Jesteś w: 2l.pl -> Świętoszek

Świętoszek

Autor: Karolina Marlęga     Serwis chroniony prawem autorskim

„Świętoszek” - geneza utworu i gatunek


Sztuka Moliera „Świętoszek” jest komedią. Wyrosła z doświadczeń autora. Stanowi kulminacyjny punkt jego życia oraz twórczości. Molier kilkanaście lat spędził na prowincji pracując z wędrowną trupą teatralną. Gdy jego zespół zyskał popularność, wrócił do Paryża. Z powodzeniem zadebiutował przed królem - ale nie jako autor własnych sztuk. Dopiero „Pocieszne wykwintnisie” wyszły spod jego pióra.

W Paryżu Molier zobaczył to, czego nie doświadczył na prowincji – wielką komedię próżności. Były to salony literackie, koterie narzucające twórcom swoje reguły, ludzie posługujący się szczególnym mizdrzącym się językiem, pod którym kryło się chamstwo uczuć, nieudolni autorzy pyszniący się swoją twórczością i aktorzy dostosowani do powszechnej sztuczności. To skłoniło Moliera do napisania pierwszej komedii, która była satyrą.

Pierwsza jego sztuka zyskała ogromną popularność ale od tego momentu Molier ma mnóstwo wrogów. Satyra okazała się zbyt mocna. Król Ludwik XIV patrzył z pobłażaniem na utarczki poddanych. W tej sytuacji Molier zaczął pisać kolejne komedie wyrażające jego własny punkt widzenia. W ten sposób stał się sztandarowym twórcą nowej literatury. Wszystko, co było szczerością, prawdą i miało związek z prawdziwym życiem skupiło się wokół niego. Jednak w miarę odnoszonych przez niego sukcesów rosła również liczba wrogów. Byli wśród nich i tacy, którzy w ogóle patrzyli na teatr jak na dzieło szatana.

Gdy jego sztuka „Szkoła żon” odniosła niebywały sukces, wrogowie oskarżyli go o niemoralność, obrazę religii i żarty z rzeczy świętych. Ta akcja przeciwko Molerowi spowodowała, że zobaczył inne oblicze otaczającego go świata – zawistne, pełne nienawiści, drapieżne i podłe. Odpowiedzią na ten atak było napisanie komedii „Świętoszek”. Rozwinięte życie religijne we Francji miało również swoje wady. Molier pojął, czym jest i ile złego może spowodować obłuda oraz nadużywanie rzekomych wartości moralnych i religijnych dla osobistych, całkiem świeckich celów.
„Co pod nabożnym płaszczem kryją zwykłe wady.
Swą zawiść, niedowiarstwo, swoje fałsze, zdrady
I gdy chcą kogoś zgubić, osłonią, gdy trzeba,
Swoją własną nienawiść interesem nieba...”


Podłoże „Świętoszka” - życie religijne we Francji w XVII wieku


By zrozumieć podłoże powstania komedii Moliera „Świętoszek”, należy przyjrzeć się życiu religijnemu we Francji w XVII. Religia ingerowała wówczas we wszystkie sfery życia. Katolicyzm bronił się przed postępującym protestantyzmem i przed pogaństwem epoki Odrodzenia. Powstają nowe zakony o surowych regułach, rosną wpływy jezuitów i założony zostaje Port Royal – zakon świecki. W sprawach religijnych ludzie świeccy biorą udział nie mniejszy niż duchowni – być może z powodu niedawnych wojen religijnych. Ten dyletantyzm religijny / zaangażowanie ludzi świeckich / jest cechą tej epoki. Ich stowarzyszenia pomieszane z duchownymi rozciągają cenzurę na życie prywatne, często stosując niezbyt etyczne sposoby. Mnóstwo ludzi musiało wówczas nadużywać świętych haseł dla celów zupełnie świeckich, skoro Molier zwrócił na to uwagę.

