Jesteś w: Kamizelka

Kamizelka

Autor: Karolina Marlęga     Serwis chroniony prawem autorskim


Geneza „Kamizelki”



Bolesław Prus swoją twórczość rozpoczął od nowelistyki. Małe formy prozatorskie tworzył przez całe życie, chociaż szczególny ich rozwój przypada niewątpliwie na lata 70. oraz 80. XIX wieku. Pierwszy tom opowiadań i nowel został wydany w 1881 r., autor spośród pięćdziesięciu napisanych już utworów wybrał i opublikował jedynie pięć. W 1885 roku został opublikowany tom zatytułowany „Szkice i obrazki”, a w nim między innymi „Kamizelka”.

Pierwotnie „Kamizelka” została ogłoszona drukiem w 1882 roku w piśmie „Nowiny”, dzienniku wydawanym w Warszawie w latach 1878–1883, którego redaktorem był między innymi Bolesław Prus. „Nowiny” uchodziły za radykalno-postępowy organ pozytywistów, ponieważ głosiły postęp gospodarczo-ekonomiczny i społeczny oraz powszechną oświatę.



W noweli odnajdziemy elementy autobiograficzne. W pierwszym zdaniu narrator wspomina o dramacie pisanym w gimnazjum na lekcjach łaciny. Ten dramat istniał naprawdę. Nosił tytuł Encyklopedyści. Rękopis sztuki podpisany był pseudonimem z młodych lat Głowackiego – Jan w Oleju.



Czas i miejsce akcji noweli „Kamizelka”



W noweli „Kamizelka” mamy dokładnie zakreślony czas akcji – od kwietnia, kiedy pan i pani wprowadzają się do nowego mieszkania, do początku listopada, kiedy wdowa opuszcza lokum. W międzyczasie dowiadujemy się, że w lipcu młodych opuściła służąca, a także że wówczas rozchorował się mężczyzna. Czas, w którym narrator opowiada historię małżeństwa to najprawdopodobniej zima, gdyż pada wówczas śnieg.

Czas akcji jest współczesny Bolesławowi Prusowi. Świadczy o tym m.in. lektura „Kuriera Świątecznego” przez pana, które to pismo ukazywało się w II połowie XIX wieku i na początku wieku XX (należy pamiętać o dacie publikacji noweli – 1882 rok).




Miejscem akcji jest warszawska czynszowa kamienica. Wspomniane są także warszawskie Łazienki i Ogród Botaniczny, gdzie małżeństwo chodziło na niedzielne spacery.

Znaczenie tytułu „Kamizelka”



Tytuł „Kamizelka” określa główny element wokół którego rozgrywać się będzie akcja utworu (zgodnie z zasadą „sokoła”). Kamizelka to przede wszystkim część garderoby, która nosił codziennie bohater. Jednak podczas choroby nabrała ona symbolicznego znaczenia – jej rozmiar pokazywał na postęp choroby, zaś zabiegi męża i żony świadczyły o ich wielkim uczuciu, o bezgranicznym oddaniu. Zwężanie kamizelki symbolizuje w noweli upływ czasu, jaki pozostał do śmierci. Pan był przekonany, że będzie chudł „do końca”.

Kamizelka pojawia się w utworze na trzech płaszczyznach. Stanowi jeden z elementów zbioru narratora, który przypomina mu smutną, bolesną i tragiczną historię małżeńskiej pary. Kamizelka to także przedmiot, który narrator kupił od handlarza starzyzną, to ostatnia rzecz jakiej pozbyła się żona przed opuszczeniem mieszkania. Przede wszystkim jednak kamizelka pojawia się w związku z historią choroby męża. Jest symbolem ich losu – tragicznego, a jednak pełnego miłości. Motyw kamizelki spaja trzy wątki noweli stanowiąc o jej przejrzystości gatunkowej. Od wspomnienia o niej rozpoczyna się utwór, przedmiot ten pojawia się także w zakończeniu.



Kompozycja „Kamizelki”



Nowela Prusa „Kamizelka” ma budowę ramową – spaja ją przewodni motyw kamizelki, który pojawia się w kilkunastu fragmentach utworu. Rozgrywa się on na dwóch płaszczyznach – pierwszą stanowi opowieść narratora o swej pasji zbieracza i jej celu, a także o tym jak wszedł w posiadanie kamizelki. Druga dotyczy już tragicznej historii małżeństwa – sąsiadów narratora, mieszkańców warszawskiej kamienicy. Obserwuje on życie pary przez kolejnych kilka miesięcy.

