Jesteś w: Motyw miłości

Motyw miłości w literaturze różnych epok, sztuce i filmie

Autor: Karolina Marlęga     Serwis chroniony prawem autorskim


Motyw miłości - wprowadzenie



Miłość to jeden z najpopularniejszych tematów prezentacji maturalnych. „Słownik języka polskiego” definiuje miłość jako „głębokie przywiązanie do kogoś, czegoś, gorące, namiętne uczucie do osoby płci odmiennej”. W tej krótkiej definicji zawarty jest cały szereg rodzajów miłości, gdyż jak wiadomo - „niejedno ma ona imię”. Jest to bowiem uczucie towarzyszące człowiekowi przez cały okres egzystencji. Miłość do rodziców, do przyjaciół, żony lub męża, miłość duchowa, bądź miłość fizyczna odgrywa ogromna rolę w życiu człowieka. Potrafi wynieść go na szczyt, obdarzyć pełnią szczęścia, ale może także rzucić w najgłębszą przepaść.



Motyw miłości znalazł liczne realizacje w literaturze, w której miłość, ze względu na mnogość znaczeń, jest jednym z najbardziej popularnych tematów. Występuje jako uczucie łączące rodziców z dziećmi lub jako więź między rodzeństwem. Popularny w literaturze jest także motyw miłości do ojczyzny czy chociażby do przyrody. Przede wszystkim, najczęściej wykorzystywanym w literaturze rodzajem miłości jest uczucie łączące kobietę i mężczyznę. Uczucie to posiada wiele odmian, za każdym razem dotyczy bowiem różnych osób i rodzi się w odmiennych okolicznościach.

Miłość bywa wierna, ale też niespełniona, szalona i platoniczna, radosna i pełna rozpaczy, za każdym razem inna. Chociaż daje tak wiele, to także czasem gubi i zaślepia. Przychodzi niespodziewanie, obezwładnia duszę i serce, daje pełnię szczęścia. Osoba zakochana emanuje radością, patrzy na świat przez zupełnie inny pryzmat, jest zdolna do szalonych zachowań. Jednak miłość nie zawsze bywa szczęśliwa. Często jest nieodwzajemniona bądź napotyka na trudne do przejścia przeszkody. W skrajnych przypadkach silne uczucie może prowadzić do tragedii i skłonić jednego z partnerów do popełnienia samobójstwa.



Motyw miłości w literaturze



Miłość w literaturze antycznej i Biblii



„Pieśń nad Pieśniami” - utwór posiada zmysłowy język poezji miłosnej. Ów poemat liryczny o charakterze miłosnym oparty jest na dialogu dwojga kochanków, którzy nie mogą bez siebie żyć. Oblubieniec i Oblubienica rozmawiają ze sobą językiem zakochanych, pełnym namiętnych wyznań, zmysłowych obrazów oraz wzajemnych zachwytów. Oblubienica z zachwytem opisuje Oblubieńca. Mówi o nim „Król”, jest dla niej „miły i uroczy”. Dla niej jego miłość jest „przedniejsza od wina”. Jest on dla niej doskonały, idealizuje go na osobę, które dorównuje bogom. Kreuje go na źródło niezrównanej miłości. Natomiast Oblubieniec określa ją jako piękną. Podkreśla jej urodę mówiąc, iż ma „oczy ja gołębice” określa ją jako „lilię pośród cierni”. Widzimy tutaj miłość najpiękniejszą, bo odwzajemnioną. Kochankowie nie potrafią żyć bez siebie, są dla siebie największym darem jaki mógł ich spotkać. W sile ich uczuć tkwi wielka tajemnica a ich miłość jest błogosławieństwem.

„Nowy Testament” - w „Kazaniu na Górze” Jezus powiada: „Miłujcie waszych nieprzyjaciół i módlcie się za tych, którzy was prześladują”. Jest to apel do ludzi o wzajemny szacunek i wybaczanie sobie, jest to nawoływanie do nie chowania urazy w sercu. Te słowa Jezusa jak i całe Jego życie świadczą o wielkiej i bezinteresownej miłości do człowieka. Przejawem tego była śmierć Jezusa na krzyżu dla odkupienia ludzkich win. Życiorys Jezusa pokazuje potęgę miłości Boga do człowieka, ukazuje idealny obraz czystej i bezinteresownej miłości Jezusa Chrystusa do ludzi i okrutny, nienawistny a także egoistyczny lud, który nawet na moment nie zastanawia się nad motywami swego działania. Najlepiej ten kontrast widać w scenach, w których to Jezus, oskarżony o nazywanie się królem żydowskim, staje przed Piłatem. Skromna postawa Jezusa, rezygnacja z walki o życie, brak chęci obrony przed okrutnym losem, jaki niechybnie go czeka, wprawiają nas wszystkich w zdumienie. Jezus nie reagował na oskarżenia ludu i arcykapłanów. Jego serce wypełniała miłość do ludzi, do Ojca, w efekcie czego był nieczuły na wszelkie oszczerstwa.




Mit o Prometeuszu - Prometeusz stworzył człowieka, ulepił go z gliny i łez. Podarował mu również duszę złożoną z kilku iskier wykradzionych z rydwanu słonecznego. Chcąc wspomóc człowieka tytan podarował mu ogień wykradziony bogom. Czyny Prometeusza nie spodobały się Zeusowi, który obawiał się rosnących w potęgę ludzi. Dlatego też zesłał na Ziemię wszelkiego rodzaju nieszczęścia ukryte pod postacią puszki Pandory. Prometeusz kierowany ogromną miłością do ludzi postanowił zemścić się na bogach, gotowy ponieść wszelkie konsekwencje swego czynu.

Mit o Orfeuszu i Eurydyce – mit opowiada o miłości silniejszej niż śmierć. Przedstawiony tu kochanek to Orfeusz - liryk rodem z Tracji który, zakochał się w piękniej nimfie Eurydyce. Została ona żoną Orfeusza jednakże wkrótce umarła ukąszona przez węża w ucieczce przed zauroczonym nią Aristajosem. Zrozpaczony mąż postanowił zejść do krainy śmierci i wydostać stamtąd Eurydykę. Udało mu się cudowną grą obłaskawić przewoźnika dusz Charona, a Hades pozwolił Orfeuszowi wyprowadzić ukochaną pod warunkiem, iż wracając na ziemię kochanek nie spojrzy na Eurydykę. Jednak chęć ujrzenia ukochanej była silniejsza. Orfeusz złamał obietnicę i utracił żonę na zawsze. Hades zatrzymał ją w podziemiu. Orfeusz jawi się jako kochanek - indywidualista oraz artysta. Orfeusz jako mąż jest kochający, nie potrafi żyć bez żony. Jego dusza jest targana przez cierpienia i tęsknoty po stracie ukochanej. Jego miłość jest wieczna i przekracza wszelkie granice – nawet granic śmierci.

„Antygona”, Sofokles – autor przedstawia piękny obraz miłości bohaterki do brata. Antygona dla norm wyższych decyduje się złamać prawa ludzkie. Wbrew zakazowi króla decyduje się na pochowanie ciała swojego zmarłego brata Polinejkesa. Nie ma dla niej znaczenia, że za ten czyn grozi jej śmierć, ani to, że jej brat został uznany za zdrajcę. Wie, że musi dokonać wyboru pomiędzy miłością do brata i poszanowaniem praw boskich, a posłuszeństwem wobec władcy. Z całą świadomością wybiera miłość do zmarłego brata. Wierząc, że zaniechanie pogrzebu zmarłego uniemożliwiało jego duszy przestąpienie bram Hadesu i skazywało ją na wieczną ziemską tułaczkę, a niewypełnienie powinności wobec umarłego narażało żyjących na gniew ze strony bogów, Antygona decyduje się na potępienie „ziemskie” i pogardę ze strony króla. Jej postawa unaocznia nam jej oddanie i miłość do zmarłego brata, świadczy o poszanowaniu praw boskich i głębokiej wierze.




„Do Anaktorii”, Safona - autorka łączy miłość z pięknem. Według poetki zakochane serce często bierze górę nad rozumem i sprawia, że pragniemy mieć natychmiast przy sobie to,

co kochamy. Dlatego też podmiot liryczny - który możemy utożsamiać z poetką - tęskni za ukochaną kobietą, nie może zapomnieć jej sposobu chodzenia, blasku bijącego z twarzy – wspaniałego nade wszystko. Dwa ostatnie wersy: „Wiem, że nie wszystko w życiu można zdobyć. Trzeba raczej wybierać...” świadczą o tym, że podmiot liryczny niestety nie może żyć z ukochaną kobietą, musiał wybrać inaczej – być może dlatego, że jest to miłość nieodwzajemniona, być może z powodu dezaprobaty środowiska dla takiego związku lub z jakichś innych przyczyn.

Miłość w literaturze średniowiecznej



„Pieśń o Rolandzie” - bezgraniczna miłość do Boga wyrażona została w historii rycerza Rolanda, średniowiecznego francuskiego wojownika, którego czyny i śmierć opisuje anonimowy autor w swojej "Pieśni o Rolandzie". Funkcją Rolanda w armii Karola Wielkiego było dowodzenie tylną strażą podczas wyprawy przeciwko Saracenom. Podczas powrotu z wyprawy, kiedy wraz ze swymi oddziałami przeprawiał się przez wąwóz w Pirenejach, został napadnięty przez wrogów. Pomimo heroicznej walki i zgładzeniu wielu przeciwników, odniósł poważne rany i zginął. Niezwykle ważnym fragmentem utworu jest scena śmierci bohatera. Kiedy otrzymuje on decydujący, zabójczy cios, wiedząc, że umrze, czyni wszystko, by swój zgon uczynić godnym prawdziwego rycerza. Modląc się, w przedśmiertnym geście, wyciąga rękawicę ku niebu, symbolicznie zwracając Bogu jego lenno. Kiedy w końcu umiera, na ziemie zstępują po niego aniołowie i zabierają jego duszę do nieba. Miłość do Boga była jednym z najważniejszych elementów rycerskiego kodeksu.

„Dzieje Tristana i Izoldy” - to epos opowiadający o miłości, jaką przeżywa dwoje głównych bohaterów. Jest to uczucie, którego nie da się powstrzymać, niezwykłe, szalone, aż po grób. Miłość ta nie zrodziła się naturalnie, jako zauroczenie jednego człowieka drugim. Była wynikiem działania magii napoju miłosnego. Od początku była także miłością tragiczną, która musiała doprowadzić kochanków do zguby. Napój wypiły nie te osoby, dla których był przeznaczony. Stało się to niechcący i nie było w tym winy Tristana i Izoldy. Postępowanie bohaterów to konsekwencja przypadkowego czynu, zrządzenia losu. Przypadkowe wypicie napoju jest punktem zwrotnym akcji, momentem narodzin uczucia, które zadecyduje o losie bohaterów, stając siłę najważniejszym problemem ich życia i czynnikiem popychającym do działania. Bohaterowie nie traktują swego uczucia jako grzesznego czynu, czują się niewinni. Knują podstępy i przeciwstawiają się ustalonym konwenansom. W utworze zaprezentowano niekonwencjonalny obraz moralności, która na pierwszym planie stawia miłość, mimo że otacza ją atmosfera zdrady, podstępów, nienawiści, oszustwa, a nawet zbrodni.




„Kwiatki świętego Franciszka” - tytułowy święty, reprezentuje typ człowieka żyjącego w zgodzie nie tylko z Bogiem, ale przede wszystkim z przyrodą. To właśnie na podstawie jego zachowania zauważyć można pełnię poświęcenia i bezinteresownej miłości. Bóg wyzwolił w nim uczucia najczystsze, bowiem pozbawione jakichkolwiek pobudek egoistycznych.

Motyw miłości w literaturze renesansu



„Romeo i Julia”, William Szekspir - dramat opowiada o tragicznym uczuciu, które połączyło głównych bohaterów, pochodzących z dwóch skłóconych rodów. Gdy się poznają, zakochują się w sobie, jednak wiedzą, że nigdy nie będą mogli być razem. Na przeszkodzie ich szczęściu stoi rodowy spór. Biorą potajemnie ślub w celi ojca Laurentego, a następnego dnia Romeo zostaje wplątany w uliczną bójkę i wygnany z Werony. Julia natomiast ma zostać wydana za mąż za hrabiego Parysa. Aby wybrnąć z dramatycznej sytuacji ojciec Laurenty daje Julii środek nasenny, po którego zażyciu sprawia wrażenie martwej. Ślub z Parysem nie dochodzi do skutku, ale do Romea nie dociera w porę wiadomość o podstępie. W grobowcu Julii zażywa truciznę, aby na zawsze pozostać przy boku żony. Julia, przebudziwszy się zadaje sobie śmiertelny cios sztyletem. Śmierć bohaterów kończy spór pomiędzy rodzinami. Ich miłość była przejawem buntu przeciw narzuconym podziałom. Bunt ten doprowadził do klęski, do śmierci kochanków i najsroższej kary dla osieroconych rodziców.






