2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Świętoszek

2l.pl / „Świętoszek” - streszczenie

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Akcja sztuki rozgrywa się w domu, którego właścicielem jest Orgon. Rzecz dzieje się w Paryżu. Już w pierwszym akcie widz poznaje bohaterów sztuki. Pani Pernelle jest matką Orgona. Przebywa właśnie u syna z wizytą i poddaje krytyce wszystkie osoby w tym domu. Twierdzi, że nikt nie liczy się z jej zdaniem. Urażona chce opuścić dom syna.


Wszyscy obecni starają się uspokoić starszą panią. Najpierw próbuje odezwać się Doryna, która jest pokojówką. Pani Pernelle natychmiast uznaje to za impertynencję służby. W rozmowę wtrąca się Damis, jej wnuk. Słyszy od babki, że jest źle wychowanym błaznem. Jego siostra, Marianna próbująca ingerować w całe to zamieszanie, dowiaduje się, że jest „cichą wodą”, która ukrywa swoje wybryki. Żona Orgona, Elmira też próbuje uspokoić teściową. Pod jej adresem padają zarzuty: rozrzutności, płochego charakteru i nadmiernego strojenia się. Elmira jest drugą żoną Orgona, dużo młodszą od niego. Marianna i Demis są jej pasierbami. Kleantowi, który jest bratem Elmiry pani Pernell mówi, że nic do niego nie ma, ale byłoby lepiej, gdyby wyniósł się z tego domu.


Rozmowa schodzi na temat Tartuffe'a. Jest to człowiek, który wkradł się w łaski Orgona i pani Pernelle. Pozostali domownicy nie lubią go i nazywają Świętoszkiem. Damis uważa, że źle się dzieje, gdy obcy człowiek zaczyna rządzić w cudzym domu. Doryna dorzuca, że pan Tartuffe we wszystkim dopatruje się grzechu. Od niej też dowiadujemy się, że Tartuffe jest człowiekiem ubogim, który zapomniał o swojej nędzy, gdy tylko zaczął w obłudny sposób pozyskiwać zaufanie Orgona. Pani Pernelle żarliwie broni Tartuffa, utrzymując, że dba on o dobro ich rodziny, żyje jak święty i mówi wszystkim prawdę w oczy.

Z tej rozmowy wynika sprawa zakazu hucznych zabaw w ich domu, co stało się za sprawą Tartuffe'a. Tym sposobem spowodował, że odwrócili się od nich przyjaciele. Według Doryny kierowała nim zazdrość o Elmirę i zamiar uwiedzenia jej. Oburzona pani Pernell jest zdania, że nadmierne kontakty z przyjaciółmi doprowadziły tylko do plotek o ich rodzinie, które krążą po okolicy. Rozmowa na temat plotek spowodowała, że Doryna z panią Pernelle zaczęła plotkować na temat okolicznych plotkarek. W końcu rozzłoszczona tym, że nikt nie zgadza się z jej zdaniem pani
Pernell opuszcza dom Orgona, policzkując przed wyjściem swoją służącą Filipotę i wyładowując na
niej swoją złość.




Wszyscy stwierdzają, że Tartuffe oprócz Orgona omamił również panią Pernelle. Doryna opowiada jak bardzo zmienił się Orgon od momentu, gdy poznał Tartuffe'a – dzieli się z nim swoimi tajemnicami, słucha go we wszystkim i bardziej kocha niż własną rodzinę.

Tymczasem, Kleant ma jakąś sprawę do Orgona, który tego dnia ma wrócić z dłuższej podróży na wieś. W pokoju zostają z nim Damis i Doryna. Damis prosi Kleanta, by ten przypomniał Orgonowi, gdy zobaczy go, że obiecał rękę Marianny Waleremu. Damisowi zależy na tym, bo sam zakochał się w siostrze Walerego. Obawia się, że Orgon może zmienić zdanie pod wpływem Tartuffe'a.




Orgon przyjeżdża do domu i z miejsca jest rozczarowany tym, że zamiast Tartuffe'a wita go Kleant. Pyta Dorynę co działo się w domu w czasie jego nieobecności? Doryna mówi o chorobie pani Elmiry, Orgon tymczasem ciągle wypytuje o Tartuffa i z rozczuleniem użala się nad nim, chociaż tamten ma się bardzo dobrze.

Rozmowa Kleanta z Orgonem zaczyna się od krytyki osoby Tartuffe'a przez Kleanta. Próbuje wytłumaczyć on Orgonowi, że ten człowiek jest oszustem. Orgon informuje go, że jest przeciwnego zdania. Zamierza nawet oddać mu rękę swojej córki, Marianny. Klean postanawia ostrzec narzeczonego Marianny, Walerego, że jej ojciec może nie dotrzymać danego mu słowa.

