pierwszy plan.



• „Nike z Samotraki” - artyści przedstawiali ją zazwyczaj jako oskrzydloną kobietę z palmą w ręku i wieńcu na głowie. Marmurowa rzeźba pochodzi z okresu hellenistycznego z III lub II wieku p.n.e. Posąg nie jest kompletny, brakuje mu głowy i rąk. Wraz ze skrzydłami osiąga ponad 3 metry wysokości. Odnalezione ostatnio fragmenty jej dłoni wskazują na to, iż nic w nich nie trzymała a wznosiła je i otwierała całą dłoń w uroczystym geście, który obwieszczał triumf.



• Dante Gabriel Rossetti, „Lady Lilith” - widzimy tu piękną siedzącą w swoim buduarze kobietę przeglądającą się wnikliwie w lustrze, czeszącą swoje bujne falisto-rude włosy. Scena ta oddaje charakter Lilith uwydatniając jej władzę nad mężczyzną. Barwa ust, bransoleta i kwiaty we wazonie mają odcienie czerwieni i różu, a centralnym motywem są nieziemskie, długie włosy. Kobieta Rossettiego to wyjątkowa piękność, świadoma swej kobiecości, reprezentująca niezależność, wyzwolenie i siłę.



• Peter Paul Rubens, „Trzy Gracje” - to przykład takich cech epoki jak: wybujałość, żywiołowość, dynamika, niepokój i zmysłowość. Malarz nawiązał do mitologii rzymskiej i przedstawił trzy boginie uosabiające piękno, wdzięk i przyjaźń. Noszą one imiona: Eufrosyna (Radosna), Talia (Kwitnąca) i Agloja (Świetlista). Na obrazie Rubensa mamy sportretowane w całej swej okazałości kobiety. Każda z nich ma w sobie coś pięknego – środkowa zgrabną pupę i ciekawą fryzurę, ta z lewej figurę. Ale trzeba zwrócić uwagę na postać z prawej strony. To nikt inny jak Helena Fourment, druga żona malarza. Swojej twarzy pani Rubensowa nie powstydziłaby się i w czasach dzisiejszych. Ładnie zarysowane brwi, duże ciemne oczy, delikatne usta i zgrabny nos, są niewątpliwie jej atutem. Włosy częściowo zebrane w węzeł, częściowo rozpuszczone - również dodają jej urody. W tle widzimy krajobraz . Całość tchnie pogodą i beztroską. Obraz ten jest symbolem podziwy dla piękna kobiecego ciała i jego nadmiaru, zachwytu urokami życia.



• Rafael Santi, „Trzy Gracje” - kompozycja dzieła jest charakterystyczna dla epoki renesansu, to znaczy na pierwszym planie znajdują się postacie, a na drugim krajobraz. Tu w centrum dzieła znajdują się trzy kobiety, które Rafael nazwał gracjami. Panie te są nagie, przez co wyeksponowane zostały walory kobiecego ciała jak np. szerokie biodra i piersi. Ich pogodne twarze i przechylone luźno biodra świadczą o swobodzie ruchu i wewnętrznym spokoju. Mają one włosy koloru złotobrązowego, co stanowi renesansowy ideał. Dwie niewiasty od prawej zdobią skromne naszyjniki, a biodra niewiasty stojącej po lewej stronie oplata zwiewne płótno. Najistotniejszą cechą tego obrazu jest jego odniesienie do mitologii, gdzie gracje były nazywane boginiami wdzięku, piękności i radości, czyli tak zwane Charyty. Boginie nazywały się Aglaja, Eufrosyne i Taleja, czyli po polsku Promienna, Rozumna i Kwitnąca.



• Leonardo da Vinci, „Mona Lisa” - na obrazie widzimy siedzącą kobietę, widoczną do połowy postaci i przedstawioną na tle krajobrazu. Ma ona rozpuszczone włosy, jasną cerę, złożone ręce i lekko zaokrąglone kształty. Jest ubrana w skromną, ciemną suknie i odgrodzona od widza delikatną mgiełką. Cienie w kącikach ust i wokół oczu kobiety wydają się podkreślać jej tajemniczość, która promieniuje także z prawie niezauważalnego uśmiechu, który od zawsze był zagadką dla interpretatorów. Nie wiadomo czy oznacza on zadowolenie, zniechęcenie, ironię czy np. uśmiech do widza. Dlatego też portret staje się ponadczasowy.



• Henri de Toulouse-Lautrec, „Portret Suzanne Valadon” - kobieta przedstawiona na obrazie tak naprawdę miała na imię Marie Clementine Valadon, ale Henri wymyślił dla niej nowe imię, które miało odzwierciedlać jej burzliwą naturę. Suzanne wielokrotnie pozowała artystom. Ten obraz jednak różni się od pozostałych. Zazwyczaj malarze portretowali ją z czułością i tkliwością, jednak tym razem Henri był bezlitosny. Znużona poza, wyostrzone alkoholem rysy sprawiają, że spoglądamy na ówczesne kobiety w inny sposób. Zamyślona, podparta na łokciu, zapatrzona przed siebie Suzanne siedzi przy stoliku, a przed nią stoi butelka i kieliszek. Kobieta ma delikatnie przymknięte oczy, co podkreśla zmęczenie, a opadające kąciki ust wskazują na znużenie. Mocna i wyrazista kreska podkreśla ostrość rysów i brak łagodności, sugeruje burzliwy charakter przedstawionej postaci. Całość obrazu jest narysowana wyraziście, ale znajdujemy tutaj także bardziej subtelne plamki na fragmentach jej skóry. Pastelowe odcienie ciała zlewają się z minimalnie ciemniejszym tłem, które zostało odgrodzone za pomocą włosów spiętych w kok. Biała koszula została namalowana dzięki różnym odcieniom beżu, błękitu i żółci. Kolorystyka obrazu jest różnorodna. Od delikatnych odcieni użytych na skórze, po ciemne kreski podkreślające zagięcia koszuli. Dominują raczej ciepłe barwy, a te zimniejsze podkreślają fragmenty tła.



• Andy Warhol, „25 Kolorowych Marilyn” - artysta, znany przedstawiciel pop-artu, stworzył serie portretów Marilyn zaraz po jej śmierci w 1962. Artysta wykorzystał fotografię Marilyn. Sporządził z niej kliszę do serigrafii i odbijał w setkach kopii zmieniając tylko kolory.



• Rogier van der Weyden, „Portret damy” - nie wiadomo, kim była tajemnicza kobieta sportretowana przez niderlandzkiego malarza. Jej twarz przedstawiono realistycznie – artysta uwiecznił nawet cienie pod oczami swojej modelki. Dama nie patrzy na widza, skromnie spuściła wzrok, przez co jej brązowe oczy nabierają lekko skośnego kształtu. Widać, że jest zadumana – może się modli, co mógłby sugerować układ jej rąk, a może o czymś myśli, o czym świadczy jej – ładny delikatny uśmiech. Na obrazie można zauważyć, że pomimo skromnego odzienia dama pochodzi z wyższych sfer. Świadczyć o tym mogą żółte obrączki na jej dłoniach, kunsztownie wyrzeźbiona złota klamra spinająca czerwony pasek sukni oraz fryzura. Włosy są zebrane w kok, na który nałożono specjalną siateczkę, a całość przykryto przezroczystym, jasnym (jak widać na obrazie), sztywnym welonem i spięto szpilkami. Welon zakrywa czoło i uszy damy, a jego końce odpowiednio ułożono na jej ramionach. Proszę zwrócić uwagę na bardzo wysokie czoło portretowanej. Nie jest to naturalne – zgodnie z ówczesną modą, kobiety specjalnie wyskubywały sobie włosy, by osiągnąć taki efekt.



• Stanisław Ignacy Witkiewicz, „Fałsz kobiety” - poznając genezę powstania obrazu, możemy się dowiedzieć, iż Witkacy nie chciał namalować tegoż portretu, ponieważ nie mieścił się on w jego kompetencjach (był znacznych rozmiarów, ukazywał modelkę w całej postaci) jednak skusiła go wysoka cena jaką Grossmanowa zaproponowała za obraz. Bogata, o kamiennej twarzy, enigmatycznym spojrzeniu siedzi jakby na tronie. Krwisto czerwona suknia z złotymi zdobieniami czyni ją niezwykle powabną i pociągającą, a delikatnie skrzyżowane nogi oraz układ rąk sprawiają wrażenie poczucia władzy, a zarazem obojętności i nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie postawa malarza na portrecie. Otóż trzyma on w swoich rekach prawie skończony portret swojej modelki. Nie jest on jednak w żadnym stopniu podobny do pozującej mu kobiety - na portrecie widzimy potwora. jest to wizja artystyczna Witkacego na temat Maryli. Obnaża on w pewien sposób prawdziwe oblicze kobiet. Fatalizm według Witkacego zatem może mieć dwa oblicza z jednej strony kapryśność, dwulicowość i próżność malowanych przez niego kobiet, które chcąc uleczyć swoje kompleksy każą się ulepszać na obrazach oraz rzeczywistą niedostępność, idącą w parze z pięknem, czemu towarzyszą ogromne pieniądze i brak szacunku dla ludzi.



