Jesteś w: Motyw wędrówki

Motyw wędrówki

Autor: Karolina Marlęga     Serwis chroniony prawem autorskim


Motyw wędrówki/podróży - wprowadzenie



Wędrowanie wynika z istoty natury człowieka, która nakazuje mu nieustannie podróżować, zarówno pod względem fizycznym jak i duchowym. Człowiek podąża rozmaitymi ścieżkami, obierając różne wartości za drogowskazy. Jego droga wiąże się ze zdobywaniem doświadczeń, uczy jak stawić czoło wyzwaniom. Podróż może być również rozumiana jako wyprawa w głąb siebie w celu samopoznania, lub przeciwnie - może być ucieczką od problemów i wewnętrznych rozterek. Samo słowo wędrówka definiujemy jako zmianę miejsca pobytu na odległe a jej synonimicznymi odpowiednikami są: podróż, peregrynacja (od łacińskiego wyrazu peregrinari oznaczającego podróżować, wędrować), pielgrzymka, wojaż, a także metempsychoza, czyli wędrówka dusz.



Motyw wędrówki wiąże się z toposem homo viator. Jest to archetyp wędrowca w literaturze utożsamiany z podróżnikiem, którego życiem jest długa droga, a drogą całe życie. Dąży on zawsze do wyznaczonego celu, poszukuje szczęścia i spełnienia a jego cechą charakterystyczną jest to, że odczuwa podniecenie na samą myśl o zbliżającej się podróży. Jest zawsze gotowy do trudów drogi pomimo zmęczenia. Właśnie ta wędrówka i związany z nią cel określają istotę jego człowieczeństwa.



Na przestrzeni epok ujęcie motywu podróży cechowało się ogromną różnorodnością. Już starożytni twórcy wykreowali archetyp wędrowca - Odysa - usiłującego powrócić do rodzinnego domu w Itace oraz mitologicznego śpiewaka Orfeusza, który zszedł do Hadesu po swoją ukochaną Eurydykę. W epoce renesansu, podczas wielkich odkryć geograficznych ludzie odbywali dalekie wojaże, głównie w celach praktycznych – by odkryć nowe szlaki handlowe oraz sprowadzić nieznane dotąd towary. W następnych wiekach czynnikiem determinującym był kult nauki i wiedzy. Ważne było zdobywanie doświadczenia, ludzie chcieli zobaczyć i przeżyć w myśl empirycznej teorii Johna Locke`a. Odkryciem romantyków była paradygmatyczna zmiana kierunku podróżowania: uprzywilejowane zostały podróże ku centrum, w głąb własnej historii i tradycji oraz do wnętrza indywidualnej i zbiorowej świadomości. Współcześnie, dzięki rozwojowi nauki i techniki człowiek potrafi przemieszczać się w błyskawicznym tempie. Oprócz podróży ekspresowymi kolejami, samochodem, samolotem w XX wieku człowiek odbył pierwszą wyprawę w kosmos i stanął na powierzchni księżyca.



Motyw wędrówki w literaturze



BIBLIA



„Księga Rodzaju” - motyw podróży został przedstawiony jako kara boska a zarazem jako jedyna szansa na przetrwanie. Bóg widząc zło panujące na świecie, postanowił położyć kres wszelkiemu istnieniu. Jedynie Noe dostał od Boga szansę, na ocalenie. Noe zawierzył swoje życie Bogu, czyniąc wszystko to, o co Bóg go poprosił, chociaż nie wiedział czy przyniesie to pozytywny skutek. Podczas trwania potopu, Noe, wraz z rodziną i zwierzętami przebywali w Arce i wierzyli, że Bóg ma ich w opiece. Przez wiele dni dryfowali po wodzie, modląc się, by przeżyli. W końcu nadszedł dobry znak, którym było przyniesienie przez gołębicę świeżej gałązki oliwnej. Wkrótce wszyscy mogli opuścić Arkę. Po tych wydarzeniach Bóg postanowił, że już nigdy nie zniszczy wszystkiego, co żyje, a dla potwierdzenia swojej obietnicy uczynił tęczę na niebie. Wyprawa Arką Noego to podróż całej rodziny, która nie miała wyboru i musiała ją odbyć. Była to przymusowa podróż w walce o przetrwanie.




„Księga Wyjścia” - Izraelici znajdowali się pod szczególną opieką Boga. Gdy Jahwe widział udręki swego ludu, postanowił za pomocą Mojżesza wyrwać lud Izraela z rąk Faraona i wyprowadzić go z Egiptu do ziemi żyznej i przestronnej, do krainy mlekiem i miodem płynącej. Pielgrzymkę, którą mieli odbyć Izraelici pod wodzą Mojżesza, była ucieczką z niewoli, drogą do upragnionego przez człowieka szczęścia, do ziemi obiecanej, wreszcie do najwyższej prawdy – do poznania samego Boga.



„Księga Tobiasza” – w utworze odnajdujemy fragment: „Towarzyszy mu bowiem dobry anioł, więc będzie miał szczęśliwą podróż i wróci zdrowy.” Nad Tobiaszem wyruszającym w drogę na prośbę ojca – faktycznie czuwał boski wysłannik – Rafał. To on nauczył młodego Tobiasza wykorzystywać rybie wnętrzności do zdejmowanie klątwy, czy leczenia bielma. Był dla Tobiasza przewodnikiem, chronił go, dzięki niemu Tobiasz ożenił się z odpowiednią kobietą, poznał też kawałek świata prowadzony niemalże za rękę.



„Ewangelia św. Mateusza” - szczególnym ujęciem motywu drogi jest droga krzyżowa, czyli męka i śmierć Jezusa Chrystusa. Drogę tę możemy rozważać jako ofiarę Chrystusa za nasze grzechy. Jezus zgodził się wziąć na siebie krzyż, symbolizujący wszelkie złe uczynki i umrzeć za ludzi po to, by mogli oni w przyszłości dostąpić łaski zbawienia. Choć Syn Boży uginał się pod ciężarem krzyża i trzy razy upadał, mimo bólu i wcześniej zadanych ran, zawsze powstawał i wytrwale szedł dalej. Z dzisiejszej interpretacji Kościoła wynika, że Chrystus upadał pod naporem naszych grzechów, które go przytłaczały. Droga krzyżowa syna bożego może być również interpretowana jako symbol ludzkiego życia. Każdy z nas niesie „krzyż swojego życia” grzeszy, błądzi, przeżywa trudne chwile, czasem podejmuje złe decyzje, i „upada” na życiowych zakrętach. Jednak dzięki ofierze Jezusa, ludzie mogą mieć nadzieje, że, mimo to, dostąpią zbawienia i życia wiecznego.