„Sonety do Laury”, Francisco Petrarca - autor przedstawia obraz ukochanej w sposób wyidealizowany, ukazuje jej zalety tak, jakby pozbawiona była wad. Artysta kreuje kobietę na anioła, który jest jego przewodnikiem po krainie uczuć. Świat miłości według Petrarki to miejsce baśniowe, w którym są same sprzeczności i kontrasty. Przez swoje poglądy utworzył nowy wzór tworzenia utworów o tematyce miłosnej. Miało to duży wpływ na twórców renesansowych jak również kolejnych pokoleń.

„Do miłości”, Jan Kochanowski - autor zwraca się bezpośrednio do miłości z prośbą, by „atakowała” wszystkie części ciała poza sercem. Poeta ma tu na myśli, że nie warto się zakochiwać, lecz raczej wykorzystywać miłość. Można się domyślić, że chodzi mu o zbliżenia miłosne – sprawiające rozkosz ciału, nie wiążące emocjonalnie. Widać tutaj zupełnie nowe konkretyzowanie miłości, jakiego u kobiet nie dało się zauważyć. Kochanowski ukazuje miłość nie jako silne uczucie łączące ludzi, którzy dają sobie nawzajem jak najwięcej, lecz jako pożycie erotyczne, rozkosze cielesne.

„Do trupa”, Jan Andrzej Morsztyn - w utworze odnajdujemy motyw miłości miedzy kobietą, a mężczyzną. Autor porównuje oba zjawiska - miłość i śmierć. Okazuje się, że miłość bardzo przypomina śmierć, a zakochany trupa:

„Leżysz zabity i jam też zabity,

ty - strzałą śmierci, ja- strzałą miłości…”

Podmiot liryczny jest zniewolony przez nieszczęśliwą miłość. Jak możemy dostrzec poeta wnioskuje, że nieboszczyk jest w dużo lepszej sytuacji niż zakochany, ponieważ niczego nie czuje. Miłość natomiast jest ogromnym cierpieniem dla kogoś kto kocha bez wzajemności. Mimo bólu zakochany ma zniewolony umysł. Nie potrafi myśleć o niczym innym jak tylko o tej drugiej ukochanej osobie.

„Nowa Heloiza” Jan Jakub Rousseau - w utworze występuje rozbudowany opis odczuć oraz emocji, jakich doświadcza Saint-Preux. W jednym z listów pisze do Julii, błagając ją o zmianę jej chłodnego postępowania wobec niego, oraz konsekwencji związanych z treścią pierwszego listu. Poprzez określanie stanów swojego ducha, niepewności oraz wielkiego niepokoju, bohater ukazuje swoje wnętrze. Odsłania je w każdym kolejnym liście, analizuje swoje emocje. Paryżanie nie uwznioślali tak uczuć jak bohater, co prowadzi do głębokich rozważań na ten temat. W przeciwieństwie do paryskiego życia bohater, rozumie - czym jest uczucie nie ogarniając go jedynie do metafizycznego znaczenia.

„Do Justyny. Tęskność na wiosnę”, Franciszek Karpiński – w utworze pozornie o miłości nie ma ani słowa. Wiersz jest porównaniem budzącej się do życia przyrody na wiosnę, ze stanem psychiki podmiotu lirycznego. Podmiot liryczny – gospodarz opowiada o budzącej się do życia przyrodzie, jednak jego prawdziwym celem jest wyrażenie smutku i tęsknoty do swojej ukochanej.

„Laura i Filon”, Franciszek Karpiński - szczególnie widoczne jest nagromadzenie wyznawanych uczuć. Głównymi bohaterami szargają skrajne emocje. Laura czekająca na Filona, z niecierpliwości zaczyna oskarżać go o zdradę. Okazuje się jednak, że Filon skrył się za drzewami i pragnął usłyszeć, co będzie o nim mówić jego ukochana. Po wyjaśnieniu nieporozumienia, zakochani godzą się i prześcigają się w wyznaniach miłości do zakończenia spotkania o zmierzchu. Skupiając się na najważniejszym wątku utworu, czyli miłości, zauważyć można główne przesłanie gatunkowe sielanki, jak również to, że wszystkie uczucia, pozytywne i negatywne, są wyolbrzymione.

Motyw miłości w literaturze romantyzmu



„Cierpienia młodego Wertera”, Johann Wolfgang Goethe – miłość jest dla głównego bohatera – Wertera chorobą, uczuciem niepodlegającym ludzkiej woli. Miłość do Lotty staje się najświętszą wartością, jedyną treścią jego życia i przyczyną głębokiego cierpienia. W liście do przyjaciela pisze: „Nie znam już innej modlitwy jak do niej (...) wszystko dookoła widzę tylko w związku z nią (...). Nie widzę cierpieniu temu kresu prócz grobu”. Dramatyczne wyznanie Wertera: „Mam tak wiele, a uczucie do niej pochłania wszystko; mam tak wiele, ale bez niej wszystko staje się niczym” dowodzi, że ukochana w jego oczach przybiera rozmiar bóstwa, bo z nią jedną wiąże swoje nadzieje. Lotta pomimo tego, że jest nieosiągalna i niedostępna utrzymuje uczucie Wertera, sprawia, iż przeżywa on zewsząd ogarniającą go namiętność. To szczęście jest nieosiągalne, dlatego, nie mogąc dłużej znieść emocjonalnego napięcia, bohater ostatecznie decyduje się na śmierć samobójczą, upatrując w niej wyzwolenie.

„Giaur”, George Byron – w utworze mamy do czynienia z miłością niespełnioną, prowadzącą do zabójstwa oraz miłością i oddaniem dla tradycji i religii. Motyw miłości niespełnionej dotyczy Giaura i Leili. Leila należała do haremu Hassana, jednak jej prawdziwym ukochanym był Giaur. Była to również miłość zakazana, ze względu różnic religijnych, bowiem Leila była muzułmanką, a Giaur chrześcijaninem. Hassan, jako gorliwy wyznawca islamu nie mógł pozwolić sobie na taką zniewagę i mimo miłości jaką darzył Leilę, kazał ją zamordować. Miłość do tradycji i religii dotyczy właśnie Hassana i chcę podkreślić ten rodzaj uczucia, ponieważ był on silniejszy od miłości do kobiety i sprawił, że Hassan stał się postacią tragiczną. Giaur w odwecie za zabójstwo ukochanej, które sprawiło, że ich miłość nie mogła się spełnić i być szczęśliwą, zamordował Hassana.

„Romantyczność”, Adam Mickiewicz - przejaw miłości romantycznej zauważyć można w pierwszej części ballady, którą jest krótkie opowiadanie o losach dziewczyny, która przed laty utraciła ukochanego. Karusia jest obłąkana z rozpaczy. Nie chce pogodzić się z faktem odejścia ukochanego ze świata żywych. űródłem kontaktu z mężczyzną staje się wiara, że egzystuje on w świecie zmarłych. Dziewczyna widzi go, rozmawia z nim, co więcej wiarę w istnienie świata pozazmysłowego podzielają zebrani wokół Karusi mieszkańcy wsi. Oni wiedzą, że młodych łączyła głęboka, prawdziwa miłość, to jest naturalne, że kochanek odwiedza ukochaną.

„Dziady” cz. IV, Adam Mickiewicz – Gustaw, główny bohater, to typowy romantyczny kochanek. Indywidualista, uwikłany w tragiczną i niespełnioną miłość, buntujący się przeciwko światu i niesprawiedliwym stosunkom społecznym. To właśnie prawa rządzące realnym światem rozdzieliły go z ukochaną. Szydził również z tych, którzy w zdobyciu bogactwa widzieli szczęście. Szydził z Maryli, która wybrała na męża człowieka bogatego. Był szaleńcem, który zbuntował się przeciwko światu w jedyny możliwy dla siebie sposób, popełniając samobójstwo. Monolog Gustawa o miłości i cierpieniu to wspaniałe studium psychologiczne osoby owładniętej szaleństwem miłosnej pasji. Jednocześnie to studium wielkiej miłości romantycznej, która stała się głównym tematem dzieła Mickiewicza. Gustaw był mężczyzną, którego lektura romantycznych książek doskonale przygotowała do roli kochanka i ukształtowała jego wyobrażenie o miłości. Kochał tak bardzo, że zatracił się w uczuciu, sądząc, że jest to dar od Boga, że Maryla jest jego zwierciadlanym odbiciem. Kiedy sięgał ku niebu, został strącony na ziemię. Idealna kochanka wybrała innego mężczyznę, a według Gustawa wybrała bogactwo, a nie prawdziwą miłość. Zostawiła łączącą ich wspólnotę dusz, zapominając jak wiele ich łączy i że byli dla siebie stworzeni. Odrzucony Gustaw stał się samotnikiem, rozpamiętującym swoją miłość. Dalsze życie nie miało dla niego sensu i dlatego zdecydował się na samobójstwo, ponieważ był to sposób na ucieczkę ze świata, w którym zabrakło jego bliźniaczej duszy.

„Do M***”, Adam Mickiewicz - poeta rysuje obraz nieszczęśliwej miłości. Kobieta rozkazuje podmiotowi lirycznemu odejść, powtórzenia podkreślają bolesność chwili rozstania. Mężczyzna godzi się, zaznacza jednak, że nie jest w stanie zapomnieć znajomości. Kolejne strofy świadczą także o pewności uczuć ukochanej, która nie zapomni o podmiocie lirycznym, będzie go pamiętała i wspominała Wiele mówiący jest też sam tytuł. Mimo, że w wierszu nie zostaje podane imię tytułowej M***, z pewnością wykluczyć nie można, że jest to Maryla Wereszczakówna – ukochana autora.

„Konrad Wallenrod”, Adam Mickiewicz - tytułowy bohater i Aldona bardzo się kochali, jednak historia ich miłości nie miała szczęśliwego finału – Konrad nie mógł oddać się dobrodziejstwom małżeństwa, gdyż dręczyło go poczucie obowiązku względem ojczyzny, której gotów był poświecić życie. Ostatecznie patriotyzm Wallenroda stał się przyczyną jego osobistej tragedii, doprowadził do samobójczej śmierci obojga kochanków.

Pan Tadeusz”, Adam Mickiewicz - tytułowy bohater, młody szlachcic, syn Jacka Soplicy, wraca do domu stryja, gdzie się wychował, po latach pobytu w wileńskich szkołach. Pierwsze spotkanie z młodziutką Zosią było dla niego olśnieniem i tak wielkim zaskoczeniem, że nie zdążył się przyjrzeć pięknej dziewczynie, szybkiej, zwinnej, wstydliwej i bardzo naturalnej w swoim zachowaniu. Z nagłej niezwykłości tego spotkania wynikają późniejsze tragikomiczne wypadki: Tadeusz myli Zosię z Telimeną, ulega doświadczonej, sprytnej kokietce, a kiedy okazuje się, że spotkana po przyjeździe do dworu dziewczyna jest piękniejsza i dużo młodsza od Telimeny, młodzieniec postanawia utopić się w stawie. Autor ułożył zdarzenia z troską o szczęśliwe zakończenie. Tadeusz wyjaśnia Telimenie swoją pomyłkę, ona mu wybacza, więc niedoświadczony w takich sprawach młodzieniec może zaczynać starania o rękę Zosi. Kiedy powraca z wojny nic nie stoi na przeszkodzie, by młodzi połączyli się ślubem. Para zakochanych bohaterów to potomkowie Ewy Horeszkówny i Jacka Soplicy, których łączyła wielka namiętność, a rozdzieliła stanowcza decyzja Stolnika.

„Kordian”, Juliusz Słowacki - w dramacie tytułowy bohater również jest nieszczęśliwy z powodu miłości. W I akcie poznajemy niezwykle wrażliwego i delikatnego młodzieńca - poetę. Jak przystało na prawdziwego romantyka uwielbia Laurę - jednakże ona zachowuje się w stosunku do niego z pewnym dystansem, czasami nawet lekceważąc go. Niepotrafiący znaleźć sobie miejsca w otaczającym go świecie młodzieniec popełnia samobójstwo. Wkrótce widzimy go w podróży po Europie w czasie której przekonuje się, że miłość kobiet można kupić za drogie prezenty, natomiast nie jest to nigdy miłość szczera. Z rozkapryszonego młodego człowieka przeistacza się w dorosłego mężczyznę, który wie, czego chce. Kordian rezygnuje z miłości do kobiety, a wybiera miłość do ojczyzny i patriotyzm. Zostaje buntownikiem i bojownikiem o wolność swojego narodu.

„Nie-Boska komedia”, Zygmunt Krasiński - autor przedstawił miłość romantycznego poety. Utwór dzieli się na dwie części dramatu: rodzinną oraz społeczną. Dramat rodzinny Hrabiego Henryka arystokraty-poety, ukazuje jego prawdziwe pojmowanie miłości. Już na samym początku, podczas ślubu, widać kim jest dla niego żona - nie spełnieniem miłości, a muzą, natchnieniem. Najpiękniejsze momenty własnego wesela, poświęca na obserwowanie swojej ukochanej, czerpiąc z jej piękna natchnienie. Miłość Henryka i Marii zapowiadała się pięknie, ze względu na przysięgę wiecznej miłości. Hrabia, pomimo swojego słowa, poczuł, że zdradził ideały poetyczne, a miłość do dawnej kochanki przetrwała. Tragicznym finałem dramatu rodzinnego było odejście Henryka do świata poezji, pogoń za Dziewicą, wyparcie się miłości małżeństwa, oraz zranienie kochającej żony. Mąż nie wziął odpowiedzialności moralnej za szczęście najbliższych.