Motyw kobiety w filmie



„8 kobiet”, reż. Francois Ozon - w zamożnym domu fabrykanta, w przeddzień Bożego Narodzenia, zamordowano gospodarza. Kobiety, związane z ofiarą różnymi więzami pokrewieństwa, muszą znaleźć we własnym gronie sprawczynię przestępstwa. Wszystkie mają powody, by kłamać, więc sprawa staje się coraz bardziej zagmatwana. Wyciągając wstydliwe tajemnice, bohaterki powoli obnażają swoje prawdziwe oblicze.



„Amelia”, reż. Jean-Pierre Jeunet - Amelia jest bardzo nieśmiałą, wrażliwą osobą. Pracuje jako kelnerka w jednej z kawiarenek i wynajmuje mieszkanie w dzielnicy Montmartre. Chcąc sprawić, by inni poczuli się bardziej szczęśliwi, wymyśla wiele misternych intryg, np. próbuje odnaleźć dorosłego właściciela pudełka z dziecięcymi zabawkami, które znajduje w swoim mieszkaniu, obmyśla genialny plan, by rozbawić ojca, kradnąc jego ulubionego krasnala ogrodowego. Przyjdzie jednak moment, kiedy Amelia będzie musiała zająć się własnym losem i własnym szczęściem. Znajdzie miłość w równie nieśmiałym jak ona młodym Nino.



„Bóg jest wielki, a ja malutka”, reż. Pascale Bailly - Michele ma 20 lat. Właśnie rozstała się z Bertrandem. Musiała poddać się aborcji. Czuje się sama, mała, nic nie znacząca wobec świata. Prosi Boga, by jej pomógł, następnie zwraca się do Buddy. A później jeszcze spotyka Fran�ois, Żyda, weterynarza, lat 32. Dwadzieścia pięć stron wyrwanych z jej pamiętnika opowiada nam o burzliwym poszukiwaniu tożsamości przez młodą kobietę, która w głębi wciąż jest nastolatką.



• „Czekolada”, reż. Lasse Hallstr�m - do małego miasteczka Lasquenet w południowej Francji przybywa Vianne Rocher wraz z kilkuletnią córką, Anouk. Otwierają one sklep z czekoladą. Dość liberalne poglądy Vianne nie podobają się burmistrzowi miasteczka, Comte de Reynaudowi, który poprzysięga sobie, że zamknie sklep i przepędzi Vianne. Jednak jej wewnętrzne ciepło i niesamowite czekoladki przysporzyły jej w miasteczku sporo sojuszników.



• „Dziennik nimfomanki”, reż. Christian Molina - Val, już jako nastolatka, przeżywa pierwsze doświadczenia seksualne i bardzo szybko odkrywa, że seks uzależnia ją jak narkotyk. Determinacja w poszukiwaniu zmysłowych doznań z przypadkowymi partnerami rośnie z upływem czasu i sprawia, że Val rezygnuje z ambitnej pracy, aby zostać prostytutką. Jednocześnie cały czas poszukuje prawdziwej miłości, nie wiedząc, co to słowo tak naprawdę znaczy.



• „Elizabeth”, reż. Shekhar Kapur - niezwykła opowieść o życiu i panowaniu królowej Elżbiety I. Przejmująca historia kształtowania charakteru i dojrzewania do dźwigania ciężaru korony. Nieświadoma intryg i meandrów wielkiej polityki, królowa staje się narzędziem w rękach spierających sie partii dworskich. W ciągu kilku pierwszych lat panowania potrafi jednak oddzielić własne emocje od interesu państwa. Jej rządy stają sie coraz bardziej świadome, a dobór właściwych doradców zapewnia jej kontrolę nad wszystkimi dziedzinami życia państwowego. Nadchodzi chwila, gdy przekonana o swej misji budowania silnej monarchii, opartej na religii katolickiej, objawi światu nowe oblicze angielskiej królowej.



• „Frida”, reż. Julie Taymor - opowieść o burzliwym romansie słynnej malarki Fridy Kahlo z jej mentorem i kochankiem Diego Riverą. Fascynacja Fridą Kahlo rosła w miarę jak odkrywano jej złożoną osobowość. Jej walka, cierpienie, wiara, miłość, jej burzliwy związek z Riverą, rewolucyjne poglądy i niezwykły styl jej malarstwa, stworzyły podstawę prawdziwej legendy. Za swą bohaterkę ogłosił ją amerykański ruch feministyczny. Nawet świat mody nie oparł się tej fasynacji lansując modę na „piękną, aztecką dziewczynę”.



• „Femme fatale”, reż. Brian de Palma - grana przez Rebecę Romijn - Stamos Laure jest byłą złodziejką, która oszukała wspólników, a następnie została żoną ambasadora. Zgodnie ze znanym w kinie od kilkudziesięciu lat modelem, mężczyzna wciągany jest w sieć gry niedomówień i erotycznej prowokacji. Bardo grany przez Banderasa od początku przekonany, że w pełni kontroluje sytuację daje się wmanewrować w rozgrywkę do momentu, kiedy zdaje sobie sprawę, że stał się przedmiotem manipulacji inteligentniejszej od siebie partnerki. Laure to prawdziwy demon opakowany w perfekcyjne ciało pięknej kobiety - osoby pozbawionej skrupułów i w pełni świadomej siły swojego oddziaływania na „brzydką płeć”. Tradycyjna manipulacja przy pomocy seksualnego oddziaływania - mieszaniny zazdrości i skrywanych pragnień niebezpiecznie zbliża się tutaj do granicy perwersji. Laure jest chodzącym marzeniem każdego mężczyzny, który nawet, kiedy zdaje już sobie sprawę, że został zmanipulowany nie może, a nawet bardziej nie chce wyrwać się z magnetycznego kręgu oddziaływania kobiety – modliszki, która jest przyczyną późniejszej porażki bohaterów.



• „Gilda”, reż. Charles Vidor - odtwórczyni tytułowej roli Rita Hayworth była tworem panującej mody na tzw. Pin-Up Girls. Usunięto jej włosy z czoła powiększając owal twarzy, zmieniono kolor włosów i wystylizowano grzywę spadającą faliście na ramiona, co przy ruchach głowy podczas tańca dawało znakomite efekty. Miejsce w historii kina i obyczaju "Gilda" zawdzięcza właściwie jednej scenie. Ku niezadowoleniu zazdrosnego męża, właściciela kasyna, bohaterka wychodzi przed publiczność, by zaśpiewać piosenkę „Put the blame on Mame, Boys” (Wszystkiemu winna mama). Kołysząc się w rytm zmysłowej muzyki, ubrana w czarną, satynową suknię odsłaniającą ramiona, zaczyna zdejmować długą czarną rękawiczkę. Scena ta, dla dzisiejszego widza praktycznie bez znaczenia, w tamtych czasach uznana była za jedną z najbardziej zmysłowych, niewykraczającą jednocześnie poza granice dobrego smaku. Bohaterka filmu, o niejasnej przeszłości, obdarzała swymi wdziękami wielu mężczyzn, śmiało obraca się w towarzystwie graczy, kpiąc z męża. Dalszy ciąg sceny ma charakter symboliczny; Gilda zostaje brutalnie ściągnięta ze sceny przez Johnnego, który wymierza kobiecie siarczysty policzek, dokonując swoistej detronizacji.



• „Joanna D`Arc”, reż. Luc Besson - film opowiada o córce średniowiecznego wieśniaka, która powiodła francuską armię do zwycięskiego boju przeciwko Anglikom. Oskarżona o czary i herezję spłonęła na stosie w wieku dziewiętnastu lat. Joanna już za życia stała się legendą. Od dziecka utrzymywała, że słyszy głosy z niebios i miewa niezwykłe widzenia. Gdy jej rodzinne miasteczko zajęli Anglicy, stanęła przed obliczem króla mówiąc: „Daj mi armię, a w imię Boże powiodę ją do zwycięstwa i zwrócę Ci Twoje królestwo”.



• „Kobiety na skraju załamania nerwowego”, reż. Pedro Almodovar - po wielu latach wspólnego życia z Ivanem, Pepa - aktorka dubbingu, zostaje porzucona. Postanawia nie poddawać się depresji i zmienić całkowicie swoje życie, ale nieustanny nacisk okoliczności nie pozwala jej niczego doprowadzić do końca. W końcu ma wszystkiego dosyć, sporządza więc zabójczą miksturę: gazpacho zmieszane z tabletkami nasennymi. Lawina kolejnych wydarzeń zastopuje jej zamiary.