„Odyseja” Homer – w eposie czytamy o niestrudzonym tułaczu Odysie, który zmierza po zakończeniu wojny trojańskiej do rodzinnej Itaki. Odys to archetyp wędrowca - homo viator, który ma swój ściśle określony cel. Jego wędrówka trwa wiele lat i obfituje w niezliczone przygody, jest pełna trudu, niebezpieczeństw i walki o każdy dzień. Dzięki tej epopei zostało sformułowane samo pojęcie tułaczki – podróży wymuszonej przez niesprzyjające okoliczności losu.



„Boska komedia” Dante Alighieri - poemat przedstawia wizję jego wędrówki przez zaświaty – Piekło, Czyściec i Niebo. Dante uczynił samego siebie głównym bohaterem. W drodze przez Piekło, Czyściec i Raj towarzyszy mu Wergiliusz, który reprezentuje mądrość i poezję świata starożytnego. Piekło w utworze to miejsce, gdzie dusze ludzkie doznają utrapienia, które ma trwać wiecznie. Następnym miejscem wędrówki bohaterów jest Góra Czyśćcowa, przebywają tam grzesznicy odkupujący swe winy. Czyściec jest powrotem do uczuć ludzkich. Gdy docierają do Raju Ziemskiego Dante spotyka swoją ukochaną, Beatrycze, która obejmuje przewodnictwo i prowadzić będzie Dantego do Raju Niebieskiego, ostatniego etapu podróży. Raj jest miejscem nie tylko szczęścia i radości niewysłowionych, jest on również okazją do wyjaśnienia lub uprzytomnienia umysłowi ludzkiemu podstawowych prawd wiary. Ostatecznie poeta dociera do celu swej wędrówki i w ekstazie ogląda oblicze Boga. Poemat kończy się słowami: „Miłość, co wprawia w ruch słońce i gwiazdy” - jest to charakterystyka Boga, którego największym przymiotem jest Miłość rządząca całym światem pokazanym przez Dantego w „Boskiej komedii”.



• „Myśl ludzka” Zbigniew Morsztyn - według podmiotu lirycznego człowiekowi pozwala wędrować po całej ziemi tytułowa myśl - za jej sprawą może zwiedzać najodleglejsze i najbardziej egzotyczne krainy. Uwydatnia się to już na początku wiersza, gdzie podmiot liryczny pyta retorycznie: „Po których kątach świata obłąkana Tuła się teraz myśl moja stroskana?”. Uosobiona myśl, nie może pozostać dłużej w jednym miejscu: „Lata tam i sam po świecie szerokiem”, co stanowi kolejne odniesienie do archetypu homo viator. Wiecznie peregrynująca i swobodna myśl jest najbardziej godna podziwu, bo przybliża do doskonałości. Tylko tego daru bożego nie możemy w pełni kontrolować.




• „Faust” Johann Wolfgang Goethe - doktor Faust jest zawiedziony życiem, gdyż poświęcił je jedynie na naukę i badania. Nie znalazł jednak spokoju wewnętrznego i samozadowolenia. Jest nieszczęśliwy, gdyż chciałby poznać odpowiedzi na wszystkie pytania, a to przecież niemożliwe. W ten sposób odnajduje bodziec do swojej wędrówki. Zwraca się w stronę magii, chce nawet popełnić samobójstwo. Wtedy w jego życiu zjawia się Mefistofeles. Proponuje układ - da mu poznać prawdę o świecie w zamian za duszę. Podpisanie paktu z diabłem to przejście magicznego progu przygody. Po wielu perypetiach Faust, jako stuletni oślepły starzec odkrywa cel życia. Działanie pokazało mu, że sensem istnienia jest praca dla innych, wspólna walka o byt, wspólne przeżywanie szczęścia i trudów. Faust pojął, że życie to ciągłe dojrzewanie i poszukiwanie.



• „Podróże Guliwera” Jonathan Swift - dzięki swoim morskim podróżom tytułowy bohater uzyskał wiedzę o obcych krajach, życiu innych ludów – Liliputów, Olbrzymów i niezwykłych, rozumnych koni, co dało mu świeże spojrzenie na problemy i zwyczaje w swojej ojczyźnie. Podróże uczyniły go bogatszym, ale i życiowo dojrzalszym. Otworzyły mu oczy na absurdy codzienności a serce na los wszystkich istot.



• „Kordian” Juliusz Słowacki - główny bohater to romantyczny młodzieniec pragnący dokonać wielkiego czynu. Własna niemoc skłoniła go do samobójczej próby, która skończyła się niepowodzeniem. Rozgoryczony odbywa podróż po Europie by na szczycie Mont Blanc odnaleźć swój życiowy cel. W Londynie poznaje realną potęgę pieniądza. Spotkana we Włoszech Wioletta również zawodzi głównego bohatera. Kolejnym etapem wędrówki był Watykan, gdzie nawet Papież okazuje się być człowiekiem wyrachowanym i bezwzględnym. Jego wędrówka stanowi próbę odnalezienia sensu w życiu. Podczas wyprawy jego ideały przewartościowują się. Z romantycznego kochanka zmienia się w aktywnego patriotę - samotnika. Podróż Kordiana, to przede wszystkim dojrzewanie oraz zderzenie się młodzieńczych marzeń z okrutną rzeczywistością.




• „Sonety krymskie” Adam Mickiewicz - autor stworzył archetyp romantycznego pielgrzyma. Jego bohater to człowiek nieszczęśliwy i samotny, przeżywający głęboko rozstanie z krajem i ukochaną kobietą. Jest bohaterem tajemniczym. Jego wędrówka po bogatych krainach daje czytelnikowi nie tylko możliwość podziwiania wraz z nim piękna orientalnego krajobrazu i tajemniczych miejsc, ale przede wszystkim pozwala zrozumieć, kim jest ów człowiek, o czym myśli, za czym tęskni. Jako bohater romantyczny Pielgrzym wyróżnia się niezwykłą wrażliwością, uczy się świata, wszystko go intryguje, ciekawi, zachwyca.



• „Pielgrzym” Cyprian Kamil Norwid - głównym tematem utworu jest metafora życia jako podróży. Pielgrzym Norwida ogląda świat i chłonie go z różnych punktów widzenia. Człowiek, który wędruje uważa, że dzięki nieprzywiązaniu do żadnej materialnej rzeczy, jest wolny, a ta wolność wyróżnia go. Przebywanie w tym stanie pozwala mu uważać się za obywatela świata, ponieważ jego dom jest „ruchomy”. Innym ludziom, którzy zadufani są w swoje żądze posiadania czy zuchwałą samowolę, może powiedzieć dumnie, że „przecież ja – aż w nieba łonie trwam”. Zdradza przy tym największe tęsknoty i pragnienia wszystkich ludzi, którzy przez gonitwę za doczesnością zapomnieli o najważniejszym.