Obłuda religijna nie była jedynym problemem. Obok niej funkcjonował „libertynizm” i ateizm. Naciski religii były tak duże, że wywoływały często skutek odwrotny. Ateizm stał się czynny i bluźnierczy – pogański humanizm i zwalczające się sekty krytykujące prawdy wiary. Świętokradcze pomysły, na jakie pozwalali sobie libertyni przypominały niesmaczne, uczniowskie wybryki.

Molier daleki był od wszelkich skrajności. Odpychało go zarówno wyuzdanie intelektualne, czemu dał wyraz w „Don Juanie” ale i surowa pobożność ingerująca w prywatne życie / „Świętoszek” /. Jego filozofia miała więcej wspólnego z duchem Odrodzenia niż z hasłami umartwień. Na dodatek, surowy chrystianizm niechętnie odnosił się do teatru. Port Royal określa dramatopisarzy jako „trucicieli dusz”.

Tematy, których Molier podjął się, były bardzo niebezpieczne. Nie było dla nich miejsca na scenie. Forma teatralna też nie była przystosowana do takich zadań. Molier musiał walczyć o wystawianie swoich sztuk, chociaż przyciągały one liczną publiczność. Rozdrażniony przez przeciwników, podjął się ryzykownego zadania. Dzięki pobłażliwości króla, Ludwika XIV, który w swoim majestacie nie zniżał się do utarczek między poddanymi, mógł to zadanie wykonywać.

Budowa komedii Moliera „Świętoszek”


Komedia Moliera „Świętoszek” jest sztuką w V aktach. Każdy z nich podzielony jest na sceny. Są one w większości dosyć długie. Didaskaliów czyli tekstu pobocznego jest bardzo mało.

I akt „Świętoszka” składa się z 6 scen; II akt z 4; III akt z 7; IV z 8; akt V z 8.

W akcie pierwszym, w scenie 1 mamy ekspozycję. Jest to po mistrzowsku skonstruowana scena, gdy awanturująca się Pani Pernelle przedstawia widzom bohaterów komedii. Każdemu z nich wytyka jakieś wady. Należy przypuszczać, że w tych złośliwościach tkwi ziarno prawdy. Większość z bohaterów jest na scenie. Brakuje tylko protagonistów – Tartuffe`a i Orgona. Nie ma też Walerego. Orgon pojawia się dopiero w scenie 5 aktu I. Tartuffe, o którym tyle się mówi przez cały czas, ukazuje się pierwszy raz oczom widzów w akcie III w scenie 2.

Akcja sztuki zmierza do punktu kulminacyjnego. Cały akt III jest przygotowaniem do tego. Punkt kulminacyjny następuje w akcie IV. Ma on również swoje przygotowanie / Elmira z Orgonem ustalają plan działania w scenie 4 / . Sceny 5, 6, 7 i 8 stanowią punkt kulminacyjny, gdy Tartuffe zostaje skompromitowany a Orgon uświadamia sobie, że oszust wpędził go w poważne kłopoty.

Akt V komedii stanowi jej zakończenie. Okazuje się w nim jakiego rodzaju kłopoty spadły na Orgona i jego rodzinę. Tartuffe brnie dalej w swoim szalbierstwie i wszystko zdaje się zmierzać do katastrofy – tak wynika z logiki zdarzeń. Dopiero scena przedostatnia ujawnia nieoczekiwane rozwiązanie – władca odkrył, że Tartuffe jest od dawna poszukiwanym oszustem. Tym samym unieważnia zobowiązania Orgona wobec Świętoszka.

8 scena V aktu jest już tylko wyciszeniem atmosfery ogólnego napięcia i definitywnym zakończeniem.


Struktura „Świętoszka”


Mówiąc o budowie komedii Moliera „Świętoszek” warto przyjrzeć się układowi postaci w tej sztuce. Obowiązuje w niej układ symetryczny. Bohaterowie występują w parach. Nie dziwi nikogo para – Marianna i Walery. Są to młodzi ludzie, którzy zamierzają pobrać się. Występuje tu zarówno zgodność wieku jak i charakterów.