„Zemsta”, Aleksander Fredro - to historia dwóch skłóconych szlacheckich rodów. Klara i Wacław kochają się, chcą być ze sobą, natomiast ich opiekunowie Rejent Milczek i Cześnik Raptusiewicz mają względem nich swoje plany, które nie są zgodne z planami młodych. Wacław ma nawet pomysł żeby porwać Klarę, by się z nią ożenić, ale dziewczyna nie wyraża zgody i mówi: „Gdzie mnie zechcesz, znajdziesz wszędzie/ Zawsze twoją – prócz w niesławie.” Młodzi są wychowani w ogromnym szacunku dla dorosłych i nie umieją im się sprzeciwić. Mimo to przezwyciężają niesprzyjające okoliczności i osiągają wymarzone wspólne szczęście. Podstępem krzyżują plany Cześnikowi i Rejentowi, dzięki czemu mogą wziąć ślub. Zakochany człowiek nie wylewa łez i nie próbuje się zabić, lecz walczy o swoją miłość. Ta historia kończy się szczęśliwie. Jest to miłość zwycięska, dzięki której zostaje – przynajmniej częściowo zażegnana długoletnia waśń między rodzinami. Jest to miłość dojrzała i mądra, a przez to szczęśliwa.

„Śluby panieńskie”, Aleksander Fredro - związki Gustawa z Anielą oraz Albina z Klarą śmiało można zaliczyć do udanych. Okazuje się, że jeśli nic nie stoi na przeszkodzie miłości, to staje się ona, można powiedzieć, nieatrakcyjna. Lecz po komicznych perypetiach w dworku Dobrójskiej i dokładnie zaplanowanej intrydze Gustawa, wszystko dobrze się kończy, a my widzimy radość zakochanych.

Miłość w literaturze pozytywistycznej



„Lalka”, Bolesław Prus - powieść ukazuje siłę uczucia niewiarygodnie wpływającego na los człowieka, którego uczucie jest jednostronne z góry skazane na klęskę. Stanisław Wokulski darzył uczuciem pannę z wyższych sfer – Izabelę Łęcką, która nie miała zamiaru wiązać się z człowiekiem takim ja on. Bohater postanawia walczyć o ukochaną. Jego miłość do niej jest silna i szczera, napędza go do działania. Spełnia każde jej zachcianki. Dla tego uczucia jest gotów poświęcić całe swoje życie, nie waha się wezwać na pojedynek barona Krzeszowskiego, który obraził jego ukochaną. Jest to największy dowód miłości, jaki mężczyzna może okazać kobiecie. Uczucie do Izabeli jest na tyle gorące, iż nie potrafi on spojrzeć na nią obiektywnie, idealizuje ją. Tymczasem Izabela jest kobietą próżną i pozbawioną umiejętności szczerego kochania. Wokulskiego traktuje w sposób upokarzający. Z czasem Wokulski uświadamia sobie, iż Izabela nie jest warta jego miłości, przestaje żyć marzeniami o wspólnej przyszłości. Uczucie, które początkowo było namiętne teraz jest gorzkie i powoli prowadzi bohatera do zguby.

„Kamizelka”, Bolesław Prus - to doskonała opowieść o miłości, cierpliwości i wytrwałości dwojga kochających się ludzi, urzędnika i jego żony. Tytułowa kamizelka staje się w ich życiu czymś ogromnie ważnym, symbolem bezgranicznej miłości. O losach małżeństwa dowiadujemy się od narratora mieszkającego naprzeciwko małżeństwa., Pan i Pani to para darząca się wielką miłością. Działania obojga pokazują nam, jaką ważna dla nich była miłość. Do końca nie chcieli sprawiać sobie przykrości, dzięki temu więzi rodzinne stanowią najcenniejszą wartość w życiu.

„Nad Niemnem”, Eliza Orzeszkowa - Jan i Cecylia, mimo przeszkód, wynikających z różnic stanowych, nie zrezygnowali ze swojego uczucia i uciekli w głąb dzikiego lasu, gdzie założyli nowy ród. Nie było im łatwo, ponieważ o wszystko musieli zatroszczyć się sami – zbudować dom, zapewnić sobie pożywienie i bezpieczeństwo w puszczy, gdzie grasowały przecież agresywne i wygłodniałe zwierzęta. Związek Jana i Cecylii to dowód, ze miłość daje kochankom siłę do walki o wspólne szczęście i jest gotowa do wielu wyrzeczeń. W „Nad Niemnem” mamy jeszcze jedna parę, która przezwycięża różnice stanowe, są nią Jan i Justyna. To on zaszczepia w niej wiarę w sens pracy i poświęcenia dla ojczyzny. Pod jego wpływem Justyna odnajduje sens życia. Kochanków łączy wspólnota ideałów i podobieństwo celów życiowych. W ukazywaniu ich uczucia brak jest erotyzmu, ich miłość rozwija się powoli, na tle nadniemeńskiej przyrody. Związek ten to nie chwilowe zauroczenie, lecz wzajemne zaufanie, odpowiedzialność i przyjaźń.

„Nie znam ruchliwszej fali”, Maria Konopnicka - wiersz ten niesie przesłanie, że miłość to uczucie wspaniałe i jednocześnie potrafiące sprawiać nam niewyobrażalny ból. Konopnicka pisze o ukochanym mężczyźnie, że nie zna nikogo ani nic, co mogłaby do niego porównać, ale również: „Nie znam tak ostrych mieczy Jak słowa twoje”. Poetka ma na myśli, że tylko najbliższa nam osoba może czynić nas nadzwyczajnie szczęśliwymi oraz ranić, jak nikt inny. Miłość została więc w tym utworze skonkretyzowana z dwoma przeciwstawnymi pojęciami – szczęściem i bólem, czy nawet dobrem i złem.

„Zbrodnia i kara”, Fiodor Dostojewski - miłość Soni i Rodiona Raskolnikowa uznawana jest za sztandarowy przykład miłości budującej. Raskolnikow to wyznawca teorii nadczłowieka, w imię której morduje lichwiarkę Alone Iwanownę i jej siostrę Lizawietę. Sonia Marmieładowa to osoba głęboko wierząca, ale zarabiająca na życie nierządem. O miłości nie mówi bezpośrednio ani córka Marmieładowa ani Raskolnikow – możemy się jej tylko domyślać, lub dowiadywać o niej od narratora. Miłość Sonii ma na niego budujący wpływ – przyznaje się do morderstwa, idzie na katorgę, po pewnym czasie jest nawet w stanie w pełni pokochać Sonię.

„Ojciec Goriot”, Honore de Balzac - po siedmiu latach małżeństwa Goriot utracił ubóstwianą przez siebie żonę, całą swoją miłość przelał na córki, które rozpieszczał bez opamiętania. Ojciec spełniał wszystkie ich kaprysy. Niestety, one nie odwzajemniały jego uczucia. Kiedy obydwie wyszły za mąż jedna za hrabiego a druga za barona zaczęły wstydzić się ojca, który niegdyś pracował w wytwórni makaronu. Niekiedy uświadamiał sobie, że są egoistkami, które interesują się jedynie jego pieniędzmi. Jednak, by oszukać samego siebie, myśli takie szybko od siebie odpychał, a córki zawsze rozgrzeszał. Goriot nie zwraca uwagi na siebie, stopniowo oddaje wszystko, co posiada swoim córkom I nawet, kiedy nie pozostaje mu już nic, nadal ciągle myśli, skąd wziąć pieniądze, by spełnić ich kolejne kaprysy. Jest w stanie zrobić dla nich wszystko. Pochłania go bez reszty miłość do córek. Dopiero przed śmiercią ojciec Goriot, nadaremnie czekając na córki, uświadamia sobie, że są one egoistkami i ojciec był dla nich obojętny.

„Potop”, Henryk Sienkiewicz - historia Andrzeja Kmicica i Oleńki Billewiczówny to świetny przykład spełnionego związku. Zanim jednak doszło do zawarcia szczęśliwego małżeństwa, oboje musieli wiele przecierpieć i wykazać się stałością uczucia. Ponieważ Oleńka była wzorem Polki – patriotki, Kmicic musiał bardzo się starać i przejść głęboką przemianę, aby stać się godnym ukochanej. Miłość potrafiła zmienić wiecznego zawadiakę we wzorowego rycerza, pokonać trudności, związanych z trwającą akurat wojną polsko – szwedzką, by ostatecznie dać pełnię szczęścia.

„Ogniem i mieczem”, Henryk Sienkiewicz - wątek miłości Jana Skrzetuskiego i Heleny Kurcewiczówny ukazany został w sposób prosty, tradycyjny, łatwo można w nim dostrzec elementy stereotypu. Pierwszym sprawdzianem uczuć jest rozłąka wynikająca z obowiązków Skrzetuskiego wobec ojczyzny. Później następuje cały szereg trudności (takich jak porwanie i uwięzienie Heleny). Bohaterowie są jednak gotowi znosić wiele trudów, by być razem. Helena podróżuje w ciężkich warunkach, w niebezpiecznym czasie przez Ukrainę. Skrzetuski desperacko szuka jej z narażeniem życia. Oboje są sobie bliscy i szczerze się kochają. Wszystkie trudności tylko umacniają miłość Jana i Heleny, a ich uczucie doprowadza do szczęśliwego zakończenia.

„Quo vadis”, Henryk Sienkiewicz - głównym wątkiem powieści jest miłość Winicjusza i Ligii. Winicjusz to patrycjusz rzymski, żołnierz. Ligia to pochodząca z barbarzyńskiego plemienia Ligów chrześcijanka. Oboje reprezentują krańcowo różne wartości. Na początku znajomości Marek Winicjusz tylko pożąda Ligii i fascynuje się nią. Później jego zauroczenie zmienia się w prawdziwą, wartościową miłość. Marek zaczyna w dziewczynie dostrzegać nie tylko obiekt pożądania, ale i człowieka. Miłość powoduje, że się zmienia. Odrzuca bogów, tradycję zaczyna wyznawać inne wartości, bierze chrzest. Miłość wyzwala go, zmienia cały jego świat, przestaje być materialistą, staje się innym lepszym człowiekiem.

Miłość w literaturze Młodej Polski



„Lubię, kiedy kobieta...”, Kazimierz Przerwa-Tetmajer - to jeden z najbardziej śmiałych erotyków autora. Kochanka, który w intymnym zbliżeniu odnajduje chwilowe ukojenie i zagłusza ból istnienia autor uczynił podmiotem lirycznym wiersza. Już sam tytuł utworu wskazuje, iż tematem wiersza nie jest kobieta ale doznania z nią związane. W utworze tym mamy do czynienia z liryką bezpośrednią - podmiot liryczny czerpie przyjemność z patrzenia na kobietę przeżywającą uniesienie miłosne. Mężczyzna traktuje kochankę przedmiotowo i pragnie jedynie aby zaspokoiła ona jego fizyczne potrzeby. Kochanek jawi się zatem jako niezaangażowany emocjonalnie w akt uniesienia hedonista. Nie ma tu miejsca na miłość, kobieta traktowana jest jak narzędzie do osiągnięcia przyjemności, a uniesienie kochanka jest tylko chwilowe.

Miłość w literaturze dwudziestolecia międzywojennego



„W malinowym chruśniaku”, Bolesław Leśmian - podmiotem lirycznym jest mężczyzna, tym razem bohater sytuacji, która miała miejsce w tytułowym malinowym chruśniaku. Mężczyzna wspomina cudowne chwile z ukochaną, która jest adresatką wypowiedzi, o czym świadczy np. zwrot „miałaś”. Kochankowie zrywają maliny. W ostatniej strofie następuje miłosne zbliżenie - zetknięcie ciał, pod postacią dwóch symboli – ust kobiety i czoła mężczyzny. W tym utworze mamy do czynienia z miłością sensualną i subtelną.

„Prośba o wyspy szczęśliwe”, Konstanty Ildefons Gałczyński - to wiersz, w którym pojawia się motyw wysp szczęśliwych, utopijnej krainy, miejsca, gdzie panuje wieczne szczęście. Podmiot liryczny prosi swoją ukochaną, by zabrała go do takiej krainy. Utwór ten jest prośbą o miłość, o zatracenie się w niej. Poeta wierzy,że miłość to siła, która przemienia rzeczywistość w baśń, utopię, a ukochana kobieta to przewodniczka, odkrywająca tajemnice świata. W miłości poeta próbuje odnaleźć własną arkadię.