• „Jądro ciemności” Joseph Conrad - autor opisuje podróż głównego bohatera – marynarza Marlowa w głąb Afryki. Jest to jego życiowa wyprawa, która diametralnie zmienia jego osobowość. Powód wyruszenia w podróż wyjaśnia w słowach: „Kiedy byłem małym chłopczykiem miałem namiętność do map. Wpatrywałem się godzinami w Południową Amerykę i Afrykę lub Australię, pogrążając się we wspaniałościach odkrywczych podróży. W owych czasach było jeszcze wiele pustych miejsc na ziemi. [...] Ale było tam jedno – największe, najbardziej puste, że tak powiem – do którego ciągnęło mnie najsilniej”. W tym wyznaniu objawia się nie tylko wielka pasja bohatera, którą są podróże, ale też chęć odkrycia nowego miejsca, do którego zawsze chciał wyruszyć. Miejscem, o którym mówi jest Dolina Rzeki Kongo. Jego zadaniem jest odnalezienie agenta Kurtza. Wyprawa Marlowa miała dla niego cel nie tylko podróżniczy, ale także głęboko poznawczy. Całkowicie zweryfikowała jego poglądy o świecie, ludziach, ale także nim samym. Była dla niego dużym sprawdzianem własnej wytrzymałości i charakteru. Przede wszystkim jednak wędrówka Marlowa ku jądru ciemności, jest wędrówką w głąb duszy i natury ludzkiej.



• „Latarnik” Henryk Sienkiewicz - główny bohater noweli to Skawiński, mimo że tęskni za krajem, nie do końca uświadamia sobie wielką potrzebę powrotu do ojczyzny. 70-letni Polak reprezentuje środowisko emigrantów, którzy opuścili Polskę po upadku powstania listopadowego. Bohater większość swojego życia spędził w podróży. Wojenny weteran w czasie swojego żywota bił się w czterech częściach Świata i na tułaczce próbował wszystkich niemal zawodów. Był kopaczem złota w Australii, czy strzelcem rządowym w Indiach. Mimo tego, że zwiedził wiele krain, to dopiero w Aspinwal postanowił osiąść na stałe: „Jestem stary, potrzebuję spokoju! Potrzebuję sobie powiedzieć tu już będziesz siedział, to jest twój port (…) dość mam już tego tułactwa”. Jego egzystencja podczas pełnienia obowiązków latarnika staje się wędrówką w głąb siebie. Lektura Mickiewicza, zwłaszcza inwokacja, sprawia, że budzą się w nim wspomnienia, a uczucia patriotyczne powracają ze zdwojoną siłą.



• „Odys” Leopold Staff – podmiot liryczny mówi, że każdy z nas wędruje przez życie, każdy szuka swojej ojczyzny, a więc wartości, które są dla niego najważniejsze, tworzy swój własny świat, który zna i kocha. Całe życie staje się wielką pielgrzymką. Po drodze napotykamy trudności, przeciwieństwa losu, niebezpieczeństwa tak jak Odyseusz. Jednak podmiot liryczny zwraca się do każdego z nas: „Niech cię nie niepokoją, cierpienia twe i błędy”. Dlatego nie należy martwić się niepowodzeniami – w życiu łatwo jest zejść z dobrej, właściwej drogi i na pewno każdemu z nas to się zdarzy. Trzeba jednak wytrwale iść naprzód, naprawić błędy i szukać właściwych rozwiązań. W końcu, tak jak Odys, zdobędziemy własną Itakę – zrealizujemy marzenia i wyobrażenia o życiu.



• „Myszy i ludzie” John Steinbeck - Opowieść o dwóch przyjaciołach - George`u i Lennie`m, którzy przemierzają Stany w czasach Wielkiego Kryzysu. Lennie jest upośledzony umysłowo i nie zdaje sobie sprawy ze swej siły, czym często wprowadza w kłopoty siebie i kompana. Incydent z młodą dziewczyną prowadzi do tragicznego zakończenia. Powieść opisuje historię dwóch przyjaciół poszukujących swojego miejsca w życiu. Lennie i George przemierzają setki kilometrów, by znaleźć pracę, co okazuje się trudnym zadaniem. Powieść traktuje o przyjaźni, rasizmie, nierówności pomiędzy silnymi a słabymi, białymi a czarnymi, młodymi a starymi, kobietami a mężczyznami – generalnie o skomplikowanych stosunkach międzyludzkich.



• „Przedwiośnie” Stefan Żeromski – w powieści mamy przede wszystkim do czynienia z drogą w znaczeniu dosłownym, a także duchową wędrówką głównego bohatera - Cezarego Baryki i jego próbą odnalezienia się w powojennej rzeczywistości. Nieszczęsnym wędrowcem nazywać można Seweryna Barykę, ojca głównego bohatera powieści Żeromskiego. Jako młody człowiek wyjechał z Polski do Rosji, by tam znaleźć pracę i zarobić na godne życie. W Rosji dorobił się majątku i zamieszkał w Baku. Z tego też powodu ciągle odkładał decyzję o powrocie do kraju, mimo tego, że bardzo tęsknił za ojczystą ziemią. Gdy wrócił z wojny do Baku postanowił z synem reemigrować do Ojczyzny. Podczas jazdy pociągiem do Moskwy Seweryn Baryka, by napełnić serce swojego syna rządzą powrotu do Polski, karmił Cezarego wizjami wspaniałej i sprawiedliwej polski ze „szklanymi domami”. Młody Baryka opowieść tą przyjął z niedowierzaniem, ale myśl o niezwykłej cywilizacji pokrzepiła w nim chęć powrotu do ojczyzny. Gdy jechali z Charkowa do granicy polskiej, w pociągu umarł Seweryn Baryka. Przed śmiercią prosił syna: „Ty tu nie zostawiaj! Jedź tam!”. Cezary samotnie, w porę przedwiośnia przekroczył granicę Polski – realizując marzenie ojca. W Polsce, w Nawłoci poznał dostatnie życie arystokracji, a w Chłodku tragiczną nędzę bezdomnych chłopów. Zaakceptował jednak Polskę, skoro wziął udział w manifestacji robotniczej, która szła w stronę Belwederu: „Baryka wyszedł z szeregów robotników i parł oddzielnie, wprost na ten szary mur żołnierzy na czele zbiedzonego tłumu”. Przyłączenie się do manifestacji, a potem wyjście przed szereg pokazuje, że młody człowiek nie osiągnął jeszcze pełnej dojrzałości, że wciąż jest w tytułowym przedwiośniu swojego życia i szuka jego sensu.



• „Mały Książę” Antoine de Saint-Exup�ry – autor ukazuje międzyplanetarną wędrówkę małego mieszkańca planety B-612. Podróżowanie dostarcza Małemu Księciu powodów do zdziwienia i niezadowolenia. Dzięki niej poznaje, czym jest miłość, przyjaźń i śmierć. Wartości, jakim hołdują dorośli rozczarowują bohatera. Wędrówka Małego Księcia jest poszukiwaniem prawdy i własnej tożsamości. Bohater odbywając swą podróż przekonuje się, jakim można być i jakim być nie chce. Dojrzewa do tego, aby wrócić na swoją planetę, a wraz z nim dojrzewa jego miłość do ukochanego kwiatu. Podróż Małego Księcia, to przede wszystkim pełna przygód podróż małego dziecka.