Najdziwniejszą parą jest para protagonistów – Orgon i Tartuffe. Tartuffe wobec Orgona odgrywa rolę człowieka pobożnego a ten stara się do niego dostosować. W rzeczywistości jednak łączy ich niezdrowy układ, jaki powstaje między szalbierzem a człowiekiem zaślepionym.

Kolejną parą jest Elmira i Kleant. Są oni rodzeństwem. Ponieważ męża Elmiry Orgona bardziej interesuje Tartuffe niż żona, Elmira znajduje więcej zrozumienia u brata. Łączy ich oboje niechęć do Tartuffe`a.

Rezolutna, ironiczna w swoich uwagach pokojówka Marianny Doryna ma swój odpowiednik w służącej Pani Pernelle Filipocie. Filipota jest całkowitym zaprzeczeniem Doryny. W nic nie wtrąca się i pojawia się w 1 scenie aktu I tylko po to, by Pani Pernelle mogła wymierzyć jej policzek.

Damis, syn Orgona ma narzeczoną, która w ogóle nie pojawia się na scenie ale widz dowiaduje się o jej istnieniu. Jest to siostra Walerego. Z tego powodu Damis chce małżeństwa Marianny z Walerym.

W tym układzie nie potrafi znaleźć swojego miejsca Pani Pernelle. Daje temu wyraz napastliwością, wytykaniem innym ich wad i stwierdzeniem, że nikt nie liczy się z jej zdaniem.

Na końcu sztuki skompromitowany i odrzucony przez Orgona Tartuffe znajduje sobie przyjaciela i rzecznika swoich interesów w osobie Pana Zgody.

Tworząc taki układ, przy pomocy skrótów myślowych Molier pokazał w swojej sztuce, że człowiek zawsze funkcjonuje w relacji z innym człowiekiem. Z tego powodu jego komedia jest komedią ścierających się charakterów.

Artyzm „Świętoszka” Moliera


„Świętoszek” jest sztuką napisaną po mistrzowsku. Zaczyna się od doskonałej ekspozycji – pani Pernelle przedstawia widzom cały dom Orgona, prezentując przy tym swój charakter. Mówi również o stosunku domowników do Tartuffe`a.

Na pojawienie się na scenie Tartuffe`a trzeba trochę zaczekać. Jest do tego doskonałe przygotowanie. Tartuffe ukazuje się na scenie dopiero w akcie III. Od razu w rozmowie z Doryną prezentuje się jako człowiek obłudny. Niemal zaraz przechodzi do zalotów skierowanych do Elmiry. Jest to bardzo śmiały skrót.

W scenie z Orgonem, gdy Tartuffe wydaje się już zdemaskowany, nagle zmienia punkt widzenia Orgona na swoją korzyść. On i Orgon, są to dwaj protagoniści, którzy funkcjonują razem ze sobą. Przedstawiają dwa problemy: szalbierstwa i zaślepienia.

W akcie IV Molier stosuje efekt farsowy – Tartuffe uwodzi Elmirę, podczas gdy Orgon siedzi pod stołem.

Na końcu sztuki, gdy wydaje się, że nic śmiesznego nie może już się zdarzyć, pojawia się Pan Zgoda ze swoją wykrętną i obłudną przemową do Orgona. Jest to zręczne rozszerzenie problemu Świętoszka. Okazuje się, że świętoszków jest więcej.

„Świętoszek” Moliera jest sztuką niezwykle teatralną.

„Świętoszek” - czas i miejsce akcji


Komedia Moliera „Świętoszek” powstała w szczytowym okresie jego twórczości. Była odpowiedzią na atak jego przeciwników, którzy zarzucili wcześniejszej sztuce Moliera - „Szkoła żon” - niemoralność oraz wyśmiewanie religii. Oprócz tego, przeciwnicy komediopisarza wtrącali się w jego prywatne życie. To wszystko znalazło swoje odbicie w „Świętoszku”, który powstał w 1664 roku.