W utworze wykorzystany został zabieg retrospekcji. Narrator opowiada historię, która wydarzyła się wcześniej, nie wiemy kiedy. Pretekstem do wspomnień jest przedmiot – kamizelka wywołujący smutne reminiscencje.




Elementem kompozycyjnym spajającym całość jest kamizelka. Użycie symbolicznego przedmiotu nawiązuje do „teorii sokoła” (od tytułu utworu „Sokół” Boccaccia). Zakłada on normy na jakich powinna zostać oparta klasyczna nowela. Jednym z założeń jest zbudowanie akcji wokół jednego przedmiotu. Nowela „Kamizelka” jest najlepszą polską realizacją tych założeń – kamizelka występuje już w tytule utworu, jest pretekstem do snucia opowieści, występuje jako element ją wieńczący zarówno w znaczeniu dosłownym, jak i symbolicznym.



Narracja „Kamizelki”



„Kamizelka” ze względu na założenie autora ma złożoną narrację. W noweli występuje narrator pierwszoosobowy. Mówi o sobie, iż zbiera wspomnienia, przedmioty z nimi związane. Jednym z takich przedmiotów jest kamizelka. Opisując ją narrator zwraca się bezpośrednio do czytelnika: „Patrząc na to od razu domyślasz się, że właściciel odzienia zapewne co dzień chudnął”. Nadaje to wypowiedzi formę opowieści, gawędy.

Następnie narrator szczegółowo opisuje losy małżeństwa – poprzednich właścicieli kamizelki oraz przedstawia sytuację, w której wszedł w jej posiadanie. Ton wypowiedzi zbliżony jest do potocznego, język jest zwięzły i bardzo konkretny. Dowiadujemy się rzeczy najważniejszych, nie znając nawet imion i nazwiska bohaterów.

Po scenie z handlarzem starzyzny narracja zostaje zakłócona. Narrator oprócz faktów, które mógł osobiście zaobserwować wspomina o szczegółach, których nie mógł być świadkiem – mamy więc do czynienia z narratorem wszechwiedzącym. Jego opowieść – sprawozdanie zmienia się w snucie literackiej fabuły. W wypowiedź wplata uogólniające refleksje, dotyczącej np. życia biednych ludzi. Z drugiej strony unika własnych ocen sytuacji i zachowań, stara się pozostać obiektywny. Z suchych relacji można jednak domyślić się sytuacji, w jakiej znalazła się rodzina.




W zakończeniu narrator wplata refleksję, którą należy łączyć z zaprezentowaną historią. Z jednej strony przejawia pesymizm, wspominając o śniegu, który zasypuje świat, z drugiej daje nadzieję, że zza każdych chmur w końcu musi wyjrzeć słońce.



„Kamizelka” jako nowela



„Kamizelka” należy do typowych, wzorcowych pozytywistycznych nowel. Powstała w okresie największego rozwoju polskiej nowelistyki i spełnia wszelkie wymogi formalne gatunku, dlatego można ją zaliczyć do nowel właściwych.

Utwór Prusa jest krótkim utworem należącym do epiki, zalicza się do prozy. Ma zwartą kompozycję, zwięzłą i wyraźnie zarysowaną akcję, bez wprowadzania długich opisów czy wątków pobocznych. Głównym tematem jest historia młodego małżeństwa. Nowela posiada także wyróżnione rozpoczęcie i zakończenie.

Fabuła utrzymana w granicach codziennego życia oscyluje wokół wydarzeń dramatycznych. Akcja zmierza do punktu kulminacyjnego, jakim jest fakt dokonywania manipulacji przy sprzączce od kamizelki przez oboje małżonków. Ponadto występuje tu zredukowana liczba bohaterów.




W noweli możemy odnaleźć wszelkie wyznaczniki utworu skonstruowanego według „teorii sokoła”, która wywodzi się od tytułu utworu Boccaccia „Sokół”, która została uznana za wzór. Oprócz wymienionych już cech „Kamizelka” posiada wyraźnie zaznaczony punkt kulminacyjny, główny motyw, czyli tytułowa kamizelka występuje w każdej, istotnej fazie fabuły, dzięki temu utwór jest wewnętrznie spójny. Nowela jest praktycznie utworem jednowątkowym z ograniczoną liczbą bohaterów drugiego planu. Ponadto zawiera niewielką ilość komentarzy odautorskich, opisów, charakterystyk postaci.