• „Buszujący w zbożu” Jerome David Salinger - Napisana w pierwszej osobie powieść opisuje kilka dni z życia Holdena po jego ucieczce z prywatnej szkoły Pencey, kiedy to błąka się on po Nowym Jorku.



• Trylogia „Władca pierścieni” John Ronald Reuel Tolkien - motyw podróży występujący w tej powieści może być interpretowany na wiele sposobów. Jest to historia Hobbita Frodo Bagginsa, któremu przeznaczenie przypisało rolę powiernika tytułowego pierścienia. Główny bohater musi udać się w daleką i bardzo niebezpieczną i desperacką podróż, by zniszczyć magiczny przedmiot. Jeżeli tego nie zrobi, świat pogrąży się w ciemności. Celem podróży jest uwolnienie Ziemi od źródeł mocy Saurona - Pierścienia - o mocy tak wielkiej, iż nie może on sam zostać zniszczony. Nadzwyczajne przygody Frodo przemierzającego zdradliwe przestrzenie Śródziemia ujawniają moc jaką niesie przyjaźń i odwaga wobec sił ciemności. Droga Hobbita da się interpretować jako pogodzenie się z przeznaczeniem, od którego nie ma ucieczki. Bohater ma misje i wytrwale dąży do celu. Wędrówka głównego bohatera może być także metaforą ludzkiego życia, bowiem każdy z nas idzie przez życie niosąc swoje brzemię. Droga Froda pokazuje, że nie wolno się poddawać i trzeba wytrwale iść dalej.



• „W drodze” Jack Kerouac - Jej fabuła wydaje się bardzo prosta - grupa młodzieńców, szukających sensu życia, jeździ po Ameryce, na ogół bez wyraźnego celu, najczęściej bez pieniędzy, niekiedy na bakier z prawem. Owi młodzieńcy to pierwsi beatnicy, zrzucający za sprawą swoich ideałów i swojego życia gorset konwencji, krępujący amerykańską przeciętność.



• „Alchemik” Paulo Coelho – książka opowiada o przygodach młodego Hiszpana, Santiago, który chce spełnić swoje marzenie o podróżowaniu. Opuszcza rodzinną wioskę i zostaje pasterzem owiec. To jednak dopiero wstęp do jego podróży. Wezwaniem do prawdziwej przygody jest powtarzający się sen o skarbie ukrytym pod piramidami, który śni pod sykomorami przy starym kościele. Wizja przedstawia jego ukryte marzenie, a zarazem misje i jest dla niego wezwaniem do przygody. Bohater ostatecznie cel wędrówki znalazł we własnym domu. Spełnił marzenie, dopełnił Własną Legendę. Po drodze wiele przeżył, poznał niezwykłych ludzi i odkrył że celem życia jest dążenie do spełnienia pragnień. Ta droga pomogła mu również dojrzeć, poznać siebie, swoją wartość i prawdę o świecie.



• „Pielgrzym” Paulo Coelho - motyw wędrówki został wykorzystany, by ukazać jak człowiek poprzez dążenie do wymierzonego celu, potrafi diametralnie zmienić swoje poglądy życiowe i nastawienie do świata. Główny bohater powieści jest członkiem zakonu RAM. Mistrz postawia wystawić bohatera na próbę, musi wyruszyć szlakiem Santiago de Compostela. Pielgrzymka jest dla niego czymś nowym. Dzięki niej poznaje swoje właściwe pragnienia, oddala od siebie początkową żądzę posiadania, a zbliża się ku takim wartościom jak miłość czy dobro.



Motyw wędrówki w filmie



„Alicja w miastach”, reż. Wim Wenders - film to zaczynająca się w Nowym Jorku historia niemieckiego dziennikarza Wintera i małej, zagubionej dziewczynki, tytułowej Alicji. Winter i Alicja podróżują przez industrialną, niekończącą się aglomerację Zagłębia Ruhry w poszukiwaniu domu dziewczynki. Wenders nakręcił melancholijną odyseję o wyobcowaniu i chłodzie współczesnego świata, w którym nie można odnaleźć własnego miejsca.



„Dzienniki motocyklowe”, reż. Walter Salles - obraz opowiada historię podróży młodego Ernesta Guevary – studenta medycyny – oraz jego przyjaciela – biochemika – Alberta Granady z południa na północ kontynentu, od ich rodzinnej Argentyny, przez Chile, Peru i Kolumbię, aż do Wenezueli. Pokonując tysiące kilometrów i obserwując świat wokoło Ernesto dostrzega, że w istocie ludzi Ameryki Południowej o wiele więcej łączy niż dzieli, a podziały na narody są sztuczne.



„Dzikość serca”, reż. David Lynch - film opisuje perypetie pary kochanków – banitów. Klasyczna trasa przez południe USA, pustynne autostrady przynosi wiele niespodzianek. Główny bohater - Sailor Ripley wychodzi na zwolnienie warunkowe po odsiedzeniu części wyroku za zabójstwo. Wszystko, czego chce, to być ze swoją wielką miłością Lulą, z którą ucieka w stronę Kalifornii. Marietta, matka dziewczyny, tka wokół Sailora sieć morderczych intryg - na kolejnych etapach podróży czeka już na niego zastęp potępieńczych zabójców. Sailor i Lula nie dojadą do Kalifornii - kres podróży czeka ich w posępnym miasteczku znanym jako Big Tuna. Podróż jest tu wyprawą do piekła. Wszystko wokół Sailora i Luli wydaje się zdeformowane, dziwaczne, niepokojące.



„Swobodny jeździec” (ang. „Easy Rider”), reż. Dennis Hopper - obraz opowiada historię dwóch kalifornijskich hipisów, którzy wybierają się do Nowego Yorku. Przed wyjazdem wpadają do Meksyku po większą partię nielegalnych substancji, spieniężają je i ruszają na Wschód dwoma ogromnymi, błyszczącymi harleyami. Przemierzają Kalifornię, Nowy Meksyk, Teksas. Palą trawkę, kontemplują krajobrazy, cieszą się życiem. Jednak im dalej na Wschód, tym mniej osób podziela to zrozumienie. Ostatecznie wędrowcy zostają zamordowani gdzieś między Luizjaną i Missisipi przez nietolerancyjnych wiejskich osiłków.



• „Mad Max”, reż. George Miller - film to kino drogi w przyszłości. Tytułowy Szalony Max jest byłym policjantem walczącym o życie w świecie po nieokreślonej katastrofie . Jego domem jest podrasowany Ford Falcon GT Coupe z 1973 z silnikiem V-8, którym pędzi przez przecinające australijskie pustynie autostrady. W swojej podróży donikąd przeciwstawia się, niczym samotny rewolwerowiec z westernu, gęsto zaludniającym drogi przyszłości bandytom i złodziejom paliwa - najbardziej deficytowego towaru w świecie Maxa.



