Jesteś w: Hamlet

Hamlet

Autor: Karolina Marlęga     Serwis chroniony prawem autorskim


Hamlet Szekspira - geneza



Dramat napisany przez Szekspira opiera się na faktach, które autor zaczerpnął z kronik, m.in. z duńskiej kroniki Saxo Grammaticusa z XVII wieku. Korzystał z obecnego w dramatopisarstwie tamtego okresu schematu tragedii zemsty, na który składały się takie elementy jak: zemsta i nawołujące do niej duchy i zjawy, postać dobrego i złego władcy, występujące samobójstwo jednego z bohaterów, czasem także kazirodztwo, skłonności bohaterów do monologów. Szekspir korzystając z ramowego schematu zmienia go jednak w niektórych częściach tragedii.



Niektórzy znawcy twórczości Szekspira twierdzą, iż prawzorem dla Hamleta była sztuka Tomasa Kydowa, który korzystał z tych samych co Szekspir kronik.



Czy Hamleta napisał Szekspir?

Cześć badaczy twórczości Williama Szekspira utrzymuje, iż w rzeczywistości to nie on jest autorem przypisywanych mu dzieł. Autorstwu Szekspira mają przeczyć jego niskie pochodzenie i brak dobrego, akademickiego wykształcenia. Część z nich za autora szekspirowskich sztuk przyjmuje Franciska Bacona, angielskiego filozofa.



Można jednak przypuszczać, iż to Szekspir był autorem tak wielkich dzieł jak Hamlet czy Romeo i Julia, a świadczyć o tym mogą m.in. talent pisarski, który jest przecież wrodzony, wykształcenie otrzymane w szkole podstawowej w Stratfordzie, która nauczała na wzór szkół renesansowych, kładąc nacisk na łacinę, grekę, logikę i retorykę, czyli na przedmioty klasyczne. Tam też czytał nie tylko Pismo Święte, ale także łacińskich i greckich klasyków literatury, takich jak Owidiusza, Senekę czy Horacego.



Hamlet - plan wydarzeń



- ukazanie się ducha ojca;

- rozmowa Hamleta z Klaudiuszem, stryj pociesza bratanka po stracie ojca;

- Ofelia i Hamlet – ich rozmowa o miłości;

- Duch wyznaje księciu prawdę o śmierci starego króla;

- szaleństwo Hamleta;

- plan wysłania księcia do Anglii, by tam go podstępnie zabić;

- przedstawienie na dworze;

- zabicie Poloniusza;

- szaleństwo i samobójstwo Ofelii;

- ucieczka Hamleta ze statku i uniknięcie podstępnej śmierci;

- pojedynek Hamleta z Laertesem;

- śmierć Hamleta, Klaudiusza, Gertrudy, Laertesa;

- przybycie Fortynbrasa.






William Szekspir Hamlet - konstrukcja dramatu



Antyczny dramat, który Szekspir zmodyfikował, był wierszowany, a wiersz podporządkowany był rymowi. U Szekspira występują fragmenty rymowane i nierymowane, wiersz i proza – występuje różnorodność gatunkowa. Nowatorskim pomysłem jest teatr w teatrze.



W główny tekst dramatu wpisane są informacje o zmianie czasu, akcji czy miejsca. Komizm występujący w tragedii służy rozładowaniu napięcia, a jednocześnie podkreśla tragizm sytuacji.




Szekspirowskie dramaty, w tym także Hamlet, zbudowane są na schemacie:

- Ekspozycja

- Zawiązanie konfliktu

- Narastanie konfliktu

- Punkt kulminacyjny

- Rozwiązanie akcji



W Hamlecie można wyodrębnić klasyczne w dramatach szekspirowskich elementy, takie jak:

- Siły nadprzyrodzone kierujące historią

- Negacja trzech jedności

- Sceny zbiorowe

- Motywy zaczerpnięte z kronik

- Rozbudowane didaskalia

- Synkretyzm rodzajowy i gatunkowy

- Rezygnacja z zasady decorum – wprowadzenie do dramatu scen humorystycznych

- Zmienność charakterologiczna postaci



Hamletyzm



Hamletyzm wyraża stan psychiki nadwrażliwego człowieka, rozdartego wewnętrznymi rozterkami, zwątpieniami, poszukującej tożsamości. Hamletyzm jest też postawą człowieka niezdecydowanego, wahającego się. Jest to też niezdolność do podejmowania decyzji i wprowadzania ich w czyn. Podobnie zachowującego się jak szekspirowski Hamlet.