Przesłanie noweli „Kamizelka”



Głównym przesłaniem noweli „Kamizelka” jest ukazanie siły prawdziwej miłości. Młoda para chociaż ciężko pracowała potrafiła cieszyć się życiem. Pan i pani każdą wolną chwile spędzali wspólnie, lubili długie niedzielne spacery. Ich miłości nie zburzyła nawet śmiertelna choroba męża – gruźlica.

Prus udowadnia, że miłość jest wartością, która pomaga w codziennym życiu, która pozwala znosić trudy z podniesionym czołem i radośnie. W chwilach próby decyduje się to jakie naprawdę uczucie łączy dwojga ludzi – czy potrafią być zgodnie z małżeńskim przyrzeczeniem w szczęściu i nieszczęściu, w zdrowiu i chorobie? Autor udowadnia, że jest to możliwe, a miłość polegająca na opiece nad drugim człowiekiem, na poświęceniu jest największą wartością w życiu człowieka.

„Kamizelka” daje wielkie chrześcijańskie świadectwo, które aktualne jest także i dziś, a może przede wszystkim dziś – w czasach, gdy ludzie rozchodzą się z błahych powodów i nie potrafią trwać z sobą na dobre i na złe.



„Kamizelka” – najważniejsze cytaty



Narrator o swym życiu:

„Człowiek miewa w życiu takie chwile, że lubi otaczać się przedmiotami, które przypominają smutek”.

Opis kamizelki:

„Przód spłowiały, a tył przetarty. Dużo plam, brak guzików, na brzegu dziurka, wypalona zapewne papierosem. Ale najciekawsze w niej są ściągacze. Ten, na którym znajduje się sprzączka, jest skrócony i przyszyty do kamizelki wcale nie po krawiecku, a ten drugi, prawie na całej długości, jest pokłuty zębami sprzączki”

Słowa mężczyzny o zaciskaniu paska od kamizelki:

„Ja z tą kamizelką, widzisz trochę szachrowałem. Ażeby ciebie uspokoić, co dzień sam ściągałem pasek i dlatego kamizelka była ciasna (…) Ja dziś, daję ci najświętsze słowo, zamiast ściągać pasek musiałem go trochę rozluźnić (…) No, teraz i ja wierzę, że będę zdrów”.

Słowa mężczyzny po uświadomieniu, że kamizelka jest węższa:

„Mój Boże! (...) a ja myślałem, że już tak będę chudnął do…końca. Od dwu miesięcy dziś dopiero pierwszy raz uwierzyłam w to, że mogę być zdrów. Bo to przy chorym wszyscy kłamią, a żona najwięcej. Ale kamizelka – ta już nie skłamie!”.

Tajmenica kamizelki:

„Dziś patrząc na starą kamizelkę widzę, że nad jej ściągaczami pracowały dwie osoby. Pan - co dzień posuwał sprzączkę, ażeby uspokoić żonę, a pani co dzień - skracała pasek, aby mężowi dodać otuchy. Czy znowu zejdą się kiedy oboje, ażeby powiedzieć sobie cały sekret o kamizelce?...”

Nadzieja w słowach narratora:

„Nieba prawie już nie było nad ziemią. Padał tylko śnieg taki gęsty i zimny, że nawet w grobach marzły ludzkie popioły.

Któż jednak powie, że za tymi chmurami nie ma słońca?...”




Bolesław Prus – notatka szkolna



Bolesław Prus to pseudonim artystyczny Aleksandra Głowackiego. Urodził się 20 sierpnia 1847 roku w Hrubieszowie na Lubelszczyźnie. Jego ojciec Antoni pracował jako ekonom i oficjalista, matka – Apolonia z Trębińskich zmarła na gruźlicę, gdy Aleksander miał dwa i pół roku, niedługo później stracił ojca. Wychowywał się w Lublinie u ciotki Olszewskiej. Nastepnie jego wychowaniem zajął się starszy brat – Leon.

Po wybuchu powstania styczniowego szesnastoletni Głowacki uciekł z Gimnazjum Męskiego Klasycznego w Kielcach i dołączył do oddziału powstańczego. Został ranny i dostał się do niewoli, a następnie kontynuował naukę Gimnazjum ukończył w Lublinie w 1866 roku, a następnie zaczął naukę na Wydziale Matematyczno-Fizycznym w Szkole Głównej i zamieszkał w Warszawie. Współpracował z „Kurierem Świątecznym”, gdzie pisywał teksty satyryczne jako Jan w Oleju.