• „Prosta historia”, reż. David Lynch – film opowiada o międzystanowej wyprawie kosiarką do trawy. Bohater, dobiegający osiemdziesiątki schorowany Alvin Straight jest świadomy, że jego życie dobiega końca. Przed śmiercią pragnie pogodzić się z bratem, z którym poróżnił się wiele lat wcześniej . Brat mieszka w sąsiednim stanie, więc bohater wyrusza w swoją ostatnią podróż. Wędrówka Alvina jest medytacją, rozrachunkiem z własnym życiem u jego kresu. Stary człowiek jedzie, aby pogodzić się ze swoim bliskim, a przede wszystkim z samym sobą.



• „Strach na wróble”, reż. Jerry Schatzberg - bohaterowie filmu – dwaj włóczędzy podróżują autostopem, towarowymi pociągami, piechotą. Max wyszedł właśnie z więzienia i podróżuje do Pittsburgha, gdzie zamierza założyć myjnię samochodową. Lionel jest marynarzem, który chce wrócić do porzuconych przed laty dziewczyny i dziecka w Detroit. Obaj życiowi rozbitkowie spotykają się przypadkiem gdzieś w Kalifornii i, choć stanowią swoje przeciwieństwa, w dalszą drogę ruszają razem. Podróż jest tu metaforą marzenia - to bowiem właśnie marzenia gnają Maxa i Lionela przez pół Ameryki.



• „Thelma i Luiza”, reż. Ridley Scott - autor opowiada o podróży dwóch zbuntowanych dziewczyn, które uciekają z prowincji środkowego zachodu do Meksyku. Niestety, już na początku wyprawy w przydrożnym barze ktoś próbuje zgwałcić Thelmę. Louise zabija mężczyznę i razem z przyjaciółką staje się uciekinierką. Film opowiada o dwóch stłamszonych, zrezygnowanych kobietach, dla których wielka ucieczka jest okazją do odkrycia smaku wolności i walki o godność. Ich podróż jest buntem przeciw światu mężczyzn, który nie oferuje im nic poza upokorzeniami i pogardą.



• „Znikający punkt”, reż. Richard C. Sarafian - główny bohater o polsko brzmiącym nazwisku Kowalski, weteran z Wietnamu, były policjant i kierowca rajdowy jest dostawcą samochodów. Otrzymuje zlecenie na przewiezienie auta z Denver do San Francisco. Przed wyjazdem zakłada się, że dokona tego w 15 godzin. Policja bez skutku próbuje zatrzymać bohatera za przekroczenie szybkości. Problem zaczyna się od zwykłej kontroli drogowej, a kończy na masowej obławie policyjnej. Kowalski wybiera samobójczą szarżę na blokujące drogę buldożery na autostradzie w Utah. Film to anarchiczna pochwała wolności. Szalona jazda z Denver ku czekającej w Utah śmierci jest wyzwaniem rzuconym społeczeństwu, jego policyjnej machinie, zakazom i nakazom. Podczas podróży Kowalski przeżywa jeszcze raz całe swoje życie.



Motyw wędrówki - formułowanie tematu



Temat wędrowania można potraktować wieloaspektowo, dlatego przy jego uściśleniu należy się zastanowić na co chcemy zwrócić szczególną uwagę. Tematy mogą zostać sformułowane bardzo ogólnikowo:



• Motyw wędrówki w literaturze. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów.

• Wędrowanie w literaturze i sztuce. Omów motyw odwołując się do świadomie wybranych utworów.

• Różne sposoby przedstawienia motywu wędrówki w literaturze. Przeanalizuj, odwołując się do wybranych dzieł.

• Różne ujęcia motywu podróży w literaturze. Przedstaw zagadnienie, analizując celowo wybrane przykłady.



Tematy te pozwalają na dowolny dobór lektur pod kontem określonego problemu prezentacji. Mogą być wykorzystane przez uczniów, którzy nie do końca pewnie czują się na lekcjach języka polskiego, ponieważ pozwalają na wybór podstawowych lektur. Należy jednak pamiętać, że zbyt dużo przykładów, potraktowanych pobieżnie uczyni pracę płytką. Lepiej, określając problem, skupić się na jakimś aspekcie tematu. Innym sposobem ujęcia motywu wędrówki jest ukazanie jego funkcji (rola, funkcjonowanie). Przykładowe tematy prac mogą brzmieć następująco:



• Przedstaw i zinterpretuj sposoby funkcjonowania podróży w wybranych dziełach literackich.

• Rola motywu drogi w różnych epokach literackich. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów.

• Funkcjonowanie motywu podróży w wybranych tekstach literackich. Omów na wybranych utworach.

• Funkcje motywu wędrówki w wybranych utworach literackich.



Pośród tematów dla ambitniejszych maturzystów spotkać można:



• Podróżnicy, wędrowcy, pielgrzymi - przedstaw bohaterów poszukujących celu, opierając się na wybranej literaturze – w tak sformułowanym temacie należy poszukać w literaturze konkretnych bohaterów, którzy przebyli pewną drogę. Spośród nich trzeba opisać podróżników, wędrowców oraz pielgrzymów.

• Motyw homo viator w literaturze rożnych epok – temat ten odnosi się do toposu człowieka w drodze, jego pierwowzorem w kulturze europejskiej był Odyseusz. W późniejszych okresach spotykamy w literaturze wielu podróżników, pielgrzymów, emigrantów i tułaczy.

• Bohaterowie w poszukiwaniu sensu i celu życia. Omów na wybranych przykładach motyw wędrówki w literaturze – podróż można traktować także jako wędrówkę w poszukiwaniu sensu życia. Wielu bohaterów odbyło takie wyprawy by dorosnąć, poznać siebie, pokonać własne słabości.

• Podróże dawniej i dziś. Przedstaw motyw wędrówki, odnosząc się do wybranych utworów literackich – założeniem tematu jest przedstawienie utworów dawniejszych i współczesnych poświęconych drodze i wędrowaniu.



We wszystkich wymienionych tematach prezentacji uwagę zwrócić należy na to, co sugeruje jego sformułowanie. Może pojawić się wymóg sięgnięcia do różnych epok. W tematach należących do drugiej grupy, czyli kładących nacisk na związki literatury z innymi dziedzinami sztuki trzeba oprócz przykładów książkowych odnaleźć i zaprezentować motyw wędrówki występujący w malarstwie, filmie, a także muzyce.



Określenie problemu – teza



Po wyborze tematu i przejrzeniu dostępnej literatury podmiotowej i przedmiotowej najważniejsze będzie określenie problemu. Odpowiednia forma znacząco wpłynie na realizację wybranego tematu. Trzeba pamiętać, by teza znalazła swoje odzwierciedlenie w zakończeniu. Najpopularniejsze, ale przez to mało konkretne są ogólnikowe ujęcia problemu. Pozwalają one na szerokie wykorzystanie literatury, jednak poprzez brak określonych celów mogą sprawić, że praca będzie sztampowa i „przegadana”:



• Motyw wędrówki obecny jest w literaturze od samych jej początków i wielu uczonych badało jego funkcjonowanie w kulturze.