• „Malena”, reż. Giuseppe Tornatore - Malena Scordia - to ideał kobiecego piękna, zjawiskowa nieskazitelna mieszkanka małego włoskiego miasteczka. Pusta ulica nagle zapełnia się, słychać tylko bicie serca mężczyzn, bo idzie Ona, każdy czy to dwunastoletni chłopiec czy siedemdziesięcioletni nienasycony życiem emeryt marzy o niej jako o obiekcie seksualnym. A ona? Idzie wspaniale, dostojnie... wyzywająco ubrana, prowokując wszystkie napotkane osoby, skandalistka, ladacznica, cudzołożnica, taki sąd wydają nad nią zazdrosne i ograniczone kobiety owego małego miasteczka. Malena cierpi, z jednej strony po utracie męża, a z drugiej przez swoją niespotykaną urodę, będąca jej przekleństwem. Nie ma co jeść bo nikt nie chce jej sprzedać jedzenia, nie ma pieniędzy bo wszyscy się od niej odwrócili. Ucieczka w nierząd jest jedynym możliwym środkiem przetrwania. Kiedy rozjuszony tłum kobiet publicznie ją linczuje umiera piękno, a ukojona zostaje zazdrość fatalnych w swoim działaniu, matek, żon, kochanek. Okazuje się, że jej mąż jednak nie zginął , wraca i odszukuje swoją żonę, która uciekła z miasta. Malena u boku swojego męża wraca odrodzona do Castelcuto.



• „Niebieski”, reż. Krzysztof Kieślowski - Julie traci w wypadku samochodowym męża, Patrica, wybitnego kompozytora oraz córeczkę Annę. Julie zaczyna nowe życie, anonimowe i niezależne, świadomie odrywając się od wszystkiego tego, czego miała niegdyś pod dostatkiem. Pewna dziennikarka podejrzewa, że Julie jest autorką dzieła swego męża; Julie zaprzecza, być może zbyt kategorycznie. Olivier, młody asystent Patrica, od dawna kocha Julie.



• „Nieodwracalne”, reż. Gaspar No� - Alex - główna bohaterka filmu, ponownie zachwyca urodą, Tańczy, bawi się z mężczyznami - Markusem i Pierem przyszłym i byłym mężem. Kiedy porusza się w rytm muzyki przykuwa wzrok, hipnotyzuje. Jej idealność i fatalizm doprowadzają do tego, że zostaje zgwałcona i zmasakrowana. Alex sama doprowadziła do autodestrukcji, a gwałt ma znaczenie symboliczne. Cały dramatyzm ukazuje reżyser w scenie kończącej kiedy widzimy Alex w zaawansowanej ciąży na pięknej zielonej łące czytającą ambitną książkę, a w tle słyszymy Beethovena! Tak sielankowo i spokojnie mogło wyglądać jej życie. To elegia na koniec zwieńczona hukiem helikoptera i słowami: „był czas na wyhamowanie, a nadszedł czas na pogrzeb femme fatale”.



• „Nigdy w życiu”, reż. Ryszard Zatorski - Judyta mieszka w Warszawie, jest żoną nieźle prosperującego biznesmena, ma dorastająca córkę. Poświęciła się rodzinie, prowadzi dom i wychowuje Tosię, coraz mocniej wkraczającą w okres młodzieńczego buntu. Nie pracuje zawodowo na pełnym etacie, ale związana jest z redakcją pewnego pisma dla kobiet, gdzie prowadzi dział kontaktów z czytelnikami, co polega na odpowiadaniu na listy dotykające najrozmaitszych spraw - od problemów z biurokracją po najbardziej intymne sprawy czytelniczek i czytelników.



• „Podwójne życie Weroniki”, reż. Krzysztof Kieślowski - tego samego dnia, o tej samej godzinie przychodzą na świat dwie dziewczynki. Jedna w Krakowie, druga w Clermont - Ferrant. Otrzymują takie same imiona, mają takie same zainteresowania artystyczne i są podobne jak dwie krople wody. Nic o sobie nie wiedząc czują się ze sobą związane.



• „Seksmisja”, reż. Juliusz Machulski - dwaj mężczyźni poddani eksperymentowi hibernacji budzą się w 2044 roku po zakończeniu nuklearnej wojny, która zniszczyła wszystkie męskie geny. Niezwykła społeczność kobiet w jakiej znaleźli się bohaterowie, egzystuje w całkowicie sztucznych warunkach, głęboko pod powierzchnią ziemi. Władzę dyktatorską pełni tu Jej Ekscelencja, która darzy męskich osobników szczególnym zainteresowaniem. Maks i Albert znajdują się pod stałą obserwacją i ścisłą kontrolą. Zdesperowani, postanawiają więc uciec. Lamia, która zdążyła polubić swoich podopiecznych, uwalnia ich i we trójkę, w specjalnych skafandrach wydostają się na powierzchnię ziemi, gdzie poza wielkim namiotem tworzącym sztuczny horyzont istnieje normalny świat. Świat kobiet w rzeczywistości jest tworem Jej Ekscelencji, mężczyzny-impotenta mieszkającego w luksusowej willi.



• „Śniadanie u Tiffany`ego”, reż. Edwards Blake - Holly Golightly grana przez Audrey Hepburn jest młodą dziewczyną po przejściach, która zarabia, towarzysząc mężczyznom na różnego rodzaju przyjęciach. Aktorka jest piękna, delikatna i urocza, zaś grana przez nią bohaterka marząca o karierze i bogatym życiu uwodzi swoim stylem bycia. Z jednej strony jest roztrzepaną, rozgadaną trzpiotką o niecodziennych pomysłach, do których przekonuje swojego sąsiada - Paula Varjaka, z drugiej zaś romantyczną dziewczyną, pragnącą szczęścia, która przeżywa śmierć brata. Cała kreacja głównej bohaterki budzi w nas sympatię. Niekonwencjonalne postępowanie, dziewczęcy urok połączony z bagażem przeżyć powoduje, że Holly rozkochuje w sobie mężczyzn, ale boi się związać na stałe z Paulem, który jest tylko biednym pisarzem. Mimo niecodziennych pomysłów oraz stylu życia Holly pozostaje bardzo naturalna w swoim zachowaniu, a jej bezsilność w pewnych sytuacjach budzi w człowieku czułość i sympatię wobec dziewczyny.



• „Wyznania gejszy”, reż. Rob Marshall - Chiyo Nitta jest córką ubogiego rybaka. Gdy jej matka zapada na śmiertelną chorobę, ojciec sprzedaje Chiyo i jej siostrę do Kioto. Dziewczynka trafia do domu, w którym kształcą się kandydatki na gejsze. Życie Chiyo staje się pasmem udręk: bita, poniżana, zmuszana do pracy ponad siły, z trudem przystosowuje się do nowego życia. Mijają lata i mimo intryg podstępnej rywalki Hatsumomo kopciuszek Chiyo wyrasta na jedną z najbardziej znanych gejsz w Japonii lat trzydziestych. Marzą o niej najpotężniejsi mężczyźni - lecz ten, którego ona sama skrycie kocha, jest poza jej zasięgiem.



Motyw kobiety - propozycje tematów wypracowań



Temat kobiety można potraktować wieloaspektowo. Przy jego uściśleniu należy zastanowić się nad jedną z możliwych form jego realizacji. Tematy mogą zostać sformułowane bardzo ogólnikowo:



• Kobieta jako literacka bohaterka. Przedstaw na wybranych przykładach z różnych epok.

• Przedstaw różnorodne sposoby ujęcia motywu kobiety, odwołując się do wybranych utworów.

• Kreacje kobiet w literaturze polskiej i obcej. Omów, odwołując się do przykładów z różnych epok.

• Wizerunek kobiety w literaturze. Zanalizuj temat odwołując się do utworów krajowych i zagranicznych.

• Bogactwo wizerunków kobiet w literaturze, różnorodność ich osobowości i barwność postaci.

• Literackie wizerunki kobiet. Omów zagadnienie na wybranych przykładach.

• Portret kobiety w literaturze polskiej. Przedstaw zagadnienie,odwołując się do wybranych przykładów.



Powyższe propozycje pozwalają na dowolny dobór lektur pod kątem określonego problemu prezentacji. Mogą być wykorzystane przez uczniów, którzy nie do końca pewnie czują się na lekcjach języka polskiego, ponieważ pozwalają na wybór podstawowych, najbardziej znanych lektur. Należy pamiętać, że odwołanie się do zbyt wielu źródeł, bez ich pogłębionej analizy, może uczynić pracę płytką. Lepiej, określając problem, skupić się na jakimś aspekcie tematu. Innym sposobem ujęcia motywu kobiety jest ukazanie jego oblicza w literaturze oraz innych tekstach kultury. Poniższe tematy należą do drugiej grupy, zakładającej związek literatury z innymi dziedzinami sztuki:



• Wizerunek kobiety w literaturze i sztuce. Na wybranych przykładach przedstaw zagadnienie.