„Miłosny uścisk”, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska - jedno z kochanków w swym monologu opisuje zatracenie się w miłosnym uścisku. Miłość jest wywyższana i przedstawiana jako lekarstwo na wszelkie zło tego świata. Bohaterowie chcą więc znaleźć ukojenie w miłosnym uścisku. Dzięki użytym metaforom i hiperbolom miłość odbieramy tu, jako doznanie wykraczające poza ludzkie pojęcie, poza rzeczywisty wymiar.

• „Anna Karenina”, Lew Tołstoj – główna bohaterka, gdy poznała hrabiego Aleksieja Wrońskiego uległa jego czarowi i obudziła się z letargu, w którym trwała przy mężu tradycjonaliście, nie dbającym o jej potrzeby duchowe. Wraz z nadejściem gorącego uczucia zmieniły się poglądy Anny na wiele spraw. Znienawidziła męża, ale dalej kochała syna i dlatego stanęła przed poważnym dylematem: czy wybrać rolę kochającej matki czy kochanki. W końcu zmęczona postanowiła odejść od męża i zamieszkać z Wrońskim, z którym była w ciąży. Początkowa sielanka skończyła się, gdy dotarło do niej, że mężczyzna jej marzeń nie poświęci dla niej swojej kariery zawodowej. Zaczęły ja męczyć wyrzuty sumienia z powodu pozostawienia syna. Wroński uwiódł ją i walczył o jej uczucie, lecz, gdy sprawił, że więzy łączące ją z rodziną rozluźniły się, zobojętniał. Anna, która sądziła, że natężenia szczęścia, które daje jej Wroński stłumi myśli o synu, myliła się. Została sama, wykluczona z towarzystwa, które nie zaakceptowało jawnej zdrady, choć większość zdradzała w ukryciu. Popadła w obłęd i uzależnienie od leków, a w końcu podjęła dramatyczną decyzję i zakończyła swoje życie, pełne moralnych niepokojów.

„Przedwiośnie”, Stefan Żeromski - kochankiem jest główny bohater dzieła - Cezary Baryka. W Nawłoci Cezary przeżył swoją miłosną inicjację. Pobyt głównego bohatera na wsi był okazją do rozrywek i flirtów. Poznał tu także trzy damy, które zaważyły na jego życiu. Pierwszą z nich jest Karolina Szarłatowiczówna, która potraktowała poważnie zwierzenia i pocałunki Cezarego. Wanda Okszyńska - szesnastoletnia pensjonarka pokochała Cezarego chorobliwą namiętnością. Prawdziwą miłością Baryki była Laura Kościeniecka dojrzała i piękna właścicielka znacznego majątku ziemskiego Potajemnie spotykała się z Baryką aż do momentu gdy Barwicki zaczaił się na Cezarego w jej domu i uderzył go w twarz szpicrutą. Kobieta wyparła się wtedy miłości do Cezarego. Romans Cezarego z Laurą był uczuciem nagłym, namiętnym, zmysłowym oraz nieobliczalnym. Kobieta ta imponowała kochankowi. Stała się ona wręcz jego obsesją.

„Cudzoziemka”, Maria Kuncewiczowa - autorka pisze ona o miłości w stylu realistycznym, nie zajmuje się je opisywaniem, ale potrafi przekazać jej tragizm, ból który zadaje bohaterom. Niewiele wiemy o samej istocie uczucia Róży, głównej bohaterki „Cudzoziemki” , do Michała Bądskiego. Była to na pewno pierwsza młodzieńcza miłość, z dalszych wypadków możemy wywnioskować, że bardzo silna. Wiemy, że związek Róży z Michałem został zakończony zdradą młodzieńca, co pozostawiła bolesna ranę w sercu młodej kobiety. Właśnie na tej ranie i jej wpływie na bliskich Róży skupia się Kuncewiczowa. Główna bohaterka przez kilkadziesiąt lat mści się na otaczającym ją świecie, jątrzy ranę, zamiast dać jej się zasklepić. Świadomie, z widoczną satysfakcją unieszczęśliwia ludzi sobie bliskich.

„Komu bije dzwon”, Ernest Hemingway - historia Roberta Jordana i Marii zaczęła się w scenerii niesprzyjającej - w czasie wojny domowej w Hiszpanii. Choć obydwoje przeżyli wiele cierpień, a panująca wojna w każdej chwili mogła odebrać im życie, młodzi pokochali się miłością czystą i prawdziwą, niemalże idealną. Snuli plany na przyszłość, byli w stanie zrobić dla siebie wszystko. Miłość ta była przez bohaterów zupełnie nieoczekiwana, w świadomości Marii świeże były bowiem wspomnienia gwałtów ze strony falangistów, Robert zaś do tej pory nigdy nie myślał o miłości, traktował ją jako zjawisko abstrakcyjne, całą wolą poświęcał się natomiast pracy. A jednak już od pierwszego wejrzenia połączyła ich miłość, która choć trwała zaledwie trzy dni, stanowiła dla nich całe życie.

„Mistrz i Małgorzata”, Michaił Bułhakow - Mistrz zakochał się w Małgorzacie tej chwili gdy ją tylko spostrzegł. Zapamiętał jej uśmiech, głos, każdy jej gest, a gdy nagle się na niego spojrzała zrozumiał, iż przez całe swoje życie kochał właśnie tą kobietę. Małgorzacie Mistrz również nie był obojętny. Wiosennego dnia Małgorzata wyszła z bukietem mimozy właśnie po to, by Mistrz ją wreszcie odnalazł. Uważała, iż otrułaby się, gdyby go wówczas nie poznała, jej życie bez niego nie miałoby sensu. Zarówno Mistrz jak i Małgorzata żyli już każde w swoim związku, ale one mogły być jedynie namiastką spełnionej miłości. Małgorzata, rezygnując z swojego małżeństwa podpisała pakt z diabłem – została królową na szatańskim balu, aby tylko odzyskać kochanego i być razem z nim. W tym czasie Mistrz przebywał w szpitalu myśląc, iż jego ukochana zapomniała o nim. Kochankowie wrócili do siebie. Woland zabrał zakochanych do świata pełnego wiecznego spokoju, bez nieszczęść, gdzie można napawać się „miłością idealną”.

Miłość w literaturze współczesnej



„Lolita”, Vladimir Nabokov - odważna obyczajowo powieść przedstawia historię kochanka Humberta, którego od zawsze fascynowały nimfetki. W wieku czterdziestu czterech lat, wynajmując pokój u Charlotty Haze, odnalazł miłość niemal idealną - Lolitę. W tajemnicy uwiódł i molestował dwunastoletnią dziewczynkę. Wkrótce Humbert przejął opiekę nad nieletnią. Nic więc nie stało już na przeszkodzie ku spełnieniu chorej miłości do Lolity. Humbert zabrał nimfetkę w podróż po Stanach Zjednoczonych, gdzie w zaciszu przydrożnych wykorzystywał ją seksualnie. Nimfetka szantażowała uległego Humberta i w zamian za zaspokajanie jego naturalnych potrzeb dostawała wszystko czego zapragnęła. Po kilku latach tego grzesznego związku Lolita uciekła z dramatopisarzem Clare`m Quiltym.

„Pierwszy krok w chmurach”, Marek Hłasko - autor opowiada o inicjacji seksualnej dwojga nastolatków, zniszczonej przez ludzi pozostających na marginesie społeczeństwa. Tekst konfrontuje piękne uczucia, jakim darzyli siebie młodzi bohaterowie z bezsensowną, zwierzęcą brutalnością, zazdrością i złośliwością trzech alkoholików. Kochankowie pokazani są z czułością, Hłasko wskazuje siłę uczucia, jakim siebie darzyli. Hłasko funduje parze gorzkie, traumatyczne wręcz przeżycia, w usta jednego z napastników wkładając zdanie: „Zakochani niczego nie widzą”, które jest kluczem do obrazu kochanków z „Pierwszego kroku w chmurach”: pogrążeni miłością nie widzą zła tego świata, póki nie doświadczą go na własnej skórze.

„Pod drzewami – miłość...”, Halina Poświatowska - autorka połączyła motyw miłości z wiosną. Podmiot liryczny - kobieta wyznaje, że zawsze zauważała zmienność pór roku, widziała jak zaczynają się i kończą: wiosna, lato, jesień i zima, ale tak było dopóki się nie zakochała. Bo wraz z nadejściem miłości pory roku przestały się zmieniać, czas jakby się zatrzymał i niezależnie od tego, czy w kalendarzu poetki była jesień, czy zima, to wokół dostrzegała tylko wiosnę – najpiękniejszą, uwielbianą i wyczekiwaną przez wszystkich porę roku. Czas, kiedy wszystko budzi się do życia.

„Umrzeć z miłości”, Agnieszka Osiecka – autorka pisze, że warto choć raz w życiu kochać, choćby nawet przez chwilę doznać tego szczęścia, a później cierpieć przez długi, długi czas. Warto kochać, by móc potem innym udowadniać, że miłość istnieje, że czasem się zdarza. Ale z drugiej strony Osiecka także daje do zrozumienia, że jeśli ktoś choć raz zazna miłości i jeśli nawet zakończy się ona nieszczęśliwie to resztę życia i tak będzie błagał Boga, by przydarzyło mu się to drugi raz, by chociaż jeszcze raz mógł cierpieć z miłości. Poetka przedstawiła miłość jako uczucie, którego trzeba doznać choć raz w życiu i przez które cierpi się przeokropnie, a mimo to pragnie się kochać i być kochanym.

„Spóźnieni kochankowie”, William Wharton - tematem książki jest uczucie, jakie rozkwitło pomiędzy podstarzałym, malarzem Jackiem, niewidomą Mirabelle. Miłość musi przezwyciężyć nie tylko barierę wieku, jaka dzieli oboje kochanków – Mirabelle, o dwadzieścia lat starsza, mogłaby być matką Jacka – ale także kalectwo kobiety. Miłość Mirabelle i Jacka rodzi się powoli. Jack stopniowo odkrywa w kobiecie ciepło i wdzięk, kochankowie z każdym dniem poznają się lepiej, ich miłość oparta jest na wzajemnym szacunku i pokrewieństwie dusz. Miłość odciska piętno na obojgu kochankach: dla Mirabelle będąc ukojeniem i lekarstwem, Jacka natomiast przywraca do rzeczywistości, zabliźnia rany, pozwala mu wrócić do życia artystycznego.

„Samotność w sieci”, Janusz Leon Wiśniewski – powieść jest historią dwojga ludzi, którzy poznają się dzięki niewinnemu mailowi z prośbą o wysłuchanie problemów będącej na krawędzi depresji kobiety. List ten zapoczątkowuje wielką miłość, która z powodu odległości dzielącej kochanków nie może być spełniona. W dodatku kobieta jest zamężna, co także stoi na przeszkodzie w miłości między nimi. Uczucie Jakuba i Jej ilustrowane jest wymienianymi przezeń pełnymi uczuć mailami.



Motyw miłości w sztuce



Bronzino A., „Alegoria z Wenus i Kupidynem” - Czas, ukazany na obrazie pod postacią starczego Chronosa podnosi zasłonę znad objętych miłosnym uściskiem Wenus i Kupidyna. Pozostałe figury to personifikacje Rozkoszy, Zabawy, Oszustwa i Zazdrości. To zestawienie alegorycznych postaci i licznych symboli erotycznych wskazuje, że Czas, któremu ulega nawet miłość, odsłania tu prawdę o namiętności, cielesnej miłości: jest ona tylko chwilową rozkoszą i przyjemnością, a w istocie prowadzi do omamienia pokusami i do grzechu zawiści. Prawdziwa miłość winna być wzniosła i duchowa — cielesna jest złudna i szkodliwa dla duszy.

Canova A., „Eros i Psyche” - rzeźba oddaje moment, kiedy Amor przywraca Psyche z jej śmiertelnego snu.



Klimt G., „Pocałunek”, Gustav Klimt - w górnej części obraz ukazuje omdlewającą z zachwytu kobiecą twarz, jej nagie ramie wystaje z różnobarwnej obcisłej sukienki, a drobna dłoń spoczywa na męskim karku. Kobietę klęczącą na kwiecistym podłożu obejmuje postawny barczysty brunet o ciemnej karnacji skóry. Widoczny jest tylko profil jego twarzy. Rękoma przytrzymuje głowę partnerki, by na jej policzku złożyć pocałunek. Kochankowie toną w swych stylizowanych w geometryczne wzory szatach.

Matejko J., „Jan Kochanowski nad zwłokami Urszulki” - przykład miłości ojcowskiej. Poeta, pochylając się nad zwłokami dziewczynki, troskliwie obejmuje i całuje jej głowę. Na twarzy poety widnieje smutek, ból i rozpacz, wynikające ze śmierci najbliższej mu córki.



Rembrandt, „Izaak i Rebeka” - stojący z lewej strony mężczyzna bardzo czule spogląda na młodszą od siebie kobietę i jedną rękę trzyma nieśmiało na jej ramieniu, a drugą na piersi kobiety, która tę rękę przykrywa swoją własną. Gest ten prawdopodobnie symbolizuje ogromne uczucie, jakim wzajemnie darzą się te dwie osoby.

