Jesteś w: Nad Niemnem

Nad Niemnem

Autor: Karolina Marlęga     Serwis chroniony prawem autorskim


Geneza „Nad Niemnem”



Pierwsze informacje o „Nad Niemnem” pojawiają się w listach Elizy Orzeszkowej z 1884 roku. Autorka wspomina wówczas, że pragnie stworzyć panoramiczną powieść społeczną, a także fabułę romansową, która miała nosić tytuł „Mezalians”. Z połączenia tych dwóch koncepcji narodziło się „Nad Niemnem”. Utwór powstawał w latach 1885-1886 i stał się dziełem upamiętniającym dwudziestą piątą rocznicę powstania styczniowego. Zawierał on ponowne rozważania o wpływie polskiego zrywu narodowego na życie Polaków.

W powieści autorka powraca do znanych z autopsji faktów. Przygotowanie do powstania i jego wybuch stanowił dla niej moment przebudzenia narodowego – zaczęła żywo interesować się sprawami demokratycznymi i narodowymi. Czynnie pomagała powstańcom przewożąc pocztę, dostarczając żywność, a jej najodważniejszym czynem była pomoc w dotarciu do granicy królestwa Romualdowi Trauguttowi (przewiozła go w swej karecie, informując, że wiezie do lekarza chorego brata). Echa wydarzeń zapamiętanych przez dwudziestoletnią Orzeszkową mają swe silne odzwierciedlenie w powieści.



Miesiące letnie Orzeszkowa spędzała w majątku Miniewicze. Nieopodal niego położony był zaścianek Bohatyrowiczów z grobowcem Jana i Cecylii w nadniemeńskim parowie. Autorka utrwaliła więc w swej powieści autentyczne postaci i miejsca. W okolicy prowadziła studia botaniczne, językowe i etnograficzne. Pomysł na napisanie nadniemeńskiej epopei powstał latem 1885 roku, gdy Orzeszkowa przeniosła się na wieś po wielkim pożarze Grodna. Jak pisała w listach, pragnęła „scharakteryzować szlachtę zagrodową i główne typy obywatelskie, nie popadając w sielankę”.

Powieść ukazywała się w odcinkach w „Tygodniku Ilustrowanym” w 1887 roku, a rok później ukazała się trzytomowa edycja książkowa. Powieść odniosła wielki sukces wydawniczy – przez dwa lata rozeszły się trzy jej wydania (kolejne zablokowała cenzura).




Doświadczenia oraz refleksje związane z dwudziestą piątą rocznica wybuchu powstania styczniowego sprawiły, ze Orzeszkowa stworzyła dzieło zawierające kluczowe dla polskiego narodu wartości: „wierność ziemi i mowie ojczystej, pamięć o przeszłości najdawniejszej narodu, pamięć walk o wolność, wierność poległym i pokonanym bohaterom, a wreszcie przeczycie nowego społeczeństwa demokratycznego, którego dziełem będzie ocalenie polskości i odzyskanie niepodległości.” [K. i L. Kujawscy, „»Nad Niemnem« Elizy Orzeszkowej”, Warszawa 1988, s. 6].



Czas i miejsce akcji w „Nad Niemnem”



Akcja powieści „Nad Niemnem” rozgrywa się około dwadzieścia lat po zakończeniu powstania styczniowego. Podstawowa płaszczyzna czasowa rozciąga się od końca czerwca, kiedy dzieci państwa Korczyńskich wracają ze szkół. Wkrótce potem, 30 czerwca, odbywają się uroczyste imieniny pani Emilii. W polu trwają wówczas żniwa, w których uczestniczy Justyna. Akcja kończy się podczas wczesnojesiennych połowów jacicy (jętki wodnej).

Obok właściwego czasu przywołane zostają wydarzenia z przeszłości. Najdawniejsze wydarzenie pochodzi z XVI wieku, z czasów panowania na polskim tronie Jagiellonów, w tym wspomnianego w powieści Zygmunta Augusta. Wówczas na Litwę przybyli i osiedlili się Jan i Cecylia. W utworze natrafiamy na wspomnienia szwedzkich okopów z XVII wieku. Z kolei o czasach napoleońskich opowiada dziadunio Jadwigi Domuntówny (wspomina kampanię Napoleona w Rosji i jej odwrót w 1813 roku).

Ważnym, choć ukazanym aluzyjnie jest czas powstania styczniowego. Fabuła odnosi się zarówno do okresu przedpowstaniowego – przygotowań do walki, wymarszu, bitwy i jej tragicznego finału, a także ciężkich lat represji i walk o polskość po upadku polskiego zrywu.




Miejscem akcji powieści jest przede wszystkim majątek i dwór rodziny Korczyńskich - Korczyn. Oprócz tego akcja często przenosi się do zaścianka – Bohatyrowicz, a także do Olszynki, gdzie mieszkają Kirłowie oraz Osowiec – majątku Andrzejowej Korczyńskiej. Wspomniane są także majątki Darzeckich i Różyca (Wołowszczyzna).