• Zmiana wizerunku kobiety na przestrzeni wieków. Przedstaw, odwołując się do literatury i sztuki.

• Portret kobiety w różnych epokach. Przedstaw w oparciu o przykłady z literatury i sztuki.

• Kobieta w literaturze i malarstwie. Przedstaw różne wizerunki, opierając się na wybranych przykładach.

• Postacie kobiece w literaturze i sztuce. Porównaj wybrane bohaterki z różnych epok.



W tak sformułowanych tematach trzeba oprócz przykładów książkowych odnaleźć i zaprezentować motywy taneczne występujące w sztukach plastycznych (malarstwo, rzeźba, plakat, itp.), filmie czy muzyce. Kolejnym popularnym nawiązaniem do omawianego tematu jest możliwość ukazania funkcji kobiety w tekstach kultury. Temat można sformułować następująco:



• Motyw kobiety w literaturze. Przedstaw jego funkcjonowanie w wybranych dziełach.



Temat może również odwoływać się do określonej roli, jaką pełni kobieta lub do jej indywidualnych cech:



• Kobieta matka, kobieta fatalna, kobieta bogini. Omów motywy na wybranych przykładach literackich.

• Grzeszne i grzeczne kobiety w literaturze i sztuce różnych epok

• Przykłady zmiennych i tajemniczych kobiet w literaturze. Przedstaw, odwołując się do znanych ci utworów.

• Inspirujące i irytujące kobiety. Przedstaw ich wizerunki, opierając się na literaturze i własnych przemyśleniach.

• Postać uwodzicielskiej kobiety w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach.

• Uwodzicielskie kobiety w literaturze i sztuce. Omów zagadnienie na wybranych przykładach

• Wizerunek złych kobiet w literaturze i sztuce. Przedstaw na wybranych przykładach.

• Kobiety jako źródło nieszczęścia. Przedstaw na wybranych przykładach literackich.



Pośród tematów dla ambitniejszych maturzystów spotkać można:



• Emancypacja kobiet na przestrzeni wieków. Przedstaw problem, odwołując się do wybranych lektur.

• Świat kobiecych wartości. Przedstaw problem, odwołując się do wybranych utworów literackich.

• Wpływ kobiet na wybory bohaterów literackich. Omów na wybranych przykładach z różnych epok literackich.



We wszystkich wymienionych tematach prezentacji uwagę zwrócić należy na to, co sugeruje jego sformułowanie. Może pojawić się wymóg sięgnięcia do różnych lub wybranych epok lub nawet do określonych dzieł (np. Biblia):



• Wizerunek kobiety w Biblii. Scharakteryzuj i porównaj różne bohaterki historii z Nowego i Starego Testamentu.

• Julia Capuletti jako ponadczasowa bohaterka w literaturze i sztuce. Omów temat na podstawie wybranych dzieł literackich oraz tekstów kultury.

• Porównaj utrwalone w literaturze archetypy bohaterek, odwołując się do wybranych tekstów kultury romantycznej i młodopolskiej.

• Kobieta w renesansie. Przedstaw na wybranych przykładach z literatury i sztuki.

• Wizerunek kobiety w romantyzmie. Przedstaw, odwołując się do wybranych lektur.





Określenie problemu – teza



Po wyborze tematu i przejrzeniu dostępnej literatury podmiotowej i przedmiotowej najważniejsze będzie określenie problemu. Odpowiednia forma znacząco wpłynie na realizację wybranego tematu. Trzeba pamiętać, by teza znalazła swoje odzwierciedlenie w zakończeniu.



Najpopularniejsze, ale przez to mało konkretne są ogólnikowe ujęcia problemu. Pozwalają one na szerokie wykorzystanie literatury, jednak poprzez brak określonych celów mogą sprawić, że praca będzie sztampowa i „przegadana”:



• Od stuleci kobiety stanowią źródło natchnienia dla artystów, głównie mężczyzn.

• Literatura bez kobiet byłaby uboższa, są one tak różnorodne i występują w tak niezwykłych rolach, że trudno tę wielość portretów ogarnąć.

• Różnorodność portretów i ról kobiet na przestrzeni epok.

• Od starożytności aż do czasów współczesnych obraz kobiety zmieniał się i przekształcał wraz z panującymi w danej epoce wyobrażeniami i inspiracjami.

• Wiele bohaterek literatury, dzieł plastycznych i filmowych to postaci interesujące i ważne, wartościowe, czy też po prostu ciekawie ukazane.

• Obraz kobiety jako temat poruszany przez wielu artystów we wszystkich epokach literackich.

• Motyw kobiety w literaturze i sztuce jest bardzo częsty.

• Przedstawicielki płci pięknej są bardzo różnorodne i występują w najrozmaitszych rolach.

• Motyw kobiety jest szeroko rozpowszechniony w literaturze.

• Każdy artysta postrzega kobietę inaczej i dodaje jej inny, przez siebie zauważony walor, a niekiedy ukazuje jej wady.



Najczęściej określenie problemu dotyczy zjawiskowości kobiecej urody i natury, jej uwodzicielskiego sposobu bycia:



• Kobiety traktowane są nie tylko jako przedmiot westchnień i miłości zmysłowej, ale także jako symbol niezwykłej harmonii, cnoty i piękna, co inspiruje artystów na całym świecie do dziś.

• Zjawiskowość kobiecej natury nie uszła uwadze polskim pisarzom i poetom.

• Zjawiskowość kobiecej natury nie uszła uwadze artystom – malarzom, muzykom, pisarzom, poetom, którzy przez kolejne wieki i epoki, próbowali doścignąć i poznać w pełni kobietę, ulegając jej wpływom.

• Kobiety uwodzą mężczyzn na wiele sposobów, gdyż każdy podatny jest na inne bodźce oraz zachowania.

• Często płeć piękna poprzez sposób uwodzenia próbuje manipulować mężczyznami, aby osiągnąć zamierzone cele.



Teza może wskazywać na dwoistość kobiecej natury:



• Dwoistość charakterów kobiet oraz ich świat wartości na podstawie wybranych utworów pozytywistycznych i dwudziestolecia międzywojennego.

• W literaturze możemy spotkać się z połączeniem portretów kobiety złej i dobrej.

• Kobiety są krańcowe: o wiele lepsze albo o wiele gorsze niż mężczyźni.

• Kobieta to wrażliwe, anielskie stworzenie o dobrym sercu, czasem także egoistka, a czasem nawet ucieleśnienie zła i wszelkiej rozpusty.

• Kobiety potrafią być szlachetne, ale także nikczemne, gdyż dobro i zło muszą istnieć obok siebie, a człowiek musi dokonywać wyboru.

• Najciekawszy jest wizerunek kobiet złożonych, których natura obfituje w rażące sprzeczności i na ich przykładzie możemy podziwiać fascynujące oblicza kobiecej psychiki.



Częste w literaturze i sztuce jest wykorzystanie motywu kobiety fatalnej, przynoszącej mężczyznom zgubę:



• Literatura dostarcza nam wiele przykładów kobiet sprowadzających najczęściej na mężczyzn nieszczęście - od czasów mitologii po współczesność.

• Kreacja kobiet fatalnych jest odzwierciedleniem męskiej seksualności, która niekontrolowana zagraża rodzinie i społeczeństwu.

• Chociaż wizerunek kobiety fatalnej odnajdujemy już w biblii, to największą fascynację tym motywem obserwujemy w wieku XIX i XX.

• Literatów, malarzy i filmowców zawsze inspirowały kobiety niepokorne i złe, dlatego w sztuce odnajdujemy wiele wizerunków kobiet fatalnych.



Wśród innych tez (posługujących się między innymi cytatami) możemy wyróżnić:



• Kobiety w literaturze często wywierały zgubny wpływ na mężczyznę.

• „Świat bez kobiety byłby jak ogród bez kwiatów.”

• „Gdyby w kobiecie nie panował anioł razem z diabłem, nie byłaby interesująca”.



Przy precyzowaniu tezy można także zawęzić okres literacki, którego dotyczyć będzie praca.