Stuck F. von, „Pocałunek Sfinksa” - obraz przedstawia miłosną parę w uścisku. Kochankowie to główny temat obrazu. Ich uczucie pełne jest namiętności, ale i ulotności.



Motyw miłości w filmie



„American beauty”, reż. S. Mendes – przeciętny Amerykanin, którego rodzina traktuje go jak niewolnika własnego losu zakochuje się w pięknej Angeli, koleżance swojej córki, co odmienia jego życie, sprawia, że mężczyzna - w dosłownym tego słowa znaczeniu - zakochuje się jak dziecko. Sprawia, że Lester umiera szczęśliwy, świadom swego największego pragnienia - szczęścia bliźnich.

„Casablanca”, reż. M. Curtiz – właściciel nocnego klubu Rick Blaine spotyka swoją dawną miłość Ilsę, która okazuje się żoną działacza czeskiego ruchu oporu Victora Laszlo. Dawne uczucia odżywają.



„Czasem słońce, czasem deszcz”, reż. K. Johar – to zrealizowana z ogromnym rozmachem, pełna humoru opowieść o uczuciu, które pokonuje wszelkie przeszkody. W filmie najważniejsza jest miłość, która natrafia na niespodziewane przeszkody, ale mimo zawirowań - zgodnie ze schematem, według którego powstają tego rodzaju filmy - wszystko kończy się szczęśliwie. Chemii i iskrzenia między bohaterami jest sporo, ale brak scen miłosnych, które w Bollywood są niedopuszczalne.

„Dirty Dancing”, reż. E. Ardolino – to wzruszająca historia miłości młodej dziewczyny - Baby i przystojnego instruktora tańca. Losy zakochanych oraz ich przyjaciół tworzą doskonałe tło do przedstawionych w filmie prawd dotyczących życia, wielkich idei moralnych oraz walki o swoje przekonania.



„Lolita”, reż. A. Lyne – Humbert, to od dawna zafascynowany nimfetkami - młodziutkimi dziewczynkami, jeszcze niedojrzałymi, a już prowokująco kobiecymi. Poszukując pokoju do wynajęcia natrafia na niespełna trzynastoletnią Dolores Haze, która oczarowuje go od pierwszego wejrzenia.

„Love story”, reż. A. Hiller – tematem przewodnim filmu jest nieszczęśliwa miłość Oliviera Barreta IV - studenta prawa do Jennifer Cavalieri, która studiuje muzykę. Mimo wielu przeszkód, a głównie przeciwności ojca Oliviera - milionera, oboje pobierają się i dzielą razem swoje życie. Przez ten czyn Barter III wydziedzicza swego syna. Wkrótce jednak okazuje się, że nie jest dane im być razem. Lekarze wykrywają u Jenny nieuleczalną chorobę. Po krótkim czasie córka biednego piekarza - Jennifer umiera.



„Miasto aniołów”, reż. B. Simberling – historia pewnego anioła, który zakochuje się w pięknej lekarce. W szpitalu w Los Angeles leży ciężko chory na serce pacjent. Przy jego łóżku pojawia się anioł, Seth. W tym samym czasie umiera pacjent doktor Maggie Rice. Młoda lekarka bardzo przeżywa śmierć mężczyzny. Seth obserwuje ją i zakochuje się. Postanawia powrócić do świata żywych i związać swoją przyszłość z Maggie. Ale nie jest im dane wspólne szczęście.

„Piętno”, reż. R. Benton – bohaterem opowieści jest ponad profesor kultury antycznej Coleman Silk, który zostaje bezpodstawnie oskarżony o rasizm. Tego samego dnia umiera jego żona, a bohater odchodzi z uczelni. Poznaje piękną sprzątaczkę Faunię Farley, z którą nawiązuje płomienny romans.



„Przeminęło z wiatrem”, reż. G. Cukor – historia namiętnej, ale tragicznej miłości łączącej rozkapryszoną Scarlett O`Harę z Rhettem Butlerem, osadzona w okresie wojny domowej w USA. Młoda kobieta potrafi poradzić sobie ze wszystkimi przeciwnościami losu, jakie mogą ją spotkać podczas wojennej zawieruchy, nie potrafi jednak utrzymać miłości mężczyzny, którego pragnie najbardziej na świecie.

„Romeo i Julia”, reż. B. Luhrmann – film pomimo podobnej fabuły, zdecydowanie różni się od pierwowzoru Szekspira. Bohaterowie, pomimo iż mówią wierszem, czynią to na tle walk współczesnych, gdzie rządzą broń i prawo silniejszego. Cała sceneria sprowadza się tutaj do walki dwóch gangów i to właśnie na tlej tej rozgrywki, obserwować możemy miłość. Wspaniale wplata się w tło i dobrze uzupełnia przedstawianą historię.

„Tajemnica Brokeback Mountain”, reż. A. Lee - historia dwóch młodych mężczyzn, których od pierwszego spotkania łączy nierozerwalna więź, dowodząca wiecznej siły miłości.

„Titanic”, reż. J. Cameron - wielka historia miłosna, która miała odmienić życie pięknej, bogatej, lecz nieszczęśliwej Rose oraz biednego, nie mającego nic prócz talentu malarskiego Jacka.

„Tristan i Izolda”, reż. K. Reynolds - bohaterem opowieści jest rycerz, który wygrywa dla swojego króla rękę córki władcy ościennego państwa. Ten związek przypieczętować ma pokój między królestwami. Pomiędzy księżniczką (Izolda) a wojownikiem (Tristan) rodzi się miłość, a ich namiętne uczucie doprowadza do tragicznych konsekwencji.

"West Side Story", reż. R. Wise, J. Robbin - to luźna adaptacja „Romea i Julii”. Zamiast włoskich rodów walczą tu jednak ze sobą młodzieżowe gangi z emigranckich dzielnic Nowego Jorku.

„Zakochany Szekspir”, reż J. Madden - komedia romantyczna o miłosnych perypetiach największego dramaturga wszech czasów.



Przykładowe opracowania motywu miłości z literaturą przedmiotową i podmiotową



Przykłady wstępów



We wstępie możemy odwołać się do definicji miłości lub jej istotnych odmian np.:

Według Marty Piwińskiej, miłość w romantyzmie jest częścią romantycznej filozofii życia. Cenną wartością jest przede wszystkim samo doświadczenie miłości bez względu na to czy jest ona szczęśliwa, czy przynosi nieszczęście, bądź prowadzi do zguby. Miłość romantyczna stanowi fundament życia i daje poczucie nieskończoności. Nie można jej mieć, jest pozamaterialna. Literatura romantyczna nie mówi wprost jak należy postępować, ale każe samemu poszukiwać rozwiązań. Jak mówi Piwińska:
„Miłość otwiera wzrok wewnętrzny, ponieważ każe patrzeć na świat każdemu ja od nowa, zdejmuje społeczne okulary. Zakochany nie myśli tak, jak się myśli, ale myśli tak, jak czuje: on, sam, osobiście, bez oparcia, bez autorytetu, wyodrębniony ze zbiorowości, z którą się już nie identyfikuje, bo dla zbiorowości nie jest rzeczą najważniejszą, czy jakaś osoba przyjdzie o piątej po południu w określone miejsce, czy nie, a zakochanym taka kwestia przesłania zwykle wszystkie inne.”


W Biblii odnajdujemy wiele przykładów na to, że człowiek bez miłości jest niczym a jego życie bez miłości nie miałoby sensu. Pismo Święte jednoznacznie przedstawia miłość jako uczucie szlachetne, budujące i czyste, które wszystko zniesie:
„[…] Miłość cierpliwa jest, łaskawa jest. Miłość nie zazdrości, nie szuka poklasku, nie unosi się pychą; nie dopuszcza się bezwstydu, nie szuka swego, nie unosi się gniewem, nie pamięta złego; nie cieszy się z niesprawiedliwości, lecz współweseli się z prawdą. Wszystko znosi, wszystkiemu wierzy, we wszystkim pokłada nadzieję, wszystko przetrzyma […]” (1 Kor 13, 4-7).


Nie jest możliwe życie bez miłości. Jest to bowiem uczucie towarzyszące człowiekowi przez cały okres egzystencji. Nie zawsze jest rzeczywiste, często przybiera formę jedynie niezrealizowanej tęsknoty, jednak w takiej czy w innej postaci - jest cały czas obecne. „Słownik języka polskiego” definiuje miłość jako „głębokie przywiązanie do kogoś, czegoś, gorące, namiętne uczucie do osoby płci odmiennej”. W tej krótkiej definicji zawarty jest cały szereg rodzajów miłości, gdyż jak wiadomo - „niejedno ma ona imię”. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w literaturze, w której miłość, ze względu na mnogość znaczeń, jest jednym z najbardziej popularnych tematów. Występuje jako uczucie łączące rodziców z dziećmi lub jako więź między rodzeństwem. Popularny w literaturze jest także motyw miłości do ojczyzny czy chociażby do przyrody. Przede wszystkim, najczęściej wykorzystywanym w literaturze rodzajem miłości jest uczucie łączące kobietę i mężczyznę. Uczucie to posiada wiele odmian, za każdym razem dotyczy bowiem różnych osób i rodzi się w odmiennych okolicznościach. Dodatkowo, cechuje się ogromnym ładunkiem emocjonalności, który to w zależności od postępowania, może mieć siłę budującą lub niszczącą. To wszystko sprawia, że literatura pełna jest kreacji par zakochanych. W swojej prezentacji, przeanalizuję kilka różnorodnych i moim zdaniem najciekawszych sposobów kreacji literackich par kochanków.

Miłość „jest to złożone pojęcie, którego nie daje się ująć w sztywną definicję. Często utożsamiana z uczuciem, które przejawia się w relacji do drugiej osoby (lub obiektu), połączonym z silnym pragnieniem stałego obcowania z nią, czemu może towarzyszyć pociąg fizyczny do osoby będącej obiektem uczucia, także jest to relacja między osobami oparta na uczuciu miłości. Od wieków jest przedmiotem fascynacji i źródłem inspiracji dla twórców sztuki, literatury, psychologii, religii. Przez niektórych ludzi bywa uważana za sens życia ludzkiego – czyniąca je prawdziwym i w pełni szczęśliwym. Miłość jest niezwykłym zjawiskiem - na wielu ludzi wpływa w taki sposób, że czynią oni rzeczy dawniej dla nich niewyobrażalne, osiągają niedoścignione dotychczas cele, a wszystko w imię wszechwładnej miłości. Można ją również rozumieć jako wzajemne zaufanie, lecz owo zaufanie tak naprawdę jest tylko drobną częścią miłości, której w pełni zdefiniować samej w sobie nie można.”

A. Przedstaw jak zmieniał się wizerunek miłości na przestrzeni kolejnych epok literackich.



Przykład wstępu:

Miłość jako uczucie nie zmieniło się przez stulecia. Nadal jeśli wybucha gwałtownie porywa serca i ogarnia całą duszę. Czasem rodzi się powoli, dojrzewając jak przepiękny kwiat. Jednak na przestrzeni wieków zmieniała się sceneria miłosnych westchnień. Początkowo kochali się bogowie i herosi w antycznych przestrzeniach Peloponezu, w następnych wiekach odnaleźć można pary kochanków, których miłość złączyła na wieki. Romantyczne uczucie zawładnęło bohaterami i było główną siłą sprawczą ich działań. Jakże inna jest miłość współczesna w dobie powszechnie dostępnych komputerów i szybkiego Internetu. Wyznania miłosne zamieniają się w blogi, pełne ciepłych słów listy w maile lub zdawkowe SMS-y. Czasem trudno uwierzyć, ze dawna wielka miłość i ta szybka współczesna to to samo uczucie. W swojej prezentacji ukażę na wybranych przykładach, jak zmieniała się miłość na przestrzeni epok literackich.

B. Miłość między kobietą i mężczyzną jako siła niszcząca i budująca. Przedstaw temat odwołując się do świadomie wybranych utworów literackich.



Przykład wstępu:

W swojej pracy przytoczę naszkicowane literackim piórem przykłady niejednolitego wizerunku miłości kobiety i mężczyzny, uczucia, które choć porusza te same struny ludzkiej duszy, zgoła odmiennie się rodzi, inny jest jego wymiar, siła natężenia i tło. Na tysiącach stron poeci i pisarze opisali poryw serc dwojga ludzi. Za każdym razem miłość jest inna. Pojawia się od pierwszego spojrzenia lub przychodzi z czasem, jest wierna aż do grobowej deski lub zimna i wyrachowana, uwieńczona węzłem małżeńskim lub na zawsze niespełniona, dojrzała lub szalona, platoniczna lub cielesna, radosna lub pełna rozpaczy, z jednej strony wznosi kochanków na wyżyny szczęścia, staje się budulcem wspólnego życia, fundamentem szczęścia, uczuciem pięknym, twórczym, ale częściej jest miłość siłą destrukcyjną, fatalną, niszczącą, zamykającą kochanka w ciasnym świecie idealnych wyobrażeń, w świecie cierpienia i niespełnienia. Poczesne miejsce w literaturze zajmuje miłość wzniosła, która, choć wielka i romantyczna, prowadzi niejednokrotnie kochanków do zguby. Niszczy umysł i ciało, każe cierpieć i umierać. Towarzyszy jej namiętność i prawdziwe szaleństwo. Jakże często staje się miłość uczuciem błogosławionym, ale i przeklętym zarazem. Literatura daje wiele przykładów potwierdzających tę tezę.