Orgon, tymczasem wzywa na rozmowę Mariannę, by przekonać ją o konieczności wyjścia za mąż za Tartuffe'a. Marianna jest bardzo zdziwiona tym, co słyszy i przekonana, że ojciec nie mówi poważnie. Rozmowie przysłuchuje się Doryna, która ukradkiem weszła do pokoju. Wtrąca się w rozmowę i stara się udowodnić Orgonowi jak błędną decyzję podjął. Doprowadza go tym do wściekłości. Gdy Doryna zostaje sam na sam z Marianną, usiłuje zmobilizować ją do przeciwstawienia się ojcu. Z ironią traktuje deklarację Marianny, że popełni samobójstwo, jeśli ojciec będzie zmuszał ją do poślubienia Tartuffe'a i szydzi z niej. W trakcie ich rozmowy nadchodzi Walery. Kochankowie zaczynają kłócić się. Zarzucają sobie wzajemnie, że żadne z nich nie stara się powstrzymać Orgona. Doryna siłą godzi ich.




O całej sprawie dowiaduje się Damis, któremu pomysł Orgona krzyżuje plany. Damis zabiegający o względy siostry Walerego wolałby mieć w nim przyjaciela i członka rodziny. Doryna uznaje, że najlepiej będzie jeśli sprawę w swoje ręce weźmie Elmira, o której względy Tartuffe najwyraźniej zabiega. Chce by porozmawiała ona z Tartuffem w cztery oczy. Damis decyduje się ukryć w sąsiednim gabinecie.

Dochodzi do rozmowy Elmiry z Tartuffem. Ten zaczyna ją uwodzić, namawiać do zdrady męża i zapewniać dyskrecję. Elmira oświadcza, że jeśli nie zrezygnuje z małżeństwa z Marianną, to powie o wszystkim mężowi. Dołącza się do tego Damis, który wypada z sąsiedniego gabinetu. Wydaje się, że Świętoszek został zdemaskowany.





Damis informuje o wszystkim Orgona. Elmira odnosi się do całej sprawy lekceważąco. Tartuffe z obłudną pokorą zaczyna obwiniać siebie. Orgon wpada w złość. Uważa, że jego rodzina oczernia Tartuffe'a po to, by pozbyć się go. Oświadcza, że Marianna jeszcze tego dnia poślubi go. Damisowi każe przeprosić Tartuffa. Gdy ten odmawia, Orgon wyrzuca go z domu, a przy okazji wydziedzicza i przeklina. W gniewie postanawia zapisać cały swój majątek Tartuffe'owi, którego uważa za swojego jedynego przyjaciela. Po obłudnych deklaracjach Świętoszka obaj mężczyźni odchodzą razem, by spisać decyzję pana domu.

Dochodzi do rozmowy między Kleantem a Tartuffem. Kleant, który dowiedział się o wszystkim stwierdza że, nie jest to czyn chrześcijański, gdy pozwala się ojcu wygnać syna za cudze przewinienia. Przyjęcie zapisu spadku też jest czynem podejrzanym. Świętoszek znajdując coraz mniej argumentów na odparcie zarzutów wykręca się od dalszej rozmowy „nabożną sprawą”, którą musi pilnie załatwić i wybiega z pokoju. Tymczasem Doryna prosi Kleanta, by dopomógł Mariannie i Waleremu.

Pomóc im nie jest jednak łatwo, ponieważ Orgon jest niezachwiany w swoim sposobie myślenia.
Elmira postanawia przekonać go, że myli się. Każe Orgonowi ukryć się pod stołem i poprosić do pokju Tarttufe'a. Uprzedza Orgona, że będzie udawać miłość. Orgon, choć z oporami, zgadza się na tę komedię.

Gdy przychodzi Tartuffe, Elmira wyznaje mu swoją miłość i zazdrość o Mariannę. Świętoszek początkowo jest nieufny ale po dłuższych zapewnieniach zaczyna Elmirę napastować i żądać dowodów miłości. Odsłania przy tym swoją filozofię, według której zły uczynek można zawsze usprawiedliwić dobrymi intencjami. O Orgonie mówi: „Wszak to człowiek stworzony, by go za nos wodzić”. Elmira wysyła go, by sprawdził czy nikogo nie ma w mieszkaniu, sama zaś naradza się z Orgonem. Chce do końca skompromitować Tartuffe'a. Jescze raz wysyła Orgona pod stół.

Tartuffe wraca do pokoju, oświadcza, że nie ma nikogo w domu i zaczyna przytulać Elmirę. Wtedy spod stołu wychodzi Orgon. Kompromitacja jest straszna. Orgon wyrzuca Tartuffe'a z domu. Ten ujawnia swoje prawdziwe oblicze i przypomina o zapisie. Orgon uświadamia sobie, że swój majątek zapisał Tartuffe'owi w charakterze darowizny. Przerażony biegnie na górę, by sprawdzić czy jet tam pewien ważny przedmiot.