Motyw kobiety - propozycje wstępów wypracowań



A. Postacie kobiece w literaturze i sztuce. Porównaj wybrane bohaterki z różnych epok.



Przykład wstępu:



Literatura i sztuka przedstawiają wiele portretów kobiet. Na pierwszy plan wysuwają się pewne archetypy. Kobieta - anioł będąca ucieleśnieniem wszystkich cnót, będące marzeniem i istotą idealną. Kobieta – demon, zwana również femme fatale, ucieleśnienie zła czy też lolita. Głównym czynnikiem determinującym życie kobiety jest stopień jej niezależności. Kobiety w różny sposób starają się ją wywalczyć. Jedne by uwieść i podporządkować sobie mężczyznę używają swojego wdzięku, powabu, urody, inne dzięki sile charaktery wpływają na postępowanie partnerów. W literaturze i sztuce, podobnie jak w życiu nie ma kobiet jednoznacznych. Najciekawsze są te o złożonej psychice, łączące w sobie rozmaite cechy i nieprzewidywalne. W swej prezentacji przedstawię kilka z takich postaci.



B. Kobieta jako literacka bohaterka. Przedstaw na wybranych przykładach z różnych epok.



Przykład wstępu:



Literatura piękna przez wieki była zdominowana przez mężczyzn. To oni byli twórcami, pisarzami i w związku z tym główne role w utworach przypadały mężczyznom. Kobiety raczej były bohaterkami pobocznymi, stanowiły jedynie tło. Przedstawiane były głównie jako kochanki, żony, matki, obiekty pożądania, fascynacji, uwielbienia i zazdrości. W miarę upływu czasu pozycja kobiety w życiu rodzinnym, społecznym i politycznym wzrosła, co przyczyniło się do powstania nowych kreacji kobiecych w literaturze jak np. typ społecznicy w „Siłaczce” Żeromskiego. Przedstawicielki płci pięknej często stawały się postaciami decydującymi o dalszym przebiegu akcji.



Kobieta to niezwykła istota o złożonej osobowości, słabsza fizycznie, ale za to wytrwała, konsekwentna, zdolna do poświęcenia i miłości, patrząca na świat poprzez pryzmat uczuć, posiadająca wewnętrzną siłę. Od zarania dziejów towarzyszyła mężczyźnie. Z Biblii możemy dowiedzieć się, że Bóg widząc jak Adam jest samotny postanowił dąć mu towarzyszkę - Ewę. Niewiasta powstała z żebra miała go wspierać i uzupełniać. Stała się jednak przyczyną jego zguby, namawiając go do grzechu. W literaturze wykształciło się wiele odmiennych sposobów ukazywania kobiet, różnorodność tych typów jest ogromna. Trudno jest jednoznacznie zaklasyfikować kobietę do jednego z nich, gdyż wiele postaci przejawia cechy pośrednie. W swojej pracy przedstawię najbardziej charakterystyczne kreacje kobiece oraz przeprowadzę ich analizę na podstawie wybranych utworów literackich z literatury różnych epok.



Motyw kobiety - propozycje zakończeń wypracowań



Motyw kobiety - propozycje zakończeń wypracowań



Najważniejszym elementem zakończenia są wnioski nawiązujące do postawionej tezy. Jest ono także podsumowaniem całej pracy. Warto postarać się, by zakończenie nie zamykało i nie wyczerpywało danego tematu, a ukazywało inne możliwości interpretacji, dalsze kierunki poszukiwań.



A. Postacie kobiece w literaturze i sztuce. Porównaj wybrane bohaterki z różnych epok.



Przykład zakończenia:



Na przedstawionych przykładach z literatury i sztuki widać, jak bardzo portrety kobiet są różne. Dzieli je zarówno wygląd, jak i charakter. Dzieje się tak, ponieważ każdy artysta postrzega kobietę inaczej i dodaje jej inny, przez siebie zauważony walor, bądź pokazuje jej wady. Dlatego uważam, że portret kobiety, jaki tworzy literatura i sztuka nigdy nie może być pojmowany jednoznacznie. Można się jednak pokusić o stworzenie idealnego portretu kobiety z cząstek bohaterek, które ukazane zostały w mojej pracy, ale oczywiście będzie to wizerunek nieprawdziwy i niemożliwy do osiągnięcia, ponieważ nikt nie jest i nie może być doskonały. Jeśli chodzi o mnie idealnym portretem kobiety może być postać podobna z wyglądu do Izabeli Łęckiej, mogłaby mieć spojrzenie i uśmiech tajemniczy jak Mona Lisa. Z Justyny Bogutówny pożyczyłabym wrażliwość, z Elżbiety Bieckiej lojalność i silną wolę, a z Dulskiej zaradność. Zostaje jeszcze stara kobieta, która na pozór wydaje się być niepotrzebna w tym wizerunku idealnej kobiety ze swoja brzydotą i starością, jednak ja wzięłabym od niej pokorę i zrozumienie świata, które widać w jej oczach.



B. Kobieta jako literacka bohaterka. Przedstaw na wybranych przykładach z różnych epok.



Przykład zakończenia:



Literatura obfituje w różne wizerunki kobiet. Z pewnością na ich tle wyróżniają się kobiety występne, które swoimi wyborami i zachowaniem często wzbudzały kontrowersje. Jednakże motywy każdej z zaprezentowanej przeze mnie bohaterek okazywały się na wskroś naturalne, a niekiedy nawet szlachetne. Tęsknota za miłością u Anny, poświęcenie swojego ciała za kilka rubli przez Sonię, które pozwolą zjeść obiad rodzinie, czy w końcu niewinna ciekawość świata i kobiecy instynkt, które cechowały Lolitę. Ich decyzje, które w dużym stopniu stały w opozycji do powszechnie przyjętych norm oraz ich własnej moralności skazały je na ostracyzm społeczny, samotność, a często na przedwczesną śmierć. Osobliwe jest, ze to właśnie one weszły do kanonu literackich bohaterek. Odrzucenie dekalogu norm społecznych i konwenansów rzucało na nie światło bezwzględnej opinii publicznej z ich prawymi mężami i cnotliwymi matronami. Jest to smutne potwierdzenie niepisane zasady, że to hipokryzja króluje nad szczerością, a obłuda i strach przed złamaniem zasad obyczajowych nie pozwalają ludziom podążać za ich uczuciami.



Motyw kobiety - literatura podmiotowa



Lista najpopularniejszych tekstów kultury odwołujących się do motywu kobiety:

Książka:




1. Balzac H. de, Ojciec Goriot, przeł. [z fr.] Tadeusz Żeleński. Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1995.

2. Bergman I., Persona [w:] tegoż, Scenariusze, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe Warszawa 1987, s. 202 – 236.

3. Boccaccio G., Sokół, [w:] tegoż, Dekameron, Warszawa 1993.

4. Bułhakow M., Mistrz i Małgorzata, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1990.

5. Dehnel J., Lala, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2006.



6. Dzieje Tristana i Izoldy, [z franc.] Tadeusz Boy-Żeleński, Książka i Wiedza, Warszawa 1987.

7. Ewangelia według Świętego Jana. [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Tłum. benedyktynów tynieckich pod red. ks. Kazimierza Dynarskiego. Wydawnictwo Pallotinum, Poznań 2005 (teksty: J 2,3-5 str.1395, J 19,25-27 str.1420, J 20,1-18 s.1421).

8. Ewangelia według Świętego Łukasza. [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Tłum. benedyktynów tynieckich pod red. ks. Kazimierza Dynarskiego. Wydawnictwo Pallotinum, Poznań 2005 (teksty: Łk 1,26-38.46-56 str.1353-1354, Łk 2,6-7 s.1354-1355).

9. Ewangelia według Świętego Marka. [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Tłum. benedyktynów tynieckich pod red. ks. Kazimierza Dynarskiego. Wydawnictwo Pallotinum, Poznań 2005 (teksty: Mk 6,17-29 str.1349, Mk 1-11 s.1349).

10. Ewangelia według Świętego Mateusza. [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Tłum. benedyktynów tynieckich pod red. ks. Kazimierza Dynarskiego. Wydawnictwo Pallotinum, Poznań 2005 (teksty: Mt 27,55-56.61 s.1325).



11. Flaubert G., Pani Bovary, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983.

12. Goethe J. W., Cierpienia młodego Wertera, Wydawnictwo „Zielona Sowa”, Kraków 2006.

13. Goethe J. W., Faust; przeł. [z niem.] Józef Paszkowski. „Zielona Sowa”, Kraków 2004.

14. Graff A., Świat bez kobiet, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2001.

15. Gretkowska M., Polka, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2001.



16. Herbert Z., Mona Lisa, [w:] tegoż, 89 wierszy, Kraków 1998.

17. Herbert Z., Nike, która się waha, [w:] tegoż, Wiersze wybrane, Wydawnictwo A5, Kraków 2002.

18. Homer, Odyseja, przeł. Lucjan Siemieński, Wydawnictwo „Greg”, Kraków 2005.

19. Kasprowicz J., Dies irae, [w:] tegoż, Hymny, PAX Warszawa 1972, s.17 – 29.

20. Kochanowski J., Raki, [w:] tegoż, Pieśni i wybór innych wierszy, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich Wrocław 1948, s. 47-48.