C. Różne oblicza miłości. Przedstaw na podstawie literatury polskiej i powszechnej.



Przykład wstępu:

Motyw miłości fascynuje literaturę i sztukę od zarania dziejów. Na tysiącach stron odmalowali pisarze ten poryw serca człowieka, na setki sposobów wielbili ja poeci, opiewali trubadurzy, na kilometrach kwadratowych płótna jej aspekty uwiecznili malarze. Za każdym razem miłość jest inna. Jawi się jako macierzyńska troska, przywiązanie do rodziców, patriotyczny obowiązek wobec ojczyzny, ale przed wszystkim jako uczucie między dwojgiem zakochanych ludzi. Miłość pojawia się od pierwszego spojrzenia lub przychodzi z czasem, jest wierna aż do grobowej deski lub zimna i wyrachowana, uwieńczona węzłem małżeńskim lub na zawsze niespełniona, dojrzała lub szalona, platoniczna lub cielesna, radosna lub pełna rozpaczy, z jednej strony wznosi kochanków na wyżyny szczęścia, staje się budulcem wspólnego życia, fundamentem szczęścia, uczuciem pięknym, twórczym, ale czasem jest także miłość siłą destrukcyjną, fatalną, niszczącą, zamykającą kochanka w ciasnym świecie idealnych wyobrażeń, w świecie cierpienia i niespełnienia.



Motyw miłości - tematy wypracowań



Temat miłości można potraktować wieloaspektowo. Przy jego uściśleniu należy zastanowić się nad jedną z możliwych form jego realizacji. Tematy mogą zostać sformułowane bardzo ogólnikowo:

• Uniwersalizm tematu miłości. Przedstaw tezę, opierając się na przykładach literackich.

• Sposoby mówienia o miłości w różnych epokach literackich.

• Różne oblicza miłości. Przedstaw temat na wybranych przykładach.

• Różne wizje miłości na przykładzie utworów literackich z trzech wybranych epok.

• Różne obrazy miłości. Omów zagadnienie na przykładzie wybranych utworów.

Powyższe propozycje pozwalają na dowolny dobór lektur pod kątem określonego problemu prezentacji. Mogą być wykorzystane przez uczniów, którzy nie do końca pewnie czują się na lekcjach języka polskiego, ponieważ pozwalają na wybór podstawowych, najbardziej znanych lektur. Należy pamiętać, że odwołanie się do zbyt wielu źródeł, bez ich pogłębionej analizy, może uczynić pracę płytką. Lepiej, określając problem, skupić się na jakimś aspekcie tematu.

Innym sposobem ujęcia motywu miłości jest ukazanie jego oblicza w literaturze oraz innych tekstach kultury. Poniższe tematy należą do drugiej grupy, zakładającej związek literatury z innymi dziedzinami sztuki:

• Motyw miłości w literaturze i sztuce. Odwołaj się do wybranych dzieł.

• Różne ujęcia miłości w literaturze, malarstwie i filmie. Przedstaw na podstawie wybranych tekstów kultury.

• Różne oblicza miłości. Przedstaw wykorzystując utwory dramatyczne oraz muzyczne.

• Różne oblicza miłości. Przedstaw na przykładach z literatury i sztuki.

W tak sformułowanych tematach trzeba oprócz przykładów książkowych odnaleźć i zaprezentować motywy miłosne występujące w sztukach plastycznych (malarstwo, rzeźba, plakat, itp.), filmie czy muzyce.

Kolejnym popularnym nawiązaniem do omawianego tematu jest możliwość ukazania funkcji miłości lub roli jaką pełni w tekstach kultury. Temat można sformułować następująco:

• Zaprezentuj różne sposoby przedstawienia motywu miłości i określ ich funkcję w oparciu o dowolnie wybrane przykłady.

• Rola miłości w życiu bohaterów literackich. Przedstaw na wybranych przykładach.

Wiele tematów odwołuje się do miłości romantycznej, jako najpełniej realizującej motyw miłości:

• Motyw miłości romantycznej w literaturze.

• Romantyczna nieszczęśliwa miłość i jej konsekwencje w życiu twórców i bohaterów literackich.

• Od uwielbienia do wzgardy. Omów motyw miłości romantycznej, odwołując się do wybranych utworów literackich.

• Różne modele miłości romantycznej w świetle utworów Mickiewicza, Słowackiego i Fredry.

Część tematów skupia się na miłosnych parach kochanków:

• Kochankowie wszech czasów. Omów ich kreacje w oparciu o literaturę światową różnych epok.

• Najciekawsze pary kochanków w literaturze różnych epok.

• Portrety literackich kochanków. Zaprezentuj na wybranych utworach literackich różnych epok.

• Literackie portrety kochanków. Omów na wybranych przykładach.

• Literackie pary szczęśliwych i nieszczęśliwych kochanków. Przedstaw na wybranych przykładach.

Istnieją różne odmiany miłości. Uczucie to może niszczyć, ale może też budować. Tematy zwracające uwagę na ten fakt mogą brzmieć:

• Miłość jako siła budującą lub niszczącą życie bohaterów literackich. Omów zagadnienie na wybranych przykładach.

• Miłość - błogosławieństwo czy przekleństwo? Omów, odwołując się do wybranych przykładów literackich.

• Miłość to uczucie budujące czy niszczące? Przedstaw problem w oparciu o znane ci utwory literackie.

• Miłość – siła zbawcza czy niszcząca? Przedstaw na wybranych literackich pozycjach.

Ponadto można mówić o miłości szczęśliwej i nieszczęśliwej czy tragicznej:

• Miłość szczęśliwa jako motyw literacki. Omów, odwołując się do wybranych utworów z różnych epok.

• Motyw nieszczęśliwej miłości w literaturze.

• Motyw miłości tragicznej w wybranych utworach literackich.

Pośród tematów dla ambitniejszych maturzystów spotkać można:

• Wpływ miłości na wybory moralne bohaterów. Przedstaw na dowolnie wybranych tekstach literackich.

• Obraz miłości w lirykach mężczyzn i kobiet. Przedstaw na podstawie wybranej literatury.

• Dawne i współczesne obrazy trudnej miłości w literaturze.

• Motyw miłości i śmierci. Przedstaw na wybranych przykładach literackich.

• Miłość sentymentalna i romantyczna. Przedstaw podobieństwa i różnice na przykładzie wybranych lektur.

• Miłość i nienawiść jako uczucia pozornie przeciwstawne. Omów, analizując utwory literackie z różnych epok.

• Miłość fatalna, sentymentalna i spełniona. Porównaj obrazy miłości, odnosząc się do kontekstu epoki.

We wszystkich wymienionych tematach prezentacji uwagę zwrócić należy na to, co sugeruje jego sformułowanie. Może pojawić się wymóg sięgnięcia do różnych lub wybranych epok literackich.

Określenie problemu – teza



Po wyborze tematu i przejrzeniu dostępnej literatury podmiotowej i przedmiotowej najważniejsze będzie określenie problemu. Odpowiednia forma znacząco wpłynie na realizację wybranego tematu. Trzeba pamiętać, by teza znalazła swoje odzwierciedlenie w zakończeniu.

Najpopularniejsze, ale przez to mało konkretne są ogólnikowe ujęcia problemu. Pozwalają one na szerokie wykorzystanie literatury, jednak poprzez brak określonych celów mogą sprawić, że praca będzie sztampowa i „przegadana”:

• Miłość tematem, który od zarania dziejów absorbuje literaturę.

• Wielu autorów przedstawia miłość jako najpiękniejsze uczucie, jakiego może doświadczyć człowiek.

• Motyw miłości jest tak popularny, że trudno wyobrazić sobie istnienie wielkiej literatury bez wątków wielkiego uczucia, zmieniającego losy głównych bohaterów.

• Choć próby zdefiniowania miłości podejmowano już w czasach starożytnych, nadal pozostaje najbardziej tajemniczym uczuciem, do którego przeżywania zdolny jest człowiek.

• Każdy z utworów wykorzystujący topos miłości przestawia go inaczej. Spowodowane jest to tym, że autorzy poszczególnych dzieł tworzyli w innych epokach oraz mieli inne spojrzenie na miłość.

• Ślady miłości odnajdziemy w niezliczonych ilościach obrazów, rzeźb, utworów muzycznych, a przede wszystkim w literaturze, niezależnie od epoki.

• Miłość wymyka się spod wszelkich prób opisu, klasyfikacji, dogłębnego poznania. Jest rzeczywistym żywiołem, którego działania możemy czasami ograniczyć lub nimi pokierować, ale nie możemy w pełni okiełznać.

• Miłość może przybierać różne oblicza, począwszy od całkowitego oddania, poprzez niezrozumienie, brak akceptacji i ogrom cierpienia.

• Dla wielu pisarzy, poetów i dramaturgów konflikt miłości i nienawiści był inspiracją do tworzenia dzieł.

• Miłość, ze wszystkimi swoimi odcieniami była, jest i z całą pewnością będzie jednym z najpopularniejszych tematów literackich.

• Miłość traktowana jako namiętność łącząca dwoje ludzi jest zawsze taka sama. Zmieniają się tylko nieszczęśnicy ugodzeni strzałą Amora.

Czasami teza może zawężać temat do jednej z epok literackich, najczęściej romantyzmu, gdzie uczucie to stanowiło główny temat twórczości:

• Miłość jest jednym z ważniejszych tematów literatury romantycznej. Według romantyków jest związkiem dusz, nie ciał. W romantyzmie jest uczuciem tragicznym, które nie może się spełnić na ziemi.

• Miłość to motyw występujący często nie tylko w literaturze romantycznej, ale i w innych dziedzinach sztuki. Za każdym razem przybiera on inną postać i pełni inne funkcje.

Teza może odwoływać się do dwoistej natury miłości, która może być uczuciem zarówno budującym, jak i niszczącym:

• Pisarze wszystkich epok i nurtów nawiązują do niego, pokazując miłość w różnych odsłonach, zarówno jako siłę niszczącą, jak i ocalającą.

• Miłość jest dla kochanków źródłem zarówno szczęścia, jak i cierpienia.

• Motyw budującej i niszczącej siły miłości w literaturze.

• Miłość z jednej strony może być dla człowieka fatalną i niszczącą siłą destrukcyjną, przekleństwem, natomiast z drugiej strony może być darem, nieopisanym szczęściem, błogosławieństwem.

• Miłość może zarówno pozytywnie, jak i negatywnie wpływać na wybory bohaterów.

Często teza zakłada skupienie się na poszczególnych literackich parach kochanków:

• Miłość determinuje życie każdego człowieka, pobudza go do działania, kształtuje jego postawę, skłania do poświęceń.

• Literatura pełna jest kreacji par zakochanych. Bogactwo emocji, które towarzyszą rozwojowi miłości sprawia, że jest ona niewyczerpanym źródłem utworów literackich.

• Wiele jest przykładów literackich kochanków potwierdzających tezę, że egzystencja bez miłości nie jest możliwa.

• Kochankowie to w literaturze jeden z najczęściej pojawiających się motywów. Świadczyć o tym może chociażby bogactwo literackich par, których losy nierzadko zapierają czytelnikowi dech w piersi.

• Literatura światowa wprowadziła do kultury niezapomniane i ponadczasowe wizerunki par kochanków.

• Najciekawszymi portretami kochanków są ci, którzy o spełnienie miłości musieli walczyć z przeciwnościami losu.

• Przedstawienie postaciach kochanków, najpełniej ilustrujących różne oblicza miłości, próba ukazania ich cech wspólnych.

Wśród innych tez możemy wyróżnić:

• Miłość i nienawiść to emocje ponadczasowe, obecne w wielu epokach. Ich obraz zależy od poglądów i przeżyć pisarzy.

• Wpływ miłości możemy obserwować nie tylko w kreacji bohaterów literackich, ale także w życiu prywatnym ich twórców [zarówno ten, jak i powyższy temat odwołują się do biografii twórców piszących o miłości, dlatego w prezentacji należy przywołać odpowiednie fakty z życia autorów i ich wpływ na twórcę].

• Na pytanie o istotę miłości próbowało i próbuje sobie odpowiedzieć wielu. Nie dziwi więc fakt, że także najwrażliwsi - poeci, często poruszają ten temat w swoich utworach [temat ten sugeruje, że w prezentacji będą analizowane wyłącznie utwory poetyckie].

• Sposoby opisu doznań miłosnych sentymentalistów i romantyków różnią się znacząco, choć dotyczą tych samych uczuć, najpełniej ilustrujących różne oblicza miłości [tak sformułowana teza ogranicza dobór lektur do epoki romantyzmu oraz ostatnich lat oświecenia, kiedy w sztuce i literaturze dominował sentymentalizm].