• Bez względu czy stykamy się z antycznymi, czy współczesnymi tekstami kultury, droga zwykle rozumiana jest w wieloraki sposób.

• Motyw wędrówki stanowi jeden z najważniejszych toposów, jakie istnieją w literaturze.



Inny obraz wędrówki występuje na przykład w „Boskiej komedii” Dantego, gdzie oglądamy wędrówkę przez piekło czyściec i raj, motyw tułaczki występuje w romantyzmie, natomiast współcześnie, odwołując się do piosenek Edwarda Stachury możemy stwierdzić, że „Wędrówką życie jest człowieka”. Dlatego warto wybrać jeden ze sposobów rozumienia motywu drogi i zaznaczyć to w tezie. Tematy skupiające się nie tylko na materialnej, rzeczywistej podróży, lecz odnoszące się również do jej symbolicznego znaczenia mogą mieć następująco skonstruowane tezy:



• Twórcy literatury przedstawiali podróże zarówno na płaszczyźnie fizycznej jak i duchowej.

• Motyw podróży w literaturze jest ujmowany nie tylko w sensie fizycznym, ale także jako wędrówka po świecie za pomocą myśli czy przemierzanie zaświatów.

• Wędrówka od zawsze stanowiła nieodzowną część życia człowieka Czy to cielesna czy to duchowa była i jest wyrazem poszukiwań.



Jednak najczęściej występującym określeniem problemu drogi i wędrówki jest odniesienie jej do ludzkiego życia – zdobywania doświadczeń, poszukiwania sensu i celu, mierzenia się z własnymi słabościami:



• Droga i wędrówka zawsze była, i wciąż jest, najczęściej wybieranym sposobem mówienia o życiu człowieka, ponieważ wędrówka ma nie tylko znaczenie przemieszczenia, zmiany miejsca, ale też ma wymiar duchowy.

• Na przestrzeni wieków twórcy wykorzystywali motyw wędrówki jako pretekst do przedstawienia ludzkich losów oraz do refleksji nad ludzkim życiem.

• Przywołanie motywu podróży jest pretekstem do refleksji nad ludzkim losem, nad ciągłym dążeniem człowieka do celu.

• Droga jest poszukiwaniem, zdobywaniem doświadczeń, uczy jak stawić czoło wyzwaniom dodatkowo jest źródłem wielu przygód.

• Podróże odkrywają najważniejsze dla człowieka wartości, wzbogacają jego doświadczenie, edukują.

• Podróże pozwalają zmierzyć się ze swoimi słabościami, stać się lepszym.

• Największą wartością podróży jest to, czego podczas niej może doświadczyć człowiek.

• Dzięki wykorzystaniu podróży autorzy mogli odkrywać nowe światy, snuć refleksje o otaczającej rzeczywistości i ludzkiej egzystencji.



Wśród tematów dla ambitniejszych uczniów można spotkać:



• Według Edwarda Stachury „wędrówką życie jest człowieka”. Odwołując się do wybranych tekstów literackich, ustosunkuj się to tego stwierdzenia.

• Sens życiu daje nie osiągniecie celu, ale wytrwałe podążanie obraną drogą.



Przy precyzowaniu tezy można także zawęzić okres literacki, którego dotyczyć będzie praca.



Motyw wędrówki - przykłady wstępu



We wstępie możemy odwołać się do definicji wędrówki, które mogą stać się dobrym punktem wyjścia do dalszych rozważań, np.:



„Słownik języka polskiego” lakonicznie stwierdza, że wędrówka „jest to przemieszczanie się, przenoszenie z miejsca na miejsce, zmiana miejsca pobytu”. Wędrowanie, to bycie pomiędzy punktem A i punktem B, a zdefiniowanie tych punktów określa rodzaj wędrówki. Na przykład jeśli punkt A to narodziny, a punkt B to śmierć – wędrówką będzie życie. Jeśli punkt A to niewiedza, a punkt B to wykształcenie – wędrówką będzie edukacja…



Jak podaje „Słownik motywów literackich”, wędrówka to „przebywanie drogi do jakiegoś miejsca, przenoszenie się, przemieszczanie się z miejsca na miejsce, następujące po sobie odwiedzanie wielu miejsc w poszukiwaniu czegoś. Czasem wędrówka może przybrać formę pielgrzymki, czyli drogi, która przebywa się do miejsca świętego. Może się też stać tułaczką, bezcelowym i bezustannym przenoszeniem się z miejsca na miejsce. W kulturze wędrówka odbywa się nie tylko w przestrzeni”.



A. Motyw wędrówki w literaturze. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów.



Przykład wstępu:



W podróż wyrusza się z różnych powodów. Pokonywanie trudów wędrówki, to świetny sposób na poznanie świata. Może chodzić jedynie o dotarcie do jakiegoś mniej lub bardziej odległego celu. Niektórzy jednak opuszczają dom w poszukiwaniu sensu życia. W drogę wyruszamy, ponieważ mamy taki wewnętrzny przymus, ale bywa również, że to ktoś lub coś nas do tego zmusza! Tułaczka, wygnanie, to przecież też wędrówka, choć nie z własnej woli. Również ktoś, kto szuka lepszego bytu dla siebie i swojej rodziny – emigrant – to także podróżnik. Opuszcza swój kraj, dom, groby ojców i rusza w nieznane w nadziei na poprawę swego losu. Jest to wyraz jego ogromnej odwagi. Ci mniej odważni zostają w domu i wędrują jedynie w marzeniach lub palcem po mapie. Istnieje także aspekt duchowy wędrowanie – począwszy od pielgrzymowania, czyli odwiedzania miejsc kultu, aż po wędrówkę dusz. Bohaterowie książek podróżują na lądzie, po wodzie i w powietrzu. Istnieje też możliwość wędrówki „w głąb siebie”.



B. Bohaterowie w poszukiwaniu sensu i celu życia. Omów na wybranych przykładach motyw wędrówki w literaturze



Przykład wstępu:



Droga i wędrówka zawsze była, i wciąż jest, najczęściej wybieranym sposobem mówienia o życiu człowieka, ponieważ wędrówka ma nie tylko znaczenie przemieszczenia, zmiany miejsca, ale też ma wymiar duchowy. Motyw wędrówki wykorzystywany w wielu utworach pozwala wyraziście zobrazować człowieczy los. Jest to topos, który pozwala opisać nawet najdrobniejszy szczegół życiowej pielgrzymki: miejsca, napotkanych ludzi czy też wewnętrznych rozterek. Dlaczego człowiek podejmuje trud wędrówki? Człowiek zmuszony jest do podejmowania trudu pielgrzymki w nieznane. Tylko w taki sposób może poznać i stworzyć swój własny świat. Podczas tej tułaczki oswaja się z tym, co poznał, stara się ją zmienić, nadając sens wszystkiemu, co zastał na swej drodze, w końcu zaś poznaje samego siebie. Wędrówka jest symbolem poszukiwania dopełnienia, czegoś, co pozwoli człowiekowi poczuć się dobrze we własnej skórze i odzyskać to, co odebrała mu codzienność: poczucie bycia i spełnienia.