21. Kowalska A., Pestka, Wydawnictwo PAX, Warszawa 1968.

22. Krasicki I., Żona modna, [w:] tegoż, Satyry, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1988.

23. Księga Rodzaju. [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Tłum. benedyktynów tynieckich pod red. ks. Kazimierza Dynarskiego. Wydawnictwo Pallotinum, Poznań 2005 (teksty: Rdz 3,16 str.27, Rdz 19,7-8 str. 40).

24. Kuncewiczowa M., Cudzoziemka, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989.

25. Lament świętokrzyski,[w:] Poeci polscy od średniowiecza do baroku, opr. Żukowska K., Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1971, s. 8-10.

26. Leśmian B., Wiśnia, [w:] tegoż, Poezje, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 135 – 136.

27. Maupassant G. de, Baryłeczka, Krajowa Agencja Wydawnicza, Rzeszów 1987.

28. Mickiewicz A., Romantyczność, [w:]tegoż, Ballady i romanse,: Wydawnictwo Morex, Warszawa 1994.

29. Mickiewicz A., Grażyna, „Czytelnik”, Warszawa 1986.

30. Mickiewicz A., Pan Tadeusz, Świat Książki, Warszawa 1995.



31. Mickiewicz A., Dziadów część III, Czytelnik, Warszawa 1967.

32. Mickiewicz A.: Do Matki Polki. [w:] tegoż, Poezje, Wydawnictwo „Zielona Sowa”, Kraków 2000.

33. Miłosz Cz. Orfeusz i Eurydyka , [w:] Poezje wybrane, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996.

34. Morsztyn J.A., Wybór poezji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1988,.

35. Mrożek S., Tango, Wydawnictwo Literackie, Kraków- Wrocław 1984.

36. Nabokov V., Lolita, przeł. Kłobukowski M., Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA, Warszawa 2007.

37. Nałkowska Z., Granica,, Wydawnictwo SARA, Warszawa 2003.

38. Orzeszkowa E., Marta, Wydawnictwo „Czytelnik”, Warszawa 1964.

39. Orzeszkowa E., Nad Niemnem, Wydawnictwo Siedmioróg, Wrocław 1999.

40. Osiecka A., Damą być [w:] tejże, Sztuczny miód, Czytelnik, Warszawa 1977.



41. Osiecka A., Mówiłam żartem, Tylko łóżko, Sztuczny miód, Sama chciała, Polska Madonno, Wielka woda [w:] tejże, Sentymenty. Wydawnictwo C&T,Toruń 2001.

42. Parandowski J., Mitologia: wierzenia i podania Greków i Rzymian, Wydawnictwo Czytelnik. Warszawa 1979 , s. 305-321 [Herakles].

43. Petrarka F., Wybór pism, przekł. F. Faleński, J. Kurek, K. Morawski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1982.

44. Petrarka F., Sonety do Laury, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975, sonety: 90, 134, 157, 211, 218, 283.

45. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 1980.

46. Poświatowska H., Jestem Julią, Perły liryki europejskiej, wybór i opracowanie Aleksander Nawrocki, Wydawnictwo Książkowe Ibis, Warszawa 1993.

47. Prus B., Lalka, Wydawnictwo „Greg”, Kraków 2004.

48. Przerwa-Tetmajer K., Narodziny Afrodyty. [w:] tegoż, Poezje, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1980.

49. Przybyszewski S., Śnieg, TAiWPN UNIVERSITAS, Kraków 2002.

50. Reymont W. S., Chłopi, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 1999.



51. Schulz B., Sklepy cynamonowe, Wydawnictwo „Zielona Sowa”, Kraków 2003.

52. Sienkiewicz H., Potop, Wydawnictwo „Zielona Sowa”, Kraków 2005.

53. Sienkiewicz H., Krzyżacy, Wydawnictwo KWE, Kraków 2000.

54. Szekspir W., Makbet, przeł. J. Paszkowski, Wydawnictwo „Greg” Kraków 2009.

55. Szekspir W., Romeo i Julia, Wydawnictwo „Greg”, Kraków 2007.



56. Szymborska W., Kobiety Rubensa, [w:] tejże, Wiersze wybrane, Wyd. A5, Kraków 2002

57. Tołstoj L., Anna Karenina, tłum. Kazimiera Iłłakowiczówna, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1986.

58. Wilde O., Salome, [w:] tegoż, Dwie sceny miłosne (Salome. Tragedia florencka), przeł. Libera A., PIW Warszawa 2003.

59. Witkiewicz S. I., Fałsz kobiety, 1927, papier, pastel, Muzeum Narodowe w Warszawie.

60. Zapolska G., Moralność pani Dulskiej, Wydawnictwo „Greg”, Kraków 2004.



61. Zola E., Nana, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1987.

62. Żeromski S., Ludzie bezdomni, Wydawnictwo „Greg”, Kraków 2007.

63. Żeromski S., Przedwiośnie, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1991.

64. Żeromski S., Siłaczka, Wydawnictwo „Greg”, Kraków 2001.



Malarstwo:



1. Sandro Botticelli, Narodziny Wenus, 1485, tempera na płótnie, Galleria degli Uffizi, Florencja.

2. Robert Campin, Portret kobiety, około 1435, olej i tempera na desce, National Gallery w Londynie.

3. Giorgione da Castelfranco, Stara kobieta, ok. 1508, Gallerie dell`Accademia, Wenecja.

4. Edgar Degas, Primabalerina, 1876-1877, pastel, Muzeum d`Orsay, Paryż.

5. Edgar Degas, Czesząca się kobieta, 1885, pastel, Muzeum Puszkina, Moskwa.



6. Jan van Eyck, Zaślubiny Arnolfinich, 1434 r., olej na desce, 82,2 na 60 cm, Natonal Gallery w Londynie.

7. Francisco Goya, Maja naga, 1799-1800, olej na płótnie, Museo del Prado, Madryt.

8. William Hogarth, Modne małżeństwo, 1747, olej na płótnie, Muzeum Narodowe, Londyn.

9. Gustaw Klimt, Judyta, 1901, olej na płótnie, Osterreichische Galerie, Wiedeń.

10. Jacek Malczewski, Polonia, 1914, olej na tekturze, własność prywatna.



11. Jan Matejko, Dziewica Orleańska, olej na płótnie, 1886, Muzeum Narodowe, Poznań.

12. Jan Matejko, Matka Boska z Dzieciątkiem, św. Leonardem i św. Joanną,1858, olej, własność prywatna.

13. Claude Monet, Kobieta z parasolką, 1886, Musee d`Orsay, Paryż.

14. Alfons Mucha, Alfons Mucha, Amateyst, z cyklu Kamienie szlachetne, 1900, litografia.

15. Nike z Samotraki, marmurowa rzeźba z okresu hellenistycznego z III lub II wieku p.n.e., Luwr, Paryż.

16. Pablo Picasso, Panny z Awinionu, 1907.

17. Popiersie Nefertiti, warsztat rzeźbiarza Totmesa, ok. 1360 r. p.n.e., wapień polichromowany, gips, Egyptian Museum in Berlin.

18. Auguste Renoir, Wielkie kąpiące się, ok. 1887, olej na płótnie, Philadelphia Museum of Art, Filadelfia.

19. Dante Gabriel Rossetti, Lady Lilith, 1866-68, olej na płótnie, Delaware Art Museum, Wilmington.

20. Peter Paul Rubens, Trzy Gracje, 1637-1638, Museo del Prado, Madryt.



21. Peter Paul Rubens, Sąd Parysa, ok. 1636, National Gallery, Londyn.

22. Rafael Santi, Trzy Gracje, ok. 1504-1505, olej na desce, Musee Conde.

23. Leonardo da Vinci, Mona Lisa, 1503-1507, olej na drewnie, Luwr, Paryż.

24. Leonardo da Vinci, Dama z łasiczką (Dama z gronostajem), 1483-1490, olej+tempera na desce, Muzeum Czartoryskich, Kraków.

25. Henri de Toulouse-Lautrec, Portret Suzanne Valadon, 1888/1889, olej na kartonie, Stedelijk Museum, Amsterdam.

26. Andy Warhol, 25 Kolorowych Marilyn, 1962.

27. Wenus z Milo (Afrodyta z Melos), rzeźba anonimowego twórcy ze szkoły rodyjskiej z około 150 – 125 p.n.e., Luwr, Paryż.

28. Rogier van der Weyden, Portret damy, ok. 1455, olej na desce, National Gallery of Art w Waszyngtonie.

29. Stanisław Ignacy Witkiewicz, Fałsz kobiety (Maryla Grossmanowa i autoportret), olej na płótnie, 1927, Muzeum Narodowe, Warszawa.



Film:



• 8 kobiet, reż. Francois Ozon, Francja, Włochy 2002.