Duńskiego księcia Hamleta gnębiła zagadkowa śmierć ojca. Pewnej nocy bohaterowi ukazuje się duch ojca, który wyjawia mu, iż został zamordowany przez brata Klaudiusza i żonę Gertrudę czyli matkę Hamleta. Duch domaga się zemsty. Hamlet dąży do poznania prawdy, ale dopadają go coraz większe wątpliwości, jego wiara w sens życia zostaje zachwiana. Oddala się od umiłowanej Ofelii. Udaje obłąkanego. Przy pomocy wędrownej trupy aktorskiej chce odkryć zabójcę; dopisuje wiersze do sztuki Morderstwo Gonzagi, którą aktorzy odgrywają na jego prośbę.



Hamletyzm jest bliską filozofii romantycznej i wpłynęła silnie na kształt literatury XIX w.





Hamlet jako dramat o władzy, władcy i państwie



Akcja dramatu dzieje się w Danii, w kraju, w którym „źle się dzieje”. Nadprzyrodzone zjawiska zwiastują nieszczęścia. Świat jawi się czytelnikowi jako więzienie, w którym zamknięty jest człowiek. Według Szekspira, światem rządzi zło i źli ludzie. Stąd aparat państwa potrzebny jest do utrzymania jedności i stabilności. Hamlet, główny bohater, źle się czuje w swoim kraju, który odbiera jako więzienie – jest ciągle pilnowany, kontrolowany.




Można powiedzieć, iż Hamlet, ze względu na osobę głównego bohatera i jego rodzinę, jest dramatem o władzy i władcy. Nowy król – Klaudiusz - jawi się jako władca, który ucztuje, podczas gdy jego poddani ciężko pracują. Liczą się dla niego tylko przyjemności, jest rozpustny i rozrzutny.



Hamlet żyje w świecie, w którym króluje władza, pieniądze, a nie prawda i uczciwość. Taki świat, w którym brat zabija brata z żądzy władzy, gdzie żona pomaga w zabójstwie męża, jest dla Hamleta trudny do zaakceptowania i przyjęcia.



Portret makiawelicznego władcy w dramacie Hamlet – postać Klaudiusza



Klaudiusz, brat starego Hamleta, króla Danii, decyduje się na zabicie go, by zdobyć jego koronę, pozycję, a nawet żonę. Zbrodnia, na którą się odważa, dokonana jest podstępnie i w wielkiej tajemnicy tak, że bodaj nikt nie domyśla się, iż źródłem korony było dla Klaudiusza morderstwo.



Wydarzenie to decyduje o dalszych losach Klaudiusza oraz królestwa. Stryj Hamleta okazuje się być niegodnym korony, władzy, zaszczytów – jest bowiem skrytobójcą i bratobójcą. Zręcznie, krok po kroku, zmierza do zdobycia władzy i zaszczytów, co było jego celem i co stało się bezpośrednim powodem zabicia brata.



Władza, którą zdobył, jest dla niego źródłem przyjemności, rządzi rozsądnie – zażegnuje konflikt z Norwegią, umie także sprytnie utrzymywać się na tronie – chce wyeliminować Hamleta, wysyła go do Anglii i tam chce go podstępnie zabić.



Ma jednak wyrzuty sumienia, modli się, ale nie chce zrezygnować z tego, co osiągnął.



Władca makiaweliczny – pojęcie pochodzi od nazwiska Niccolo Machiavellego, który w traktacie Książę narysował portret władcy, dla którego cel uświęca środki. Zdobycie władzy jest ważne, jest to władca bezwzględny, zręcznie zmierzający do obranego celu. Machiavelli usprawiedliwia takie metody zdobycia władzy, o ile władca będzie człowiekiem mądrym, realizującym działania dla dobra całego kraju.