Tak więc, można przyjąć, że komedia opisuje aktualny stan rzeczy. Okazuje się jednak, że z biegiem czasu problem narasta, ponieważ kłopoty Moliera nie ustają, a życie religijne w XVII- wiecznej Francji rozwija się w kierunku opisanym w „Świętoszku”. Dzieje się tak za sprawą Ludwika XIV, który z czasem upodabnia się do Orgona – we Francji zaczynają rządzić spowiednicy królewscy; jednocześnie obłuda religijna jest najprostszą drogą do kariery. W tej sytuacji, najogólniej mówiąc: akcja komedii rozgrywa się w XVII- wiecznej Francji za panowania Ludwika XIV.

Miejscem akcji jest Paryż. Tutaj mieszka Orgon ze swoją rodziną oraz jego matka. Jak dowiadujemy się w czasie trwania sztuki, Orgon czasami wyjeżdża na wieś.

Jest to rodzina mieszczańska. Mieszkają w kamienicy, w której mają własne mieszkanie. Tartuffe jest ich rezydentem, czyli obcą osobą, która za zgodą pana domu przebywa w jego domu. Ponieważ Molier pisząc swoją sztukę zachował trzy klasyczne jedności: miejsca, czasu i akcji, widz ogląda bohaterów komedii w jednym tylko pokoju – jest to salon. Możemy jedynie domyślać się, że w mieszkaniu są inne pomieszczenia. Mimo tego, akcja sztuki przebiega bardzo naturalnie, ponieważ salon jest tym miejscem w domu, do którego każdy w każdej chwili może wejść. Wszystkie zdarzenia przebiegają w ciągu jednego dnia i obracają się wokół jednego problemu. Tym problemem jest osoba Tartuffe`a, która w życie rodziny Orgona wprowadza zamieszanie i ściąga na nią kłopoty.

„Świętoszek” - stosunek Moliera do krytyki


Po pierwszym wystawieniu „Świętoszka” król zmuszony był zakazać wystawiania sztuki. Jednocześnie na dworze włoscy aktorzy wystawiali drastyczną farsę „Skarameusz pustelnikiem”.

Ludwika XIV-ego zdziwiło, że nikt się tym nie gorszy, chociaż wszystkich gorszy sztuka Moliera. W odpowiedzi usłyszał od Kondeusza: „Bo Skarameusz wyszydza niebo i religię, o co ci panowie się nie troszczą, komedia Moliera natomiast wyszydza ich samych i tego nie mogą znieść.

Była to tylko część prawdy. Trzeba pamiętać, że komedia w tamtych czasach należała do niskiego gatunku sztuki teatralnej, uważana była za błazenadę. Dlatego wprowadzanie do niej tematów należących do ambony i konfesjonału mogło wydawać się skandalem. W „Świętoszku” można śmiać się z Tartuffe`a, który jest obłudnym oszustem. Orgon jednak jest szczerze nabożny. Tym czasem, religijność oferowana przez Tartuffe`a, który dobrze udaje pożądane formy religijności, zrobiła z Orgona głupca, człowieka okrutnego, tyrana i złego ojca rodziny.

Molier w swojej sztuce mierzy nie tylko w obłudę. Niechętnie odnosi się też do form, jakie może przybierać religijność. Chodzi o religijność groźną, zaborczą, cenzurującą wszystkich, zabijającą radość i swobodę życia.

W „Świętoszku” Molier nie przeciwstawił obłudzie prawdziwej pobożności. Z jednej strony pokazał głupców i oszustów, z drugiej zaś ludzi uczciwych, sympatycznych, przyzwoitych ale o moralności raczej świeckiej. Tworząc postać Tartuffe`a mierzył prawdopodobnie w Kongregację
św. Sakramentu, która w praktyce łączyła nietolerancję z metodami jezuickimi. Ludwik XIV popierał go w tym, gdyż Kongregacja krępowała jego życie osobiste.

„Świętoszek” okazał się dziełem proroczym. W miarę upływu lat Ludwik XIV stawał się co raz bardziej Orgonem. Francją zaczęli rządzić spowiednicy królewscy a obłuda religijna stała się najlepszą drogą do kariery.