• Amelia, reż. Jean-Pierre Jeunet, Francja, Niemcy 2001.

• Bóg jest wielki, a ja malutka, reż. Pascale Bailly, Francja 2001.

• Chłopi, reż. Jan Rybkowski, Polska 1973.

• Czekolada, reż. Lasse Hallstrom, USA, Wielka Brytania 2001.

• Dziennik nimfomanki, reż. Christian Molina, Hiszpania 2008.

• Elizabeth, reż. Shekhar Kapur, Wielka Brytania 1998.

• Frida, reż. Julie Taymor, Kanada, Meksyk, USA 2002.

• Femme fatale, reż. Brian de Palma, Francja, USA 2002.



• Gilda, reż. Charles Vidor, USA 1946.

• Joanna D`Arc, reż. Luc Besson, Francja, USA 1999.

• I Bóg stworzył kobietę, reż. Roger Vadim, Francja, Włochy 1956.

• Jak być kochaną, reż. Wojciech Jerzy Has, Polska 1963.

• Katyń, reż. Andrzej Wajda, Polska 2007.

• Kobiety na skraju załamania nerwowego, reż. Pedro Almodovar, Hiszpania 1988.

• Malena, reż. Giuseppe Tornatore, USA, Włochy 2000.

• Nad Niemnem, reż. Zbigniew Kuźmiński, Polska 1987.



• Niebieski, reż. Krzysztof Kieślowski, Francja, Polska, Szwajcaria, Wielka Brytania 1993.

• Nieodwracalne, reż. Gaspar Noe, Francja 2002.

• Niepisane prawa, reż. Krzysztof Zanussi, Polska 1998.

• Nigdy w życiu, reż. Ryszard Zatorski, Polska 2004.

• Podwójne życie Weroniki, reż. Krzysztof Kieślowski, Francja, Norwegia, Polska 1991.

• Romeo and Juliet, reż. Baz Luhrmann, USA 1996.



• Seksmisja, reż. Juliusz Machulski, Polska 1984.

• Śniadanie u Tiffany`ego, reż. Edwards Blake, USA 1961.

• Urodzeni mordercy, reż. Quentin Tarantino, USA 1994.

• Wyznania gejszy, reż. Rob Marshall, USA 2005.



Motyw kobiety - literatura przedmiotowa



1. Adamiak E., Kobiety w Biblii. Stary Testament. Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2006 (teksty: Żona Lota – str.12-13, Żona Lewity – str.93-95).

2. Aliti A., Dzika kobieta: Powrót do źródeł kobiecej energii i władzy, Uraeus, Gdynia 1996.

3. Bachórz J., Wstęp do „Lalki”, [w:] B. Prus, Lalka, Zakład Narodowy im Ossolińskich, Wrocław 1998 s. LVIII, LXVIII-LXX.

4. Badowska A., Lalka [w:] Leksykon lektur szkolnych, praca zbiorowa pod red. Wojciecha Głucha, Wydawnictwo EUROPA, Wrocław 2005.

5. Bajda J., Epoki literackie, Wielki leksykon literatury polskiej, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2005, s. 67.



6. Beckett Wendy, 1000 arcydzieł, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2003, Weyden Rogier van der, Portret damy, s. 492.

7. Bereś S., Historia literatury polskiej w rozmowach. XX – XXI wiek, Wydawnictwo WAB, Warszawa 2002, s. 529 – 573.

8. Bogucka M., Gorsza płeć. Kobieta w dziejach Europy od antyku po XXI wiek, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2005, s. 253 – 278.

9. Bolewski J., Objawienie Szekspira, Biblioteka „Więzi”, Warszawa 2002, str. 128 – 149.

10. Bubnicki T., Helman A., „Potop” Henryka Sienkiewicza, WSiP, Warszawa 1988.



11. Bukowiec P., 150 tematów maturalnych: motywy, wątki, problemy, Wydawnictwo Znak, Kraków 2000.

12. Chałubińsk M. i, Trybusiewicz J., 500 zagadek o kobiecie, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1981.

13. Cieśla-Korytowska M., „Dziady” Adama Mickiewicza, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995.

14. Chrzanowski M., Tarkowski St., Szkolny słownik motywów literackich, Warszawa 2003,

15. Cykowska M., Ballady i romanse Adama Mickiewicza, Wydawnictwo Marek Rożak, Gdańsk 1997.



16. Czajko E., Maria z Nazaretu. „Chrześcijanin” 1998, z.11-12, str.20-21.

17. Dąbrowski M., Bernacki M., Leksykon powieści XX wieku, Warszawa 2002.

18. de Rynck Patrick, Mona Lisa (La Gioconda) Leonarda da Vinci [w:] tegoż, Jak czytać malarstwo, Wydawnictwo UNIVERSITAT, Kraków 2005.

19. Drawicz A., Wstęp. [w:] M. Bułhakow, Mistrz i Małgorzata, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1990, s. XLIX-LV.

20. Dzigańska K., Słownik bohaterów literackich, Wydawnictwo „Zielona Sowa”, Kraków 2008.



21. Eco U., Sztuka i piękno w średniowieczu, Kraków 1997, [tu:] Średniowieczna wrażliwość estetyczna, s. 12-29.

22. Epoki literackie. Od antyku do współczesności, red. M. Hanczakowski, M. Kuziak, A. Zawadzki, B. Żynis, Wydawnictwo PPU „PARK”, Bielsko-Biała 2003.

23. Fryde L., Maria Kuncewiczowa: Cudzoziemka, [w:] Dwudziestolecie 1919 – 1939, pod red. L. Eustachiewicza, WSiP, Warszawa 1982, s. 217 – 223.

24. Griffin J., Homer. Dawni mistrzowie, Prószyński i S-ka, Warszawa 1999.

25. Gutowski W., Nagie dusze i maski. O młodopolskich mitach miłości, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1992.

26. Guy R., Emil Zola, Państwowy Instytut Wydawniczy, Kraków 1968, s. 49, 64, 70-71, 114, 132, 140, 152, 204.

27. Hernas Cz., Barok, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.

28. Hutnikiewicz A., „Przedwiośnie S. Żeromskiego”, WSiP, Warszawa 1971.

29. Inglot M., Juliusz Słowacki. „Balladyna”, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1984, s. XVI-LIX.



30. Iwasiów I., Eliza Orzeszkowa „Nad Niemnem”, Wydawnictwo Jota, Warszawa 1990.

31. Jabłkowska R., Renesansowe konwencje miłości. Stanowisko kobiety, [w:] W. Shakespeare, Romeo i Julia, Wydawnictwo PIW, Warszawa 1963, s. 10-12.

32. Jakubowski J. Z., Stefan Żeromski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1985. s. 45-52.

33. Janion M., Żyjąc tracimy życie. Niepokojące tematy egzystencji, WAB, Warszawa 2001, s. 289-300. (Salome).



34. Janion M., Femme fatale, [w:] Wampir. Biografia symboliczna, SŁOWO/OBRAZ TERYTORIA, Warszawa 2002.

35. Janion M., Kobiety i duch inności, Wydawnictwo Sic! Warszawa 1996, s. 5 – 50.

36. Komorowski J., „Makbet” Williama Shakespeare`a, WSiP, Biblioteka Analiz Literackich, Warszawa 1989.

37. Kopaliński W., Encyklopedia drugiej płci, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 1995.



38. Kopaliński W., Słownik symboli, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1990, s. 132: jin i jang, s. 147: kobieta.

39. Kopaliński W., Słownik mitów i tradycji kultury, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2003, hasła: Femme fatale, Kobieta fatalna, Tristan i Izolda, Oblubienica, Laura, Mona Lisa, Neferetete.

40. Kosiek T., Skrzypek Ł., Nawrot A., Sętkowska- Steczek G., Słownik motywów literackich, Greg, Kraków 2004, s. 141-150.

41. Kosman M., Na tropach bohaterów Trylogii, Książka i Wiedza, Warszawa 1973.

42. Kott J., Szekspir współczesny, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa1965, [tu:] „Makbet” albo Zarażeni śmiercią, str. 107-125.

43. Kronika kobiet, pod red. M. B. Michalik, Wydawnictwo Kronika, Warszawa 1993. s.614-629.



44. Kubiak Z., Mitologia Greków i Rzymian, Świat Książki Warszawa 1999, s.493-494.

45. Kujawska K., „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989.

46. Legeżyńska A., Wisława Szymborska, „Rebis”, Poznań 1996, s. 77.

47. Leksykon dzieł i tematów literatury powszechnej, pod redakcją T. Miłkowskiego, Wydawnictwo Książka i Wiedza,Warszawa 2002.

48. Leksykon literatury polskiej: Młoda Polska, pod red. Bajda J., Łoboz M., Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2004, s. 58-60, hasło: kobieta młodopolska.