C. Motyw homo viator w literaturze rożnych epok



Przykład wstępu:



Motyw wędrówki wiąże się z toposem homo viator. Jest to archetyp wędrowca w literaturze utożsamiany z podróżnikiem, którego życiem jest długa droga, a drogą całe życie. Dąży on zawsze do wyznaczonego celu, poszukuje szczęścia i spełnienia a jego cechą charakterystyczną jest to, że odczuwa podniecenie na samą myśl o zbliżającej się podróży. Jest zawsze gotowy do trudów drogi pomimo zmęczenia. Właśnie ta wędrówka i związany z nią cel określają istotę jego człowieczeństwa.



Motyw wędrówki - przykłady zakończenia



Najważniejszym elementem zakończenia są wnioski nawiązujące do postawionej tezy. Jest ono także podsumowaniem całej pracy.



A. Motyw wędrówki w literaturze. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów.



Przykład zakończenia:



W różny sposób przedstawiają twórcy ludzkie wędrowanie. Czasem opisują wprost niezwykłe przygody, trudy, ale i korzyści wynikające z wyruszenia w podróż. Nieraz wprowadzają element fantastyczny, stawiając na drodze wędrowca to olbrzymów, to karły, to znów nimfy i syreny. Innym razem opis wędrówki przybiera postać baśni dla dzieci, niosącej jednak przesłanie dla wszystkich, którzy kiedykolwiek byli dziećmi i zachowali dziecięcą wrażliwość. Można też poezją wyrażać ludzką potrzebę zdobywania doświadczeń w drodze. Jedno jest pewne – w jakikolwiek sposób ujęty – motyw wędrówki jest podstawowym w światowej literaturze – jako, że istotą życia jest podążanie do przodu, rozwój i zmiany nawet, jeśli jest się skazanym na błądzenie.



B. Bohaterowie w poszukiwaniu sensu i celu życia. Omów na wybranych przykładach motyw wędrówki w literaturze



Przykład zakończenia:



Jak widać motyw wędrówki jest bardzo popularny i stał się toposem w światowej literaturze. Zawsze ludzie będą poszukiwali celu i sensu życia, zawsze też będzie ich czekała wędrówka, by go znaleźć. Często na swej drodze bohaterowie spotykają zwykłych ludzi, którzy mają ogromny wkład w ich dojście do celu. Zawsze łatwiej iść, gdy ktoś nas wspiera. Bardzo często utwory odzwierciedlają poglądy i doświadczenia autorów, więc poszukiwany cel jest w przypadku każdego bohatera inny. W końcu każdy człowiek ma inną drogę życia, inne priorytety, wartości. Musimy jednak pamiętać w naszych małych i większych wędrówkach, żeby się nie poddawać i dążyć do celu pomimo wszelkich trudności, gdyż zarówno droga jak i jej kres mogą dać nam pełnię szczęścia.



C. Motyw homo viator w literaturze rożnych epok



Przykład zakończenia:



Wędrówka jest toposem, który pojawia się w rozmaitych tekstach literackich we wszystkich epokach. Jego ujęcie zmieniało się na przestrzeni wieków. Twórcy literatury pojmowali peregrynację nie tylko w jej fizycznym, ale także duchowym aspekcie. Człowiek, który jest istotą podróżującą, pielgrzymem, może przemierzać ziemię i zaświaty. Jego wędrówka jest możliwa także dzięki ludzkiej myśli. Droga na kartach literatury niezmiennie wiązała się z poszukiwaniem i zdobywaniem doświadczeń, a pielgrzymowanie samo w sobie było czasem zdobywania wiedzy i samodoskonalenia się, które były zdominowane przez tęsknotę i samotność. W wielu przypadkach jednak wędrowanie stało się parabolą ludzkiego życia, pretekstem do refleksji nad ludzkim losem oraz nad ciągłym dążeniem człowieka do celu.



Motyw wędrówki - literatura podmiotowa



Książka

1. Cervantes Saavedra M. de, Don Kichot z Manczy (Wybór), przekł. [z hiszp.] Edward Boye, Siedmioróg, Wrocław 2002.

2. Coelho P., Alchemik, Drzewo Babel, Warszawa 1995.

3. Coelho P., Pielgrzym, przeł. Krystyna Szeżyńska-Maćkowiak, Świat Książki, Warszawa 2003.

4. Conrad J., Jądro ciemności, Greg, Kraków 2004.

5. Dante A., Boska komedia, przeł. Edward Porębowicz, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1977.



6. Defoe D., Przypadki Robinsona Cruzoe, oprac. W. L. Anczyc, D. Sadkowska, Siedmioróg, Wrocław 1995.

7. Diderot D., Kubuś Fatalista i jego Pan, Zielona Sowa, Kraków 2002.

8. Goethe J. W., Faust, Zielona Sowa, Kraków 2004.

9. Herbert Z. Podróż, [w:] tegoż, Elegia na odejście, Instytut Literacki Paryż 1990.

10. Homer, Odyseja, przeł. Lucjan Siemieński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1981.



11. Kerouac J., W drodze, WAB, Warszawa 2005.

12. Krasicki I., Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1973.

13. Księga Rodzaju. [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu: Biblia Tysiąclecia. Oprac. zespół biblistów polskich. Wydawnictwo Pallottinum, Poznań-Warszawa 1980.

14. Księga Tobiasza. [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu: Biblia Tysiąclecia. Oprac. zespół biblistów polskich. Wydawnictwo Pallottinum, Poznań-Warszawa 1980.

15. Księga Wyjścia, [w:] Biblia Tysiąclecia. Oprac. zespół biblistów polskich. Wydawnictwo Pallottinum, Poznań-Warszawa 1984, s. 78-99.



16. Mickiewicz A., Stepy akermańskie, [w:] tegoż, Sonety krymskie. Warszawa 1954, s. 60.

17. Morsztyn Z., Myśl ludzka, [w:] Wybór wierszy, oprac. J. Pelc, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1975.

18. Norwid C. K., Pielgrzym, [w:] Poezje, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996.

19. Parandowski J., Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian,: Wydawnictwo Puls, Londyn 1998, s. 253-266 [Tułaczka Odyseusza].

20. Pismo Święte Nowego Testamentu. Oprac. zespół biblistów polskich. Wydawnictwo Pallottinum, Poznań-Warszawa 1980, Mt 26-28.