„Świętoszek” - język bohaterów komedii (indywidualizacja)


Molier w swojej komedii „Świętoszek” zadbał również o język stworzonych przez siebie bohaterów. Chociaż wszyscy przemawiają wierszem, to jednak, jak w rzeczywistym świecie, każda z postaci mówi własnym, indywidualnym językiem. Nie sposób pomylić np. Tartuffe`a z Orgonem.

Tartuffe przemawia kwiecistym, pełnym ozdobników językiem, który jest popisem jego elokwencji i zdolności argumentowania. Lubi używać wzniosłych frazesów i wygłaszać długie tyrady.


W odróżnieniu od niego, Orgon mówi pospiesznie, nie zastanawia się nad słowami, czasami nawet brakuje mu ich.

Jego żona Elmira z rozwagą dobiera słowa, ważąc każde – zwłaszcza w sytuacji, gdy rozmawia z Tartuffe`m.

Marianna jest jeszcze dziecinna. Jej protesty przeciwko małżeństwu ze Świętoszkiem i grożenie samobójstwem są naiwne. Nikt tego nie bierze poważnie. Nie potrafi też uzasadnić swojego stanowiska.

W słownictwie Damisa wyraża się porywczość, agresja i bunt przeciwko niechcianej sytuacji.

Pokojówka Doryna jest ironicznie złośliwa. Jej uwagi są cięte i pełne humoru.

Pani Pernelle używa języka głównie do awanturowania się, krytykowania i przeciwstawiania się innym. Posługuje się różnego kalibru inwektywami.

Język Kleanta jest językiem racjonalnej, pozbawionej silnych emocji argumentacji.

Przeciwieństwem Kleanta jest Pan Zgoda. Pan Zgoda nie mówi ale wygłasza mowę. Jest to wykrętny język prawniczy, który w zaistniałych okolicznościach brzmi komicznie.
W „Świętoszku” dosyć często używany jest język potoczny, pełen zabawnych powiedzonek i gry słów.

Molier – notatka szkolna


Właściwe nazwisko Moliera brzmiało Jean Baptiste Poquelin. Urodził się w roku 1622 w Paryżu, w rodzinie mieszczańskiej. Skończył studia prawnicze, nigdy jednak w tym zawodzie nie pracował. Jego pasją był teatr. Pisywał sztuki, występował na scenie jako aktor, był też dyrektorem teatru. Uważany jest on za najwybitniejszego francuskiego komediopisarza.

W 1643 roku, wspólnie z Magdaleną Bejart założył w Paryżu wędrowną trupę aktorską. Wystawiała ona zapomniane farsy średniowieczne, włoskie sztuki z gatunku commedia dell`arte, wymagające improwizacji aktorskiej oraz klasyczne sztuki komiczne Arystofanesa i Plauta. Gdy zbankrutowali, Molier trafił za długi do więzienia. Po wyjściu z więzienia kontynuował życie wędrownego aktora.

Trupa do Paryża wróciła w roku 1658. Tutaj w 1659 roku wystawiła sztukę Moliera „Pocieszne wykwintnisie”. Sztuka ta odniosła ogromny sukces i spotkała się z uznaniem króla, Ludwika XIV. Od tej pory miejscem działalności Moliera stał się Paryż. Uprawiał tzw. wielką komedię, widowiska farsowe, komedię heroiczną i komediobalet. Łączył w nich tradycję rodzimej farsy i włoskiej commedia dell`arte.

Zmarł w Paryżu w 1673 roku. W czasie wystawiania po raz czwarty sztuki „Chory z urojenia” Molier grający rolę Chorego dostał zapaści / grał w tym momencie śmierć Chorego /. Zmarł na scenie. Pochowany został w Paryżu na cmentarzu Pere-Lachaise.

Najbardziej znane i najczęściej wystawiane sztuki Moliera to: „Świętoszek”, „Skąpiec”, „Don Juan”, „Chory z urojenia”, „Mieszczanin szlachcicem”, „Szkoła żon”, „Uczone białogłowy”,
„Mizantrop”, „Szelmostwa Skapena”.