49. Leksykon motywów literackich, oprac. Rudomina J., Janke K., Wydawnictwo Skarbnica Wiedzy, Warszawa 2005, s. 80.



50. Leksykon postaci literackich, oprac. Kamieński L., Ptaszyńska – Sadowska E., „Real Press”, Kraków 1994.

51. Lementowicz U., „Cierpienia młodego Wertera” Johanna Wolfganga Goethego, Biblioteka Wysyłkowa, Lublin 2003.

52. Lementowicz U., „Krzyżacy” Henryka Sienkiewicza, Biblioteka Wysyłkowa, Lublin 2008.

53. Lementowicz U., „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza, Biblioteka Wysyłkowa, Lublin 2001.

54. Lementowicz U., Poezje Wisławy Szymborskiej, „Bilbos”, Lublin 2004, s. 15-16.

55. Libera A., Słowo wstępne, [w:] Wilde O., Salome, PIW, Warszawa 2003, s.5-9.

56. Lichański S., „Chłopi” Władysława Stanisława Reymonta, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1987.



57. Lichański S., Władysław Stanisław Reymont, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1984.

58. Łanowski J., Literatura Grecji starożytnej w zarysie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1987.

59. Makowiecki Z., Słownik postaci literackich, Świat Książki, Warszawa 2004.

60. Makowiecki A., Literatura polska. Słownik postaci literackich, Wydawnictwo Świat Książki Warszawa 2004, s.103-104, 179.

61. Makowski S., Romantyzm, WSiP, Warszawa 1998, s. 176-192.

62. Markiewicz A., Szkolny leksykon motywów literackich, Wydawnictwo Printex, Mińsk 2002, s. 258-259.

63. Markiewicz H., „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego, Czytelnik, Warszawa 1963, s. 32-38.



64. Markiewicz H., „Lalka” Bolesława Prusa, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1967, s. 42-44, 274 – 275, 291, 309.

65. Mazurek D., Kobieta w literaturze i kulturze, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2004.

66. Michalak B., Na zakręcie. Agnieszka Osiecka we wspomnieniach, Wydawnictwo Bis, Warszawa 2001.

67. Nosowska D., Słownik motywów literackich, Wydawnictwo Park, Bielsko-Biała 2004.

68. Nowacka I., „Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej, Biblioteka Wysyłkowa, Lublin 2003.

69. Nowacka I., „Nie-boska komedia” Zygmunta Krasińskiego, Biblioteka Wysyłkowa, Lublin 2000.



70. Nowakowski G., Laura Petrarki. W labiryncie spojrzeń, „Terminus” nr 1/2004.

71. Nowicka B., Jestem Maleną , „Elle” 2003 , nr 7, s. 84 – 88.

72. Osmoła J., „Potop” Henryka Sienkiewicza, „Biblios”, Lublin 2006.

73. Osmoła J., „Chłopi” Władysława Reymonta „Biblios”, Lublin 2006.

74. Osmoła J., „Lalka” Bolesława Prusa, Biblioteka wysyłkowa, „Bilbos”, Lublin 2004.

75. Partsch S., Klimt - życie i twórczość, przeł. Kozak Anna, Arkady, Warszawa 2000.

76. Piotrowska A., Film o nieobecnych, [w:] (dodatek) Katyń. Powrót opowieści, „Tygodnik Powszechny”, nr 38, 2007.

77. Pitera Z., Kino kobieta i grzech, Rita, [w:] Diabeł jest kobietą, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989.

78. Ples M., Fobie ucieleśnione. O filmowym wizerunku kobiety fatalnej, [w:] „Antrophos” nr. 4-5, 2005.



79. Polańczyk D., Bajki, satyry i „Monachomachia” Ignacego Krasickiego, Wydawnictwo Marg, Lublin 1994.

80. Polańczyk D., „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa, „Biblios”, Lublin 2006.

81. Polańczyk D., „Makbet” Williama Szekspira, Wydawnictwo Biblios, Lublin 2008.

82. Polańczyk D., „Romeo i Julia” Williama Szekspira, „Biblioteczka opracowań”, Zeszyt 14, Lublin 2006.

83. Polańczyk D., „Śluby panieńskie” Aleksandra Fredry, Biblioteka Wysyłkowa, „Bilbos”, Lublin 1997.

84. Popławska A., Dzieje Tristana i Izoldy. Opracowanie, „Bilbos”, Kraków 2006.

85. Popławska A., „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, Wydawnictwo „Greg”, Kraków 2005.

86. Pospieszyl K., Tristan i Don Juan: czyli odcienie miłości mężczyzny w kulturze europejskiej, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 1986.



87. Praz M., Zmysły, śmierć i diabeł literaturze romantycznej, przeł. Żaboklicki K., PIW Warszawa 1974, s.167-191, 276-281. (Piękna bezlitosna Pani).

88. Rurawski J., Władysław Reymont, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977, s. 299 – 301.

89. Ruszczyc M., Niepospolite kobiety, Nasza Księgarnia, Warszawa 1980, Kobieta wyzwolona str. 213 – 304.

90. Schmidt J., Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Książnica, Katowice 1992.

91. Semczuk A., Lew Tołstoj, Wiedza Powszechna, Warszawa 1987. s. 220-233.

92. Sito J. S., Szekspir na dzisiaj, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 1971.

93. Siwicka D., Romantyzm 1822-1863, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995.

94. Słownik wiedzy biblijnej, pod red. M. D. Coogan, B. M. Metzger, tłum. W. Chrostowski, Oficyna wydawnicza Vocatio, Warszawa 1999 (hasła: kobiety – str. 299-312).



95. Słownik bohaterów literackich, pod red. D. Kozicka i in., Wydawnictwo Park, Bielsko-Biała 2004, hasła: Bozowska Stanisława, Makbet Lady, Łęcka Izabela.

96. Słownik literatury polskiej XIX wieku, oprac. Bachórz J., Kowalczyk A., Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1991 s. 414 – 417.

97. Sokolski J., Literatura staropolska ,Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1999, s. 91.

98. Starczewska K., Wzory miłości w kulturze Zachodu, PWN, Warszawa 1975.

99. Stopka D., Nawrot A., Motyw kobiety [w:] Motywy literackie, Wydawnictwo „Greg”, Kraków 2006.



100. Szeykowski Z., Twórczość Bolesława Prusa, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972, s. 163-165.

101. Szurczak A., „Lalka” Bolesława Prusa – „powieść wielkich pytań... epoki” – po ponad stu latach, „Język Polski w Szkole Średniej” 1995.

102. Tokarczuk O., Lalka i perła, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2001.

103. Tokarczuk O., Kim jest Izabela? Kto to jest Wokulski?, [w:] „Polityka”, nr 15, 2001.

104. Tomala S., Johann Wolfgang Goethe. Cierpienia młodego Wertera, Tomala S., Dom Wydawniczy „Jota”, Warszawa 2001.

105. Tomkowski J., Literatura powszechna Jana Tomkowskiego. Print Shops Prego, Warszawa 1995.



106. Tomkowski J., Literatura polska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1993.

107. Trześniowski D., W stronę człowieka. Biblia w literaturze polskiej (1863-1918), Wyd. Uniw. M. Curie-Skłodowskiej, Lublin 2005, s.207-225.

108. Turowska Z., Agnieszki. Pejzaże z Agnieszką Osiecką. Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 2003.

109. Ulmer R., Alfons Mucha - mistrz Art nouveau, przeł. E. Tomczyk, Taschen / Edipresse Polska Sp. z o.o., Warszawa 2005.

110. Wilczycka D., „Ojciec Goriot” Honoriusza Balzaka, Biblioteka Wysyłkowa, Lublin 2003.



111. Wilczycka D., „Tango” Sławomira Mrożka, Biblioteka Wysyłkowa, Lublin 2002.

112. Witkowska A., Przybylski R., Romantyzm, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.

113. Zamorovsky V., Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej, Wydawnictwo Videograf II, Katowice 2003.

114. Zawadzki A., Tablice. Epoki literackie, Park Edukacji, Bielsko - Biała 2005, s. 263 – 281.

115. Zellner F., Bitwa Gigantów: Leonardo i Michał Anioł, [w:] tegoż, Leonardo, Wydawnictwo Taschen, Warszawa 2005.



116. Zuffi St., Wielki słownik malarzy, t. 3, HPS, Warszawa 2006, Pablo Picasso, s. 97-100.

117. Zuffi St. Wielki słownik malarzy, t. 4, HPS, Warszawa 2006, Dante Gabriel Rossetti, s. 22.

118. Żak S., Maria Kuncewiczowa, PIW, Warszawa 1975, s. 55-93. (Cudzoziemka).

119. Żdanow W., Dzieje tworzenia Anny Kareniny, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1976.