Poszczególne zdarzenia rozgrywają się na tle nadniemeńskich pejzaży, nad brzegiem rzeki, w parowie Jana i Cecylii, w drodze z kościoła, na rzece i za rzeką w nadniemeńskim borze, gdzie znajduje się powstańcza Mogiła. Ponadto wspomniane zostają kraje Europy zachodniej, gdzie podróżowali Zygmunt Korczyński, Darzeccy czy Różyc oraz Rosja, skąd przychodzi list Dominika.



Nad Niemnem - krótkie streszczenie



Głównym wątkiem powieści jest wątek Benedykta i jego losów. Jego postać spaja wszystkie pomniejsze motywy i wydarzenia. Gospodarz Korczyna tkwi w nieudanym, pozbawionym uczuć związku z Emilią. W powieści zostaje też zarysowany konflikt między dziedzicem i jego synem Witoldem oraz jego szczęśliwe zażegnanie. Bohater pozostaje także w sporze z bohatyrowickim zaściankiem, jednak i ten spór rozwiązuje się pomyślnie dla obu stron. Głównym dążeniem Benedykta jest zachowanie dziedzicznego majątku Korczyńskich.

Równolegle lecz na drugim planie rozwija się wątek miłości Justyny Orzelskiej i Jana Bohatyrowicza. Poznajemy kolejne etapy tego związku od chwili poznania, poprzez wtajemniczenie w rodzinną legendę i historię powstańczych walk po wyznanie miłości i odrzucenie przez nią zalotów Zygmunta i Różyca. Wątek ten dzieli bohaterów na sprzyjających młodym (Marta, Anzelm, Starzyńska, Witold) i na ich przeciwników (Jadwiga, Różyc, Emilia, Zygmunt). Ważnym uzupełnieniem miłosnego wątku jest wspomnienie o legendzie Jana i Cecylii.




Cały utwór przenika opisany ezopowym językiem wątek patriotyczno-powstańczy. Głównym jego symbolem i odniesieniem jest Mogiła – miejsce, gdzie pochowani zostali powstańcy styczniowi, a wśród nich Jerzy Bohatyrowicz i Andrzej Korczyński. Mogiłę odwiedzają Justyna z Janem, mamy także zapowiedź odwiedzenia jej przez Benedykta i Witolda.

W założeniu Orzeszkowa starała się przedstawić wieloaspektowy obraz nadniemeńskiej szlachty, podzielonej na arystokrację (Różyc, Zygmunt Korczyński), dwór (Korczyńscy, Orzelscy, Kirłowie) i zaścianek (Bohatyrowicze). Wątek szlachty, trzymania się jej przy polskości lub upadku pojawia się w czasie trwania akcji wielokrotnie.

Ponadto możemy doszukać się wielu wątków epizodycznych, do których należą między innymi: losy Andrzejowej Korczyńskiej, dawna miłość Marty i Anzelma, nieszczęśliwe uczucie i zazdrość Jadwigi Domuntówny, związek i wesele Franka i Elżuni, losy Kirłowej, itp.



Plan wydarzeń „Nad Niemnem”



1. Powrót Marty Korczyńskiej i Justyny Orzelskiej z kościoła.

2. Rozmowy w salonie państwa Korczyńskich.

3. Historia rodziny Korczyńskich.

4. Skutki powstania styczniowego.

5. Konflikt z Bohatyrowiczami.

6. Przyjęcie imieninowe pani Emilii.

7. Rozmowa Justyny z Janem Bohatyrowiczem podczas spaceru.

8. Wizyta Justyny w Bohatyrowiczach.

9. Wyprawa Justyny z Janem i Anzelmem na grób Jana i Cecylii.

10. Wizyta Teofila Różyca w Olszynce.

11. Żądanie Darzeckiego spłaty posagu żony.

12. Kłótnia Witolda z Benedyktem.

13. Udział Justyny w bohatyrowickich żniwach.

14. Odwiedziny Witolda u Anzelma Bohatyrowicza.

15. Wyprawa Justyna i Jana do powstańczej Mogiły.

16. Wizyta Justyny u Anzelma.

17. Zapowiedź zaręczyn Różyca.

18. Historia Andrzejowej Korczyńskiej.

19. Zygmunt Korczyński jako niespełniony artysta i kobieciarz.

20. Eskalacja konfliktu między Benedyktem a Witoldem.

21. Odrzucenie przez Justynę propozycji „miłosnego trójkąta”.

22. Ślub Franciszka Jaśmonta i Elżuni.

23. Pojednanie Witolda i Benedykta.

24. Pogodzenie zaścianka i Korczyna.

25. Wyznanie miłości pomiędzy Janem i Justyną.

26. Poinformowanie korczyńskiego towarzystwa przez Justynę o zaręczynach z Jankiem.

27. Wizyta Benedykta i Justyny w Bohatyrowiczach.




Interpretacja tytułu powieści „Nad Niemnem”



Tytuł powieści Orzeszkowej kładzie akcent na miejsce rozgrywanych wydarzeń. Ich tło stanowi rodzimy, bliski autorce nadniemeński krajobraz. Orzeszkowa szczegółowo przedstawia litewski krajobraz i elementy jego przyrody czemu służą rozbudowane opisy. Tytuł wskazuje, że przedmiotem powieści są dzieje wszystkich ludzi regionu.