Molier wierzył w skuteczność nauczania ze sceny. Przy całej swojej różnorodności, komedie Moliera odznaczają się najwyższymi walorami artystycznymi. Prezentują one galerię wiecznych typów ludzkich i ukazują w satyryczny sposób francuską obyczajowość w XVII wieku.

Współczesny odbiór „Świętoszka”


Sztuka Moliera „Świętoszek” jest w powojennej Polsce komedią dość często wystawianą. Już w 1945 roku miało miejsce jej pierwsze powojenne wystawienie / Teatr Wojska Polskiego – Łódź /. Sztukę zrealizował Aleksander Zelwerowicz.

W latach 40-tych, 50-tych i 60-tych grywano ją w teatrach całej Polski. Jej popularność osłabła w latach 70-tych, co nie znaczy, że w ogóle zniknęła ze scen teatralnych. W 1971 roku zrealizowała tę komedię Telewizja Polska. Jest to spektakl w reżyserii Zygmunta Hubnera, po dziś dzień chętnie oglądany.

Znakomity polski tłumacz dzieł Moliera, Tadeusz Boy-Żeleński pisząc w okresie międzywojennym o „Świętoszku” bardzo celnie określił znaczenie tej komedii:
„Artyzm Moliera sprawia, iż dzisiaj, gdy tło jego komedii stało się na pozór tak mało aktualne, sztuka ta pozostała jedną z najbardziej teatralnych, jedną z najbardziej ulubionych. Nie zestarzała się ani trochę, mimo że zestarzał się jej temat. Ale czy ten temat naprawdę się zestarzał? Nie sądzę.
Wprawdzie nacisk spraw religijnych na życie społeczne i indywidualne nie jest dziś taki, jaki był wtedy, ale cóż stąd? Czyż mało jest innych terenów, na których grasuje Świętoszek? Dobro nieba zmieniło się dziś może na dobro kraju, dobro ludu, dobro społeczeństwa, ale istota rzeczy jest ta sama: jest nią nadużywanie szanownych i świętych haseł dla osobistych celów. A Sztuka, a ideały jakiego bądź rodzaju, czyż to nie żer dla Tartufów. Trzeba tylko umieć patrzeć, a odkryje się TARTUFA częściej, niż się myśli: jest on nieśmiertelny. Jeżeli nie całego – bo to jest genialna synteza, skrót – to ułamki jego spostrzega się raz po raz: świat jest pełen Tartufów i Orgonów we
wszelkich kombinacjach.”


Chociaż od czasu, gdy Boy zapisał swoje uwagi na temat sztuki Moliera „Świetoszek” minęło sporo lat, wydaje się, że w sprawie Świętoszka nic się nie zmieniło.

„Świętoszek” Moliera – inscenizacje


Komedia Moliera „Świętoszek” w Polsce miała bardzo wiele inscenizacji. Grywano ją chętnie w okresie międzywojennym. Ze znanych inscenizacji można wymienić tu spektakl wystawiany w Teatrze Polskim w Warszawie w roku 1925, w reżyserii Aleksandra Zelwerowicza. Scenografię zrobił do niego Karol Frycz.

Inna wybitna realizacja tej komedii miała miejsce w 1933 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie. Reżyserem był Ludwik Solski. Dekorację zaprojektował Stanisław Śliwiński. Solski sam zagrał Tartuffe`a.

„Świętoszek” jest komedią, która po wojnie natychmiast trafiła na deski teatru. Już w czerwcu 1945 roku wystawił ją Teatr Wojska Polskiego w Łodzi. Jeszcze raz Aleksander Zelwerowicz podjął się reżyserii. Scenografię zrobili Stanisław Teisseyre i Adam Gerżabek. Spektakl miał oprawę muzyczną autorstwa Mieczysława Mierzejewskiego. Za przykładem Zelwerowicza poszedł Karol Frycz. W 1946 roku wyreżyserował „Świętoszka” i zrobił do niego dekoracje w Teatrze Miejskim im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.

Za tymi realizacjami posypały się kolejne spektakle. W latach 40- tych, 50- tych i 60- tych grywano tę komedię bardzo często.