21. Salinger J. D., Buszujący w zbożu, Wydawnictwo Państwowe ISKRY, Warszawa 1967.

22. Saint–Exup�ry A. de, Mały Książę, Muza, Warszawa 2007.

23. Sienkiewicz H., Latarnik, [w:] tegoż, Nowele i opowiadania, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1978, s. 60-72.

24. Słowacki, J., Kordian. Kama, Warszawa 1994.

25. Stachura E., Wędrówką życie jest człowieka, źródło online.



26. Staff L., Odys, [w:] Wiersze wybrane, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1973. s. 362.

27. Steinbeck J., Myszy i ludzie, Wydawnictwo Muza, Kwiecień 2002.

28. Swift J., Podróże Guliwera, Nasza Księgarnia, Warszawa 1967.

29. Tolkien J. R. R., Władca Pierścieni. Drużyna Pierścieni, przeł. M. Skibniewska, Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza S.A., Warszawa 2002.

30. Tolkien J. R. R.,Władca Pierścieni. Dwie Wieże, przeł. M. Skibniewska, Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza S.A., Warszawa 1999.



31. Tolkien J. R. R., Władca Pierścieni. Powrót Króla, przeł. M. Skibniewska, Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza S.A., Warszawa 1999.

32. Verne J., 20000 mil podmorskiej żeglugi, red. Maurycy Kulak, Zielona Sowa, Kraków 2000.

33. Verne J., W 80 dni dookoła świata, przeł. [z fr.] Zbigniew Florczak, Nasza Księgarnia, Warszawa 1985.

34. Żeromski S., Przedwiośnie, Greg, Kraków 2003.



Malarstwo



1. Łódź Dantego, Eugène Delacroix, 1822.

2. Para butów, Vincent van Gogh, 1886, olej na płótnie, Muzeum van Gogha w Amsterdamie

3. Ślepcy, Pieter Bruegel, 1568.

4. Powrót syna marnotrawnego, Rembrandt Harmenszoon van Rijn, 1660, 1662 lub 1668 rok. Państwowe Muzeum Ermitażu, Sankt-Petersburg.

5. Wędrowiec, Hieronim Bosch, olej, deska, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam.



Film



1. Alicja w miastach, reż. Wim Wenders, [DVD] Niemcy 1976.

2. Autostopowicz, reżyseria Robert Harmon [DVD] USA 1986.

3. Dzienniki motocyklowe, reż. Walter Salles [DVD] Argentyna, Francja, Niemcy, Peru, USA, Wielka Brytania, Chile 2004.

4. Dzikość serca, reż. David Lynch [DVD] USA, 1990.

5. Swobodny jeździec (ang. Easy rider), reż. Dennis Hopper [DVD] USA 1969.

6. Mad Max, reż. George Miller [DVD] Australia, 1979.

7. Prosta historia, reż. David Lynch [DVD] Francja, USA, Wielka Brytania 1999.

8. Strach na wróble, reż. Jerry Schatzberg [DVD] USA 1973.

9. Thelma i Luiza, reż. Ridley Scott [DVD] USA 1991.

10. Znikający punkt, reż. Richard C. Sarafian [DVD] USA 1971.



Motyw wędrówki - literatura przedmiotowa



1. Barbi M., Dante, przeł.. J. Gałuszka, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 79-125.

2. Błażejewski M., J.R.R. Tolkien – Powiernik Pierścieni, Phantom Press, Gdańsk 1993, str. 7-46.

3. Drabarek B. Falkowski J., Rowińska I., Szkolny słownik motywów literackich, Kram, Warszawa 2003, hasło: wędrówka.

4. Dernałowicz M., Adam Mickiewicz, Interpress, Warszawa 1979.

5. Eichelberger W., Szczawiński W., Alchemia „Alchemika”, Drzewo Babel, Warszawa 2001.



6. Hartwig-Sosnowska J., Wyobraźnia bez granic, MAW, Warszawa 1987, s. 166 – 174 [Mały Książę: to, co najważniejsze].

7. Homo viator, [w:] Mały słownik łacińsko-polski, pod red. J. Korpanty, PWN, Warszawa 2005, s. 647.

8. Inglot J., Przewodnik dla licealistów, Wydawnictwo Sentor, Warszawa 2003, s.19-23 [Wędrówka Odyseusza jako metafora ludzkiego życia].

9. Kamionka-Straszakowa J., Zbłąkany wędrowiec. Z dziejów romantycznej topiki, Ossolineum, Wrocław 1992.

10. Komar M., Piekło Conrada, Czytelnik, Warszawa 1988.



11. Kopaliński W., Słownik symboli,: Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1990, hasło: podróż.

12. Kowalska A., Wiersze Cypriana Kamila Norwida, WSiP, Warszawa 1978.

13. Krzyżanowski T., Ilustrowany przewodnik po Biblii. Reader`s Digest, Warszawa 2003, s. 28-51.

14. Kubacki W., Z Mickiewiczem na Krymie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1977.

15. Matoszko J., Szkolny słownik tematów literackich, PRINTEX, Białystok 2003, s. 199-212, hasło: Podróż i przygoda.



16. Miłkowski T., Leksykon dzieł i tematów literatury powszechnej dla uczniów gimnazjów i liceów. Książka i Wiedza, Warszawa 2002.

17. Nosowska D., Słownik motywów literackich, Wydawnictwo Park, Bielsko-Biała 2004, s. 349-353, hasło: podróż.

18. Nowacka I., Kordian Juliusza Słowackiego. Biblioteka Wysyłkowa, Lublin 2000.

19. Parandowski J., Wstęp, [w:] Homer, Odyseja, Warszawa 2000.

20. Pelc J., Zbigniew Morsztyn na tle poezji polskiej XVII w., Wiedza Powszechna, Warszawa 1973.



21. Płaczkowska B., Wstęp, w: Goethe J. W.: Faust, PIW, Warszawa 1967, s.16-19.

22. Sherry N., Zachodni świat Conrada, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1975.

23. Słownik motywów literackich, pod red. A. Nawrot, Kraków 2004, s. 349–353, hasło: podróż.

24. Słownik terminów literackich, pod red. J. Sławińskiego, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1988, hasła: epos, loci communes, sonet.

25. Stabryła S., Cztery opowieści o poetach greckich. Śpiewaj mi muzo, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1986, s. 43-78 [Poeta (Opowieść o Homerze)].



26. Szypowska I., Przedwiośnie Stefana Żeromskiego. WSiP, Warszawa 1993.

27. Turasiewicz R., Homer i jego świat, Nauka dla wszystkich, Kraków 1971.

28. White M., Tolkien. Biografia, przeł. K. Majchrzak i M. Majchrzak, Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2004, [tu:] Fantastyczne światy, s. 66, 79; Ku Hobbitowi, s. 120; Wojna i Pierścień, s. 130; Świat Śródziemia, s. 165, 171, 188, 195 – 197.