Po dwóch latach porzucił studia borykając się z problemami ekonomicznymi. Imał się wielu zajęć. Od 1872 roku współpracował jako felietonista z pismem „Niwa”, pisał artykuły do „Opiekuna Domowego”, a także periodyku „Mucha”. Od tego momentu zaczyna publikować pod pseudonimem Bolesław Prus. W 1874 roku jego felietony zaczynaja ukazywać się w „Gazecie Polskiej”. Autor publikuje także pierwsze utwory literackie

Dzięki redakcji kroniki tygodniowej w „Kurierze Warszawskim”, jego sytuacja materialna polepsza się. W okresie od 1875 roku do 1887 roku ukazało się tam 345 felietonów jego autorstwa. W styczniu 1875 roku bierze ślub z Oktawią Trembińską. W latach osiemdziesiątych XIX wieku podróżował między innymi do Zakopanego, Wisły, Wiednia, Paryża. W kolejnych latach współpracował z „Kurierem Codziennym” i „Tygodnikiem Ilustrowanym”. W sumie, przez całe życie napisał on około 1100 felietonów i kronik.

Przez całe Zycie publikował nowele, opowiadania i powieści. Wśród jego najważniejszych dzieł na wymienienie zasługują między innymi opowiadania „Powracająca fala”, „Michałko” oraz „Anielka” z 1880 roku, „Antek” oraz „Nawrócony” z 1881 czy powieści „Lalka” (od 1887 w odcinkach, wydanie książkowe w 1890 roku), „Emancypantki” (wydanie książkowe w 1893 roku) czy „Faraon” (wydanie książkowe w 1897 roku).

Pod koniec życia pisarz poświęca się działalności społecznej i filantropijnej. 19 maja 1912 roku pisarz umiera. Jego ciało zostało pochowane na warszawskim Cmentarzu Powązkowskim.



„Kamizelka” – bibliografia



1. Budrewicz T., „Kamizelka” – obserwatorium społecznych faktów, „Ruch Literacki”, z. 5, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Kraków 1993, s. 604.

2. Jedliczko – Malik M., Tajemnice „Kamizelki”, „Polonistyka”, nr 9, 2004, s. 18-20.

3. Milewska A., Nowele i opowiadania Bolesława Prusa. Streszczenie – analiza – interpretacja, Wydawnictwo LITERAT, Toruń 2011, s. 47-76.



„Kamizelka” - streszczenie

Narrator noweli przyznaje, że od dawnych czasów zajmował się zbieraniem różnych przedmiotów. Pewnego razu znalazł kamizelkę, która jednak była wielokrotnie przerabiana i zniszczona. Stwierdził, że chętnie by się jej pozbył. Kamizelka należała niegdyś do jego sąsiada, którego obserwował niegdyś przez okno. Mężczyzna mieszka... wiecej



Kamizelka - opracowanie, problematyka

Problematyka „Kamizelki”
Głównym tematem noweli „Kamizelka” Prusa jest kilkumiesięczne życie młodej małżeńskiej pracy, sąsiadów narratora, który obserwował ich z okien swej kamienicy. Mimo że młodzi ciężko pracowali – on jako urzędnik, a ona udzielając lekcji, nie zarabiali dużo. Jednak dla nich liczyło się... wiecej



Charakterystyka bohaterów „Kamizelki”

Narrator - mieszka w jednej z warszawskich kamienic, nazywa siebie kolekcjonerem niezwykłych przedmiotów – jednym z nich jest kamizelka. Z okien obserwuje życie małżeństwa i ich losy. Posiada wnikliwą zdolność obserwacji. Stara kamizelka wywołuje w nim smutne wspomnienia, jednak jak wspomina są chwile, kiedy człowiek lubi ... wiecej



Czy miłość może usprawiedliwić kłamstwo („Kamizelka” Prusa)

„Pan - co dzień posuwał sprzączkę, ażeby uspokoić żonę, a pani co dzień - skracała pasek, aby mężowi dodać otuchy…” - pozwolę sobie to „drobne oszustwo” przedstawić w innym świetle. Bohaterowie bardzo się kochali. Z chorobą próbowali sobie radzić w ten sposób, że jej nie nazywali, nie rozmawiali ... wiecej