W latach siedemdziesiątych jej popularność nieco spadła. Niemniej jednak, to właśnie w roku 1971 Telewizja Polska zarejestrowała spektakl w reżyserii Zygmunta Hubnera ze scenografią Jana Banuchy. Znakomita obsada tej sztuki / Tadeusz Łomnicki, Wanda Łuczycka, Mirosława Dubrawska, Anna Seniuk, Ewa Szykulska, Gustaw Lutkiewicz, Jerzy Kamas, Andrzej Seweryn, Olgierd Łukaszewicz, Sławomir Lindner, Henryk Rozen / i świetna gra aktorska spowodowały, że po dziś dzień jest ona chętnie oglądana.

Komizm i humor w „Świętoszku”


Molier pisząc swoją komedię „Świętoszek” zastosował wszystkie znane mu rodzaje komizmu. Wychodząc od szablonowych postaci, zaczerpniętych ze starofrancuskiej farsy, stworzył nieśmiertelne typy ludzkie. Jego komedia nie jest komedią intrygi lecz komedią ścierających się charakterów. To one są przyczyną rozwoju wypadków.

W akcję komedii wciągają widza już pierwsze jej sceny. Są one ekspozycją, w której poznajemy niemal wszystkich bohaterów i problem, z którym borykają się. Awantura z Panią Pernelle jest przykładem zarówno komizmu sytuacyjnego, słownego, jak również komizmu postaci. Kończy ją pochodząca z farsy scena, gdy rozzłoszczona pobożna starsza pani wali po gębie swoją służącą i wrzeszczy na nią: „Hej, ty! Czego tak sterczysz z tą gębą niemądrą,
Jakbyś wronę połknęła? No,ruszże się flądro!”.


Punktem kulminacyjnym komedii jest scena V w akcie IV. Jest to ten moment, gdy Elmira każe wejść Orgonowi pod stół, sama zaś wzywa Tartuffe;a i udaje miłość do niego. Scena oparta jest przede wszystkim na komizmie sytuacyjnym. Ale jest też i komizm postaci – poważny Orgon siedzący pod stołem i nieświadomy niczego Tartuffe odsłaniający swoją wykrętną filozofię:
„ Jest sztuka, która wedle potrzeby przemienia
Rozluźnia, ścieśnia węzły naszego sumienia
I która umie zmniejszyć złych czynów rozmiary,
Jeżeli czyste dla nich wynajdzie zamiary.”


Rozwiązaniem akcji jest akt V. Byłby on bardzo ponury, gdyby autor nie zakończył go szczęśliwym zrządzeniem losu, ingerencją władcy i wyciągnięciem Orgona wraz z rodziną z kłopotów. Zanim jednak do tego dochodzi, pojawia się wysłannik Tartuffe`a, Pan Zgoda – niemniej obłudny niż Tartuffe. Zabiera on cały majątek Orgonowi i wyrzuca go z domu wmawiając jednocześnie, że wyświadcza mu przysługę:
„Otóż właśnie, że zwłoką chcę ucieszyć pana
I spełnienie wyroku zawieszam do rana.
Wszystko ułatwię, niczym niech się pan nie trudzi,
Przyjdę tu tylko na noc z dziesiątkiem swych ludzi.
Dla formy ( pan pozwoli, że o tym pouczę )
Trzeba mi będzie wieczór oddać wszystkie klucze;
Sam będę w nocy czuwał nad waszym spokojem -
Przestrzegać go, to będzie obowiązkiem moim.”



„Świętoszek” - najważniejsze cytaty


„Żądacie, aby wszyscy ludzie byli ślepi,
I bezbożnikiem dla was jest, kto widzi lepiej!”
.
/ Kleant, akt I, scena VI /

„Często człowiek sprawę przeinaczy
I właśnie, co jest dobrem, jako złe tłumaczy.”

/ Pani Pernelle, akt V, scena III /

„Już to pstro w głowie mają wszyscy zakochani”
/ Doryna, akt II, scena IV /

„(...) zawistni przeminą, ale nigdy zawiść.”
/ Pani Pernelle, akt V, scena III /.