Wymieniony w tytule Niemen scala poszczególne wątki. Nad rzeką położony jest Korczyn – z okien dworu widać rzekę, nieopodal leżą Bohatyrowicze. Grób Jana i Cecylii znajduje się w nadniemeńskim parowie, zaś Mogiła po przeciwległej stronie rzeki w borze. Na Niemnie Jan z Justyną i Anzelmem obserwują połów jacicy, a po ślubie Elżuni z Frankiem weselnicy udają się na wodną przejażdżkę. Niemen to ukochane miejsce Julka Bohatyrowicza, który obciął sobie dwa palce by nie służyć w wojsku i pozostać blisko rzeki. Ponadto nad Niemnem miłość wyznają sobie Jan i Justyna.

Jak widać litewską rzekę można nazwać niemym bohaterem powieści i świadkiem najważniejszych powieściowych wydarzeń. Rzeka i jej okolice tworzą przestrzeń najbliższą dla mieszkańców Korczyna i Bohatyrowicz, stanowią „małą ojczyznę” przeciwstawianą dalekim europejskim zakątkom.

Niemen nabiera nawet charakteru miejsca uświęconego i symbolicznego – wiąże się z wiernością ojczystej ziemi. Przez Niemen przeprawiają się powstańcy, by stoczyć ostatnią tragiczną bitwę. Na rzece i wokół niej usytuowane zostały wszystkie istotne i emocjonalne wydarzenia w biografii bohaterów.



Kompozycja „Nad Niemnem”



Powieść Orzeszkowej „Nad Niemnem” składa się z trzech tomów. Poszczególne części zostały zbudowane z zachowaniem symetrii. W pierwszym złożonym z sześciu rozdziałów autorka wprowadza czytelnika w świat Korczyna i przedstawia jego mieszkańców. Wspomina o nieszczęśliwym związku Justyny i Zygmunta, losach małżeństwa Benedykta i Emilii oraz historii rodu Korczyńskich. Do Korczyna powracają ze szkół Witold i Leonia, na imieninach pani Emilii poznajemy zainteresowanego panną Orzelską Różyca. Dziewczyna jednak poznaje Jana Bohatyrowicza i na grobie Jana i Cecylii poznaje historię jego rodu.

Drugi tom liczy pięć rozdziałów. Poznajemy w nim Olszynkę Kirłów, a następnie dowiadujemy się o żądaniu Darzeckiego spłaty posagu jego żony, kłótni Witolda i Benedykta oraz staraniach Zygmunta o nawiązanie z Justyną kontaktów. Justyna jednak woli pomagać Bohatyrowiczom przy żniwach. Wraz z Janem udaje się na powstańczą mogiłę i dowiaduje się o historii powstania zostaje także zaproszona na ślub w zaścianku. Tom trzeci także posiada pięć rozdziałów. Poznajemy w nim losy Andrzejowej Korczyńskiej i jej syna Zygmunta. Głównym wydarzeniem jest wesele Franciszka Jaśmonta i Elzuni. Na nim dochodzi do spotkania Marty i Anzelma, a Jan i Justyna wyznają sobie miłość. Witold godzi się z ojcem, a ten kończy konflikt z bohatyrowickim zaściankiem i udaje się wraz z Justyną do Anzelma.

Główną zasadą kompozycyjną „Nad Niemnem” jest schemat konfrontacji dwóch światów oraz schemat epizodu z biografii bohatera określający jego dalsze losy. Schemat epizodu zaważył na wyborze przestrzeni czasowej i postaniu bohaterów w sytuacji wyboru dalszej drogi życiowej (Benedykt godzi się z Bohatyrowiczami i zbliża do syna, Andrzejowa wyzbywa się złudzeń o Zygmuncie, Justyna decyduje się na zamążpójście za Jana, Marta po latach spotyka Anzelma). Postawy poszczególnych bohaterów i społeczności są spolaryzowane. Na kompozycję złożyła się ponadto rola dialogu w rozwoju akcji, a także przebieg łączenia poszczególnych partii dialogowych.



Narracja „Nad Niemnem”



Narracja to nadrzędna struktura powieściowego tekstu. Zgodnie z pozytywistyczną poetyką narrator cieszył się dużym autorytetem, był wszechwiedzący, posiadał wszelkie kompetencje moralne, które łączone były z kompetencjami autora. Naturalnym uzupełnieniem wypowiedzi trzecio osobowej jest wprowadzenie dialogów. Narracja i narrator w powieści Orzeszkowej służą jako jeden z głównych środków jej ukształtowania.

O charakterze narracji stanowi już pierwszy fragment utworu będący rozwinięciem zdania: „Dzień był letni i świąteczny”. Od razu zaznaczony zostaje emocjonalny stosunek do opisywanej rzeczywistości, jednak nie przekracza on granicy realizmu. Narrator kreśli szerokie plany, wprowadza czytelnika w nadniemeński świat, by z czasem skupić się na ludziach i ich opisie. Skraca się wówczas perspektywa widzenia. Narracja określa kontur