Przy precyzowaniu tezy można także zawęzić okres literacki, którego dotyczyć będzie praca. Inny obraz miłości występuje w antyku, inny w średniowieczu, inaczej w późniejszej literaturze ukazane zostały szczęśliwe i nieudane związki, zaś zupełnie odmienna jest miłość współczesna.



Motyw miłości - propozycje zakończeń



Najważniejszym elementem zakończenia są wnioski nawiązujące do postawionej tezy. Jest ono także podsumowaniem całej pracy. Warto postarać się, by zakończenie nie zamykało i nie wyczerpywało danego tematu, a ukazywało inne możliwości interpretacji, dalsze kierunki poszukiwań.

A. Miłość – błogosławieństwo czy przekleństwo? Odpowiedz na pytanie przywołując określone utwory literackie.



Przykład zakończenia:

Miłość jest uczuciem trudnym do określenia, zdefiniowania czy opisania, nie sposób jest wysnuć jednej konkretnej prawdy o miłości. Jest to bowiem uczucie niezmierzone, które rządzi ludzkim losem. Ciężko nam jest więc określić, czy jest ona błogosławieństwem czy też przekleństwem. Jedno jest pewne: kiedy towarzyszy nam miłość, nasze zachowania są jej podporządkowane. Dosyć często cierpimy z jej powodu, ale jeszcze częściej jej szukamy i pragniemy. Wszystko, co jej towarzyszy jest trudne ale i piękne. Jest ona niemożliwa do opisania, ponieważ dla każdego oznacza coś innego. I może pisarz Paulo Coelho miał rację, mówiąc, że miłości trzeba szukać wszędzie, nawet za cenę długich godzin, dni czy tygodni bólu i rozczarowań. Każda chwila miłości jest najcenniejsza i dlatego warta jest wielu trudów, pracy i walki o nią.

B. Jak pisarze i poeci mówili o miłości? Przedstaw, odwołując się do wybranych lektur.



Przykład zakończenia:

Motyw miłości towarzyszy literaturze od zarania dziejów. Od wieków jest ona przedmiotem fascynacji artystów i pisarzy. Opisywane na setki sposobów uczucie to determinuje życie każdego człowieka, pobudza go do działania, kształtuje jego postawę, skłania do poświęceń. Pomimo tego nadal pozostaje niezgłębioną tajemnicą ten niesamowity poryw serca, niepowtarzalna więź łącząca dwoje ludzi. Bez liku jest przykładów literackich kochanków potwierdzających tezę, że egzystencja bez miłości nie jest możliwa. Uczucie to istnieje od zawsze i zawsze istnieć będzie. Miłość traktowana jako namiętność łącząca dwoje ludzi jest zawsze taka sama. Zmieniają się tylko nieszczęśnicy ugodzeni strzałą Amora. Pisarze i poeci różnie ujmują historię tego uczucia, jego przejawy, odmiennie charakteryzują nieszczęśników, którzy mu ulegli. Miłości nikomu jednakże do końca opisać się nie uda. Można jedynie próbować przedstawiać jej aspekty. Jej moc, intensywność, objawy. Czasem staje się dla zakochanego mężczyzny fundamentem szczęścia, siłą budującą, zdolną góry przenosić. Motywuje do działania, zachęca do pracy nad związkiem i nad samym sobą. Czasem radosna i spełniona, częściej przynosi smutek, ból i rozczarowanie. Częściej jednak niesie ze sobą smutek, ból, rozczarowanie. Rodzi wewnętrzny niepokój, targa rozterkami duszę człowieka. Prowadzi do nieszczęść, zaciąga pętlę, pociąga za spust.

C. Różne oblicza literackiej miłości. Zaprezentuj przedstawiając pary wybranych bohaterów.



Przykład zakończenia:

Jak pokazują zaprezentowane przeze mnie przykłady, życie bez miłości nie jest możliwe. Czy się kocha, czy się jest kochanym, czy się nią gardzi, czy za nią tęskni - w tej czy innej formie determinuje ona nasze życie. Jest bowiem nieodłącznym i najważniejszym elementem człowieczeństwa, gdyż jak mawiał Albert Camus „świat bez miłości jest martwym światem”. Ona jest motorem napędowym naszych poczynań, choć może nie zawsze zdajemy sobie z tego sprawę. W pogoni za miłością często traci się rozsądek, co doskonale obrazuje Werter, czy uprowadzający Oleńkę Kmicic. Traci się rozsądek, gdyż górę biorą emocje, niejednokrotnie tak silne i intensywne, że miłość, zamiast być siłą budującą i wprowadzającą w życie człowieka szczęście, staje się gehenną, niszczącym, toksycznym uczuciem doprowadzającym do upadku zakochanych nieszczęśników. Bogactwo emocji, które towarzyszą rozwojowi miłości sprawia z kolei, że jest ona niewyczerpanym źródłem utworów literackich, motywem, który nigdy nie zostanie wyczerpany, bo czy miłość może stracić na znaczeniu? To w końcu ona nami kieruje. Czy tego chcemy czy nie.



Motyw miłości - literatura podmiotowa



Literatura:

1. Baczyński K. K., Niebo złote Ci otworzę, [w:] tegoż, Poezje, wyboru dokonał i posłowiem opatrzył P. Matywiecki, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1996.

2. Balzac H., Ojciec Goriot. Ossolineum Wrocław-Warszawa-Kraków 1966.

3. Bodier J., Tristan i Izolda, przeł. Tadeusz Żeleński (Boy), Wydawnictwo Greg, Kraków 2005.

4. Bułhakow M., Mistrz i Małgorzat, przeł. Irena Lewandowska i Witold Dąbrowski, Kolekcja Gazety Wyborczej, Mediasat Poland, Kraków 2004.

5. Bukowski Ch., Ciche czyste dziewczęta w kraciastych sukniach z bawełny..., [w:] tegoż, Miłość to piekielny pies. Wiersze z lat 1974-1977, Noir sur blanc, Warszawa 2003.

6. Dostojewski F., Zbrodnia i kara, Wydawnictwo Greg, Kraków 2003.

7. Fredro A., Śluby panieńskie, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1973.

8. Fredro A., Zemsta, Wydawnictwo Greg, Kraków 2005.

9. Gałczyński K. I., Prośba o wyspy szczęśliwe, Gdybyś mnie kiedyś... [w:] tegoż, Siódme niebo. Czytelnik Warszawa 1968.

10. Goethe, J. W., Cierpienia młodego Wertera, przeł. F. Mirandola; oprac. D. Latoń, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2004.

11. Hemingway E., Komu bije dzwon, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1988.

12. Hłasko M., Pierwszy krok w chmurach, [w:] tegoż, Baza Sokołowska, Pierwszy krok w chmurach, Krajowa Agencja Wydawnicza 1988.

13. Hymn o miłości, [w:] Biblia Tysiąclecia, 1 list do Koryntian, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2000.

14. Jastrun T., Płomyczek, [w:] tegoż, Powitania i pożegnania, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2007.

15. Karpiński F., Do Justyny. Tęskność na wiosnę, Laura i Filon, [w:] tegoż, Poezje wybrane, oprac. T. Chachulski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1997.

16. Kochanowski J., Do miłości (Chyba w serce, Miłości,...), O miłości (Próżno uciec, próżno...) [w:] tegoż, Fraszki, pieśni, treny, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2006.

17. Kochanowski J., Pieśń XIX - Pieśń o dobrej sławie, [w:] Dzieła polskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969.

18. Konopnicka M., Nie znam ruchliwszej fali..., [w:] Złota księga wierszy polskich,

Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2007.

19. Krasiński Z., Nie – Boska komedia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Biblioteka Narodowa, Wrocław 1974.

20. Kuncewiczowa M., Cudzoziemka, Wydawnictw Lubelskie, Lublin 1989.

21. Kwiatki św. Franciszka, tłum. L. Staff, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1982.

22. Legenda o św. Aleksym, [w:] J. Konowalska, Język Polski. Nasz wspólny świat. Podręcznik do kształcenia literacko-kulturowego dla klasy 1 gimnazjum, Wydawnictwo Edukacyjne Wiking II, Warszawa 2003.

23. Leśmian B., *** (W malinowym chruśniaku…, [w:] tegoż, Poezje, oprac. J. Trznadel, Ossolineum, Kraków 1991.

24. London J., Martin Eden,, Akant, Warszawa 2003.

25. Mickiewicz A., Pan Tadeusz, Nasza Księgarnia, Warszawa 1982.

26. Mickiewicz A., Romantyczność, [w:] Wypisy z ćwiczeniami do klasy II liceum. Kultura XIX wieku i jej tradycje, pod red. Chrząstowskiej B., Wydawnictwo Nakom, Poznań 2003.

27. Mickiewicz A., Dziady cz. III, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1998.

28. Mickiewicz A., Do M.***, [w] tegoż, Wiersze, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1973.

29. Mickiewicz A., Do***. Na Alpach w Splűgen 1829, [w:] tegoż, Wiersze, Prószyński i S-ka, Warszawa 1999.

30. Mickiewicz Adam, Dziady cz. III, Wydawnictwo Greg, Kraków 2008.

31. Mickiewicz Adam, Dziady, cz. IV, Wydawnictwo Greg, Kraków 2006.

32. Miłosz Cz., Miłość [w:] tegoż, Poezje, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1981.

33. Mrożek S., Tango, Oficyna Literacka Noir sur Blanc, Warszawa 2007.

34. Mujica B., Frida, Wydawnictwo MUZA SA, Warszawa 2002.

35. Nabokov V., Lolita, tłum. R. Stiller, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1991.

36. Nałkowska Z., Granica, Wydawnictwo Znak, Kraków 1986.

37. Orzeszkowa E., Nad Niemnem, Wydawnictwo Arkady, Kraków 2006.

38. Osiecka A., Umrzeć z miłości, [w:] tejże, Za chwilę, Agencja Artystyczna PROSPERO, Łódź 2001.

39. Parandowski, J., Orfeusz i Eurydyka, [w:] tegoż, Mitologia: wierzenia i podania Greków i Rzymian, Wydawnictwo Puls, Londyn 1992.

40. Parandowski J., Mit o Prometeuszu, [w:] tegoż, Mitologia, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1989.

41. Pawlikowska-Jasnorzewska M., Miłosny uścisk, [w:] tejże, Wiersze, Wydawnictwo C&T

Toruń 2002.

42. Pawlikowska - Jasnorzewska M., Miłość, Miłość dobrze ukryta, [w:] Być kwiatem?... Wybór wierszy i szkiców poetyckich, Świat Książki, Warszawa 2007.

43. Petrarca F., Jeśli nie masz miłości, Pokoju mieć nie mogę, [w:] tegoż, Sonety do Laury, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003.

44. Pieśń o Rolandzie, Wydawnictwo Greg, Kraków 2006

45. Poświatowska H., pod drzewami – miłość..., bez ciebie jak..., [w:] tejże, Wiersze wybrane - Halina Poświatowska, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2006.

46. Proulx A., Tajemnica Brokeback Mountain, Wydawnictwo Rebis, Poznań 2006.

47. Prus B., Lalka, Wydawnictwo Greg, Kraków 2006.

48. Prus B., Kamizelka, [w:] tegoż, Nowele wybrane, Pruszyński i S-Ka, Warszawa 1998.

49. Przerwa-Tetmajer K., Ja, kiedy usta, [w:] tegoż, Wybór poezji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1991.

50. Przerwa-Tetmajer K., Lubię, kiedy kobieta..., [w:] tegoż, Poezje, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974.

51. Rousseau J.J., Nowa Heloiza, przekł. E. Rzadkowska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo,Wrocław 1962.

52. Safona, Zazdrość, Do Anaktorii, [w:] Miłość Greków, Ad Oculos, Warszawa 1998.

53. Shakespeare W., Otello, [w:] tegoż, Tragedie, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2004.

54. Sienkiewicz H., Potop, Wydawnictwo Greg, Kraków 2006.

55. Sienkiewicz H., Ogniem i mieczem, Wydawnictwo Greg, Kraków 2002.

56. Sienkiewicz H., Quo vadis, Wydawnictwo Siedmioróg, Wrocław 1996.

57. Słowacki J., Kordian, Wydawnictwo Greg, Kraków 2007.

58. Sofokles, Antygona, przeł. K. Morawski; oprac. S. Srebrny; przejrz. i uzup. J. Łanowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1984.

59. Sofokles, Król Edyp,, Wydawnictwo Greg, Kraków 2004.

60. Szekspir W., Romeo i Julia, Wydawnictwo Greg, Kraków 2006.

61. Świetlicki M., Olifant, [w:] tegoż, 49 wierszy o wódce i papierosach, Biuro Literackie, Wrocław 2007.

62. Tołstoj L., Anna Karenina, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 1994.

63. Wharton W., Spóźnieni kochankowie, przeł. Krzysztof Fordoński, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2007.