Dopiero przy spotkaniu z Kleantem Orgon wyjawia jaki ma problem. Oddał Tartuffe'owi na przechowanie skrzynkę z papierami, które mogą świadczyć o jego zdradzie. Dotyczyło to jakiś spraw z młodości. Chciał żeby te papiery przechowywał ktoś godny zaufania. Teraz je stracił.

Do domu wraca Damis, który dowiedział się o kompromitacji Świętoszka. Chce zemścić się na nim. Jego zapały studzi Kleant. Wszyscy domownicy naradzają się jak wybrnąć z kłopotów?
Pojawia się wówczas pan Zgoda. Pan Zgoda jest wysłannikiem Tartuffe'a. Podobnie jak on, słynie ze swojej pobożności. Jest przy tym łagodny i wyrozumiały. Oświadcza Orgonowi, że jeszcze dzisiaj pozwoli mu przenocować w domu ale jutro cała rodzina musi wynieść się stąd, ponieważ jest to własność Tartuffe'a. Pan Zgoda przedstawia na dowód dokumenty podpisane przez Orgona. O obłudzie Świętoszka dowiaduje się również pani Pernell, która pojawia się w domu Orgona. Pojawia się tu także Walery i informuje, że Tartuffe przekazał księciu dokumenty świadczące o zdradzie Orgona. Najprawdopodobniej niebawem pojawią się żołnierze, którzy mają
polecenie aresztowania mężczyzny posądzonego o zdradę. Walery proponuje Orgonowi ucieczkę jego powozem czekającym przed domem.

Ucieczkę Orgona udaremnia Tartuffe. Zatrzymuje Orgona w domu. Ten pyta go, czemu wyrządza mu taką krzywdę, skoro on udzielił mu pomocy, gdy był w biedzie? Tartuffe obłudnie tłumaczy się karnością i miłością do księcia. Doryna zaczyna wykpiwać go. Zniecierpliwiony tym Świętoszek woła oczekującego oficera, by ten czynił swoją powinność. Ku zdziwieniu wszystkich oficer oświadcza, że aresztowany będzie Tartuffe. Okazuje się, że był on oszustem od dawna poszukiwanym. Książę puścił też w niepamięć dokumenty kompromitujące Orgona. Natomiast, za jego zasługi postanowił unieważnić zapisy dane Taruffe'owi. Ta wiadomość wywołuje u wszystkich ogromną radość.

Rozsądnie myślący Kleant zwrócił im uwagę, że teraz wypada udać się do księcia, by złożyć mu podziękowania. Orgon przyznał mu rację. Oświadczył również, że Walery wykazał swoją wierność i stałość nawet, gdy spadło na ich rodzinę nieszczęście i dlatego jeszcze tego dnia będzie mógł poślubić Mariannę.



  Dowiedz się więcej
„Świętoszek” – bibliografia
„Świętoszek” - najważniejsze cytaty
Cechy komedii Moliera „Świętoszek”
Współczesny odbiór „Świętoszka”
Motyw przewodni „Świętoszka” - szalbierstwo i zaślepienie
„Świętoszek” Moliera – inscenizacje
Struktura „Świętoszka”
Artyzm „Świętoszka” Moliera
Humanizm w twórczości Moliera na podstawie „Świętoszka”
„Świętoszek” jako komedia dydaktyczna
„Świętoszek” - język bohaterów komedii (indywidualizacja)
Przywary ludzkie w „Świętoszku”
Budowa komedii Moliera „Świętoszek”
Rola intrygi w „Świętoszku” Moliera
„Świętoszek” Moliera jako satyra
„Świętoszek” jako komedia charakterów
Pozytywni i negatywni bohaterowie w „Świętoszku” Moliera
Komizm i humor w „Świętoszku”
„Świętoszek” jako komedia obyczajowa
Molier jako twórca komedii nowożytnej na przykładzie „Świętoszka”
„Świętoszek” - czas i miejsce akcji
„Świętoszek” - stosunek Moliera do krytyki
Podłoże „Świętoszka” - życie religijne we Francji w XVII wieku
„Świętoszek” - geneza utworu i gatunek
Teatr we Francji w XVII wieku
Molier – notatka szkolna
Komizm w „Świętoszku” Moliera
Psychologia postaci w „Świętoszku” Moliera
Komedia jako gatunek literacki
„Świętoszek” - problematyka komedii
„Świętoszek” - charakterystyka Orgona
„Świętoszek” - plan wydarzeń
Tartuffe – charakterystyka
„Świętoszek” - postacie komedii - charakterystyka
„Świętoszek” - streszczenie