„Mój Boże! Z mniemań naszych prawda nieraz szydzi
Nie zawsze można sądzić z tego co się widzi.”

/ Pani Pernelle, akt V, scena III /.

„Prawda, że w oczach nieba rzecz to nieco zdrożna,
lecz i z niebem dać radę jakoś sobie można.”
/ Tartuffe, akt IV, scena V /.

„Przed panią on świętego udaje niby to,
A jest, mogłabym przysiąc, czystym hipokrytą.”

/ Doryna, akt I, scena I /.

„Przeciw potwarzy nie masz na świecie obrony;
Pozwólmy więc rozprawiać ludziom na wsze strony
I bez względu, jak życie nasze sądzą inni
Nam niech starczy, że w sercu jesteśmy niewinni.”

/ Kleant, akt I, scena I /.

„Świętoszek” – bibliografia


1. Brandwajn R., Twarz i Maska. Rzecz o „Świętoszku” Moliera, Warszawa 1965.
2. Brandwajn R., „Świętoszek” (Tartuffe) Moliera, Warszawa 1968.
3. Burt D., 100 najwybitniejszych pisarzy wszech czasów, Warszawa 2001.
4. Mongredien G., Życie prywatne Moliera, Warszawa 1977.
5. Popławska A., Woźny A., Opracowanie, w: Molier, Świętoszek, Kraków 2012.

6. Sainte-Beuve K.A., Wybór pism krytycznych, oprac. A. Jakubiszyn-Tatarkiewiczowa, Wrocław 1957, s. 42-125.
7. Żeleński T. (Boy), Molier, Warszawa 1924.
8. Żeleński T. (Boy), Szkice o literaturze francuskiej, Warszawa 1956, s. 250-260.

„Świętoszek” - streszczenie

Akcja sztuki rozgrywa się w domu, którego właścicielem jest Orgon. Rzecz dzieje się w Paryżu. Już w pierwszym akcie widz poznaje bohaterów sztuki. Pani Pernelle jest matką Orgona. Przebywa właśnie u syna z wizytą i poddaje krytyce wszystkie osoby w tym domu. Twierdzi, że nikt nie liczy się z jej zdaniem. Urażona chce opuści... wiecej



„Świętoszek” - bohaterowie (postacie komedii)

Charakterystyka Orgona
W komedii Moliera „Świętoszek” ciekawą postacią jest również Orgon. Bez niego nie byłoby Świętoszka. To on pozwolił Tartuffe`owi na rozwinięcie swoich oszustw.

Orgon jest starszym mężczyzną. Ma dwójkę dorosłych dzieci z pierwszego małżeństwa, o których dalszym losie musi zade... wiecej



„Świętoszek” - plan wydarzeń

Komedia Moliera „Świętoszek” zachowuje trzy klasyczne jedności: miejsca, czasu i akcji.

1. Awantura z panią Pernelle.
2. Prośba Damisa do Kleanta o przypomnienie słowa danego przez Orgona Waleremu.
3. Rozmowa Orgona na temat Tartuffa z Kleantem i z Doryną.
4. Rozmowa Orgona z Marianną na temat j... wiecej



„Świętoszek” - opracowanie i problematyka komedii

„Świętoszek” - problematyka komedii
Sztuka Moliera „Świętoszek” jest komedią obyczajową. Rozgrywa się w środowisku mieszczańskim. Jej tematem jest hipokryzja religijna. W tym celu autor stworzył postać Tartuffe`a. Jest to człowiek, który dla własnych korzyści materialnych wykorzystuje Orgona i jego rodzinę.
... wiecej



Świętoszek jako komedia...

Świętoszek jako komedia...
Komedia jako gatunek literacki
Komedia jest jednym z trzech gatunków dramatycznych. Pozostałe dwa to tragedia i dramat właściwy. Odznacza się pogodnym nastrojem, szybką akcją, komizmem słownym i sytuacyjnym oraz szczęśliwym dla bohaterów zakończeniem.

Komedia znana była ju... wiecej