Literackie nawiązania do tradycji szekspirowskiego dramatu Hamlet - Zbigniewa Herberta Tren Fortynbrasa



Szekspirowski Hamlet inspirował wielu pisarzy i poetów, również Zbigniewa Herberta, który około 1961 roku napisał Tren Fortynbrasa. Cała twórczość Herberta jest głęboko osadzona w tradycji i europejskiej kulturze.



Podmiotem lirycznym wiersza jest tytułowy Fortynbras. W wierszu Herberta jawi się nam jako władca dobry, pamiętający o swoich poddanych i się o nich troszczący. Oceniając szekspirowskiego bohatera Fortynbras wytyka mu dążenie do nierealnych ideałów, wiarę w kryształowe pojęcia, sam bowiem jest realistą, twardo stąpającym po ziemi. Fortynbras zdaje sobie sprawę z tego, iż sytuacja w kraju wymaga reform, postanawia je więc rozpocząć od najniższych warstw społecznych. Według Fortynbrasa ważniejsze od słów są czyny – jest on człowiekiem czynu. Cóż bowiem mogą zdziałać same słowa? Herbert przedstawia nam więc władcę konsekwentnie działającego dla poprawy stosunków w państwie.



Przy interpretacji wiersza należy pamiętać, iż twórczość późniejsza, mająca inspiracje we wcześniejszych dziełach, zmierza do reinterpretacji tekstu podstawowego.



Hamlet na szklanym ekranie



Wszystkie sztuki Szekspira cieszą się od wielu lat uznaniem filmowców i są bardzo chętnie przenoszone na ekran. Dotychczas Hamlet został zekranizowany ponad sześćdziesiąt razy, a wszystkie sztuki Szekspira – ponad pięćset razy!



Najważniejsze i jednocześnie najsłynniejsze przedstawienia Hamleta w kinie to:

reżyseria Laurence’a Oliviera z 1948 roku,

Georgija Kozincewa z 1964 roku,

Kennetha Branagha z 1997 roku,

Franco Zefirellego z 1990 roku,

Michaela Almereyda z 2000 roku.



Hamlet - cytaty



Dla mnie Dania jest więzieniem.



űle się dzieje w państwie duńskim.



Są rzeczy na niebie i na ziemi, o których nie śniło się naszym filozofom.



Słabości, imię twe kobieta.



W tym szaleństwie jest metoda.



Być albo nie być, oto jest pytanie.



Niech ryczy z bólu ranny łoś,

Zwierz zdrów przebiega knieje,

Ktoś nie śpi, aby spać mógł ktoś

To są zwyczajne dzieje.



Jak doskonałym tworem jest człowiek!

Jak wielkim przez rozum!



Czas jest zwichnięty.



Ofelio, idź do klasztoru.



Reszta jest milczeniem.



Cóż to czytasz, mości książę?

Słowa, słowa, słowa.



William Szekspir - biografia



1564 – 1616

William Szekspir urodził się w miasteczku Stratford jako trzecie z ośmiorga dzieci. Rodzice dali mu staranne, choć tylko podstawowe wykształcenie. Mając osiemnaście lat ożenił się ze starszą od siebie o siedem lat Anne Hatheway. Z tego małżeństwa urodziło mu się troje dzieci.



Wkrótce opuścił rodzinne miasteczko i zaczął grywać w teatrach. Pisywał sztuki i poematy. W Londynie spotkał się z nowym rodzajem teatru, tworzonym w stylu elżbietańskim. W 1576 roku związał się z pierwszym publicznym teatrem, jaki założono w Londynie. Po jego pożarze związał się z kolei z założonym w 1599 roku również w Londynie przez braci Burbage teatrem The Globe. W 1596 roku Szekspirowi nadano tytuł szlachecki.



Napisał trzydzieści sześć dramatów, cztery poematy, sonety, oraz prawdopodobnie czternaście innych sztuk, co do autorstwa których występują wątpliwości.