64. Wiśniewski J., Samotność w Sieci, Prószyński i S-ka, Warszawa 2006.

65. Żeromski S., Przedwiośnie, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1985.

Malarstwo:

1. Bertel T., Trzy Gracje i Kupidyn, 1864, Thorvaldsens Museum.

2. Bronzino A., Alegoria z Wenus i Kupidynem, 1540–1545, olej na desce, National Gallery w Londynie.

3. Canova A., Eros i Psyche,1796, rzeźba z marmuru, Luwr, Paryż.

4. Dyck A. van, Rinaldo i Artemida, 1628-1629, olej na płótnie, Museum of Art. Baltimore, USA.

5. Fragonard J. H., Skradziony pocałunek, 1762.

6. Gerard F. P. S., Amor i Psyche, 1798, olej na płótnie, Luwr, Paryż.

7. Hayez F., Pocałunek, 1859, olej na płótnie, Pinacoteca di Brera, Milan.

8. Hughes A., Kwietniowa miłość, 1856, olej na płótnie, Tate Gallery, Londyn.

9. Klimt G., Pocałunek, Gustav Klimt, 1907-1908, olej na płótnie, Osterreichische Galerie Belvedere.

10. Matejko J., Jan Kochanowski nad zwłokami Urszulki, 1862, olej na płótnie, obraz zaginiony.

11. Rembrandt, Izaak i Rebeka (Żydowska narzeczona), 1665, Rijksmuseum.

12. Rubens P. P., Ogród miłości, ok. 1633, Prado, Madryt.

13. Stuck F. von, Pocałunek Sfinksa, 1895, olej na płótnie, Szépmüvészeti Muzeum, Budapest.

14. Spranger B., Wenus i Adonis, 1597, olej na płótnie, Kunsthistorisches Museum Wien, Wiedeń.

15. Tycjan, Miłość niebiańska i miłość ziemska, 1515 - 1516, Galeria Borghese, Rzym.

16. Velazquez D., Wenus przed lustrem, ok. 1644-1646, olej na płótnie, National Gallery, Londyn.

17. Waliszewski Z., Wyspa miłości, 1935, Muzeum Narodowe, Warszawa.

Film:

1. American beauty, reż. S. Mendes, [DVD] USA 1999.

2. Całkowite zaćmienie, A. Holland, [DVD] Belgia, Francja, Wielka Brytania, Włochy 1995.

3. Casablanca, reż. M. Curtiz, [DVD] USA 1942.

4. Czasem słońce, czasem deszcz, reż. K. Johar, [DVD] Indie, Wielka Brytania 2001.

5. Dirty Dancing, reż. E. Ardolino, [DVD] USA 1987.

6. Frieda, reż. J. Taymor, [DVD] Kanada, Meksyk, USA, 2002.

7. Lolita, reż. A. Lyne, [DVD] Francja, USA 1997.

8. Krótki film o miłości, reż. K. Kieślowski, [DVD] Polska 1990.

9. Love story, reż. A. Hiller, [DVD] USA 1970.

10. Miasto aniołów, reż. B. Simberling, [DVD] Niemcy, USA 1998.

11. Moulin Rouge, reż. B. Luhrmann, [DVD] Australia, USA 2001.

12. Pamiętnik, reż. N. Cassavetes, [DVD] USA 2004.

13. Piętno, reż. R. Benton, [DVD] Francja, Niemcy, USA 2003.

14. Przeminęło z wiatrem, reż. G. Cukor, [DVD] USA 1939.

15. Romeo i Julia, reż. B. Luhrmann, [DVD] USA 1996.

16. Tajemnica Brokeback Mountain, reż. A. Lee, [DVD] Kanada, USA 2005.

17. Tato, reż. M. Ślesicki, [DVD] Polska 1995.

18. Titanic, reż. J. Cameron, [DVD] USA 1997.

19. Tristan i Izolda, reż. K. Reynolds, [DVD] Czechy, Niemcy, USA, Wielka Brytania 2006.

20. Trzy kolory. Niebieski, reż. K. Kieślowski, [DVD] Francja, Polska, Szwajcaria, Wielka Brytania 1993.

21. West Side Story, reż. R. Wise, J. Robbin, [DVD] USA, Wielka Brytania 1961.

22. Wyznania gejszy, reż. R. Marshall, [DVD] USA 2005.

23. Zakochany Szekspir, reż J. Madden, USA, Wielka Brytania 1998.

24. Złe wychowanie, reż. P. Almodóvar, [DVD] Hiszpania 2004.

25. Zostawić Las Vegas, reż. M. Figgis, [DVD] Francja, USA, Wielka Brytania 1995.



Motyw miłości - literatura przedmiotowa



1. Bachórz J., Historia literatury polskiej. Pozytywizm, pod red. A. Skoczek, Wydawnictwo SMS, 2004.

2. Baldwin L., Miłości ich życia,, Świat Książki, Warszawa 1995.

3. Bolecki W., Polska poezja miłosna XV-XX w., Świat Książki, Warszawa 1999.

4. Bolecki W., Wybór wierszy i szkiców poetyckich, Świat Książki, Warszawa 2007.

5. Borkowska G., Mała Historia Literatury Polskiej. Pozytywiści i inni, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

6. Bujnicki T., Heltman A., „Potop” Henryka Sienkiewicza. Powieść i film, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1977.

7. Bukowiec P., Kuziak M., 150 tematów maturalnych. Motywy; wątki; problemy, Wydawnictwo Znak, Kraków 2001, hasło: Miłość.

8. Chadzinikolau N., Miłość Greków, Ad Oculos, Warszawa 1998.

9. Chrzanowski M., Poznański J., Tarkowski S., Opracowania lektur dla licealistów, Skrypt, Warszawa 2003.

10. Chrzanowski M., Tarkowski S., Szkolny Słownik motywów literackich, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2003, hasło: Miłość.

11. Cieśla-Korytowska M., „Dziady” Adama Mickiewicza, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995.

12. Dernałowicz M. Adam Mickiewicz, Interpress, Warszawa 1985.

13. Dobijanka-Witczakowa O., Wstęp, [w:] Goethe J.W., Cierpienia młodego Wertera, Ossolineum, Wrocław 2000.

14. Drabarek B., Falkowski J., Rowińska I., Szkolny słownik motywów literackich, Wydawnictwo Kram, Warszawa 2005, hasło: Miłość.

15. Drawicz A., Wstęp, [w:] M. Bułhakow Mistrz i Małgorzata, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1990.

16. Fromm E., O sztuce miłości, Wydawnictwo REBIS, Poznań 2007.

17. Hutnikiewicz A., „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, PZWS, Warszawa 1968.

18. Inglot M., Romantyzm. Słownik literatury polskiej, Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, Warszawa 2007.

19. Janion M., Czas formy otwartej: tematy i media romantyczne, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1984.

20. Jantos E., Słownik motywów literackich, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2005.

21. Jastrun M., Mickiewicz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1985.

22. Kadłubek Z., Historia literatury światowej od średniowiecza do baroku, pod red. M. Szulca, Wydawnictwo Pinnex, Kraków 2003.

23. Knaflewska J., Kot W., Księga kultury polskiej. Ilustrowana encyklopedia tematyczna, Wydawnictwo Publicat, Poznań 2004.

24. Komorowski J., „Romeo i Julia” Williama Shakespeare`a, WSiP, Warszawa 1990.

25. Kopaliński W., Encyklopedia „drugiej płci” – wszystko o kobietach, Wydawnictwo RYTM, 2006.

26. Kopaliński W., Leksykon wątków miłosnych, Muza SA,Warszawa 2002.

27. Kostkiewiczowa T., Motywy i tematy literatury sentymentalnej, [w:] tejże, Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1979.

28. Kozicka D., Siwiec M., Urbański M., Zawadzki A., Słownik bohaterów literackich, Wydawnictwo Park, Bielsko-Biała 2004.

29. Kujawscy K. i L., Relacje między bohaterami [w:] tychże, „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej, WSiP, Warszawa 1988.

30. Lemontowicz U., „Cierpienia młodego Wertera” Johana Wolfganga Goethego, Wydawnictwo Biblios, Lublin 2006.

31. Lementowicz U., „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza, Biblioteka Wysyłkowa, Lublin 2001.

32. Lektury obowiązkowe, pod. red. S. Balbusa, W. Maciąga, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1985.

33. Literatura rosyjska w zarysie, pod red. Z. Barańskiego, A. Semczaka., PWN Warszawa 1975.

34. Łukaszewicz J., Mickiewicz, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1998.

35. Macios T., Leksykon lektur szkolnych liceum, Wydawnictwo Park Bielsko-Biała 2007.

36. Makowiecki A., Słownik postaci literackich, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2000.

37. Maliński M., Zanim powiesz kocham, TUM, Wrocław 1999.

38. Markiewicz H., Literatura pozytywizmu, Wyd. PWN, Warszawa 1978.

39. Markiewicz H., Powieść o miłości [w:] „Lalka” Bolesława Prusa, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1967.

40. Matoszko J. Słownik szkolny tematów literackich, Wydawnictwo Printex, Białystok 2000.

41. Miłkowski T., Termer J., Słownik pisarzy i lektur dla gimnazjów, Wydawnictwo Delta, Warszawa 2000.

42. Miłkowski T., Termer J., Leksykon dzieł i tematów literatury polskiej, Książka i Wiedza, Warszawa 2002, hasło: Miłość romantyczna.

43. Miłosz Cz., Romantyzm [w:] tegoż, Historia literatury polskiej, Wydawnictwo Znak, Kraków 1993.

44. Mroczkowski P., Szekspir elżbietański i żywy, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1966.

45. Nosowska D., Leksykon motywów literackich, Wydawnictwo Park, Bielsko- Biała 2004.

46. Nowacka T., Pozytywizm. Streszczenia, problematyka – lektury szkoły średniej, Wydawnictwo Verbum, Warszawa 1996.

47. Nowacka I., „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej, Wydawnictwo Biblios, Lublin 2006.

48. Nowacka I., Poezje Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Wydawnictwo Biblios, Lublin 2004.

49. Osmoła J., „Lalka” Bolesława Prusa, Wydawnictwo Biblios, Lublin 2007.

50. Osmoła J., „Potop” Henryka Sienkiewicza, Wydawnictwo Biblios, Lublin 2006.

51. Parandowski J., Petrarka, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1956.

52. Piwińska M., Miłość romantyczna, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1984.

53. Piwińska M.,, Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. Bachórz J., Kowalczykowa A., Ossolineum, Wrocław1997, hasło: Miłość, s. 546-551.

54. Polańczyk D., „Antygona” Sofoklesa. Biblioteka Wysyłkowa, Lublin 2001.

55. Polańczyk D., „Mistrz i Małgorzata” Michała Bułhakowa, Wydawnictwo Bilbos, Lublin 2007.

56. Polańczyk D., „Romeo i Julia” Williama Szekspira, Biblioteczka opracowań, Lublin 1994.

57. Polańczyk D., „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza, Wydawnictwo Biblios, Lublin 2006.

58. Polańczyk D., „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, Wydawnictwo Biblios, Lublin 2004.

59. Polańczyk D., „Zemsta” Aleksandra Fredry, Biblioteka Wysyłkowa, Lublin 2004.

60. Ratajczyk W., Słownik motywów literackich, Wydawnictwo Nakom, Poznań 2006, hasło: Miłość.

61. Rougemont D. de, Miłość a świat kultury zachodniej, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1968.

62. Sikora I., O wewnętrznym zróżnicowaniu liryki Młodej Polski, [w:] tejże, Antologia liryki Młodej Polski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1990.

63. Sinicka D., Mała Historia Literatury Polskiej. Romantyzm, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999.

64. Siwicka D., Mała historia literatury polskiej. Romantyzm 1822 -1863, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.

65. Słownik motywów literackich, pod red. A. Nawrot, Wydawnictwo Greg, Kraków 2006, hasło: miłość.

66. Słownik scen literackich, pod red. D. Nosowskiej, Wydawnictwo Park, Bielsko-Biała 2005.

67. Straszewska M., Romantyzm, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1979.

68. Sułka H., Słownik lektur dla gimnazjum, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003.

69. Swinda K., Sędziak B., Vademecum maturzysty – język polski, Warszawa 2001.

70. Szyprowska I., „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, WSiP, Warszawa 1993.

71. Szyrocki M., Johan Wolfgang Goethe, Wiedza Powszechna, Warszawa 1987.

72. Tomkowski J., Literatura polska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1993.

73. Ursel M., Romantyzm, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2000.

74. Vademecum maturzysty - język polski, Wydawnictwo Lynx-SFT, Warszawa 1998.

75. Wilczycka D., „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza, Biblioteka Wysyłkowa, Lublin 2004.

76. Witkowska A., Literatura romantyzmu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.

77. Wróbel Z. Erotyzm w literaturze nowożytnej, Krajowa Agencja Wydawnicza, Łódź 1987.

78. Żurowski A., Szekspir w cieniu gwiazd, Wydawnictwo Tower Press, Gdańsk 2001.