Ponadczasowość twórczości Szekspira

Dzieła Szekspira do dzisiaj stanowią nieocenione źródło motywów literackich i zaliczane są do klasyki teatru. Nieśmiertelność jego utworów opiera się na konstrukcji charakterologicznej postaci. Szekspir ukazuje bowiem ludzkie problemy i dylematy tak uniwersalne, iż nie dezaktualizują się one w żadnej epoce, są stałe dla każdego człowieka, bez względu na panujące obyczaje, mody, bez względu na okres dziejów. Bohaterami targają wielkie namiętności i równie wielkie złudzenia – zdrada, miłość, żądza władzy, chciwość, nienawiść, zazdrość, egoizm. Szekspir precyzyjnie analizuje morderstwa, zdrady, walkę o władzę i motywy tych działań.



Najczęstszym motywem dylematów i problemów występujących w szekspirowskich dramatach jest kwestia władzy, jej niszczącej i demoralizującej siły. Szekspira intryguje sam mechanizm władzy, dążenia do niej, zaślepienia, obiektu pragnień i przedmiotu namiętności.



Jednocześnie Szekspir jest dramaturgiem nowatorskim, zmodyfikował on klasyczny dramat antyczny, czerpiąc jednocześnie z bogatej tradycji i przetwarzając ją.



Szekspir wobec tradycji

Ponad trzydzieści dzieł Szekspira, które napisał w ciągu swego życia, opartych jest na wcześniejszej literackiej tradycji i pomysłach. Ten wielki dramaturg nie obawiał się korzystać z dorobku i pomysłów innych twórców. Wiedział doskonale, iż stanowią one bezdenne źródło inspiracji i problematyki do wykorzystania w kolejnych dziełach.



Korzystał więc z królewskich kronik przy pisaniu dzieł historycznych – np. Henryka VI, Ryszarda III., a także z kronik opisujących historię starożytną do napisana np. Juliusza Cezara czy Antoniusza i Kleopatry.

Tematy, które odnajdywał w tychże kronikach, kontynuował w swych dziełach. Tak też uczynił w przypadku Hamleta, dla którego podstawą były kroniki duńskie. Nie gardził również dawniejszą nowelistyką, komediami oraz folklorem i ludycznymi motywami.



Wszystkie te elementy wzbogacił własnym, nowatorskim wkładem – pogłębił obraz psychologiczny postaci, wprowadził filozoficzne refleksje, zmodyfikował samą formę dramatu.




Cechy dramatu szekspirowskiego – porównanie z dramatem antycznym

Dramat antyczny do czasów Szekspira niepodzielnie panował przez ponad dwa tysiące lat. William Szekspir pisząc swoje dramaty wzorował się na dramacie antycznym. Stworzył jednak całkowicie nowy model dramatu – od jego nazwiska nazywanego dramatem szekspirowskim. Bardzo mocno jest w nim zaakcentowany wątek charakterologiczny i psych... wiecej



Zbrodnia w Hamlecie i jej konsekwencje

Zbrodnia, czyli morderstwo duńskiego króla przez jego brata, Klaudiusza, ze współudziałem żony króla, kochanki Klaudiusza, staje się głównym motywem dramatu. Kolejne wydarzenia wynikają z tego morderstwa. Królewicz odkrywa, iż świat, w którym żyje, kieruje się żądzą władzy, chciwością, a nie prawdą czy uczciwością. Uczta ... wiecej



Hamlet – bohater tragiczny

Akcja dramatu oparta jest na wydarzeniu tajemniczej śmierci ojca Hamleta – króla Danii. Młody królewicz w związku z tym staje przed dylematem – musi odkryć prawdę o tej śmierci, bowiem wersja podana oficjalnie przez Klaudiusza nie pokrywa się ze stanem faktycznym. Hamlet nie uwierzył w naturalną przyczynę śmierci ojca ... wiecej



Hamlet - streszczenie

Akt pierwszy –
Scena I – do pełniącego wartę przed zamkiem Francisca dołączają Horacy, Marcellus oraz Bernardo. Wszyscy wspominają wizytę ducha duńskiego króla, który niedawno zmarł. Kilka minut później sytuacja się powtarza i dołącza do nich duch. Mimo prób zatrzymania zjawy duch szybko znika, a wartownicy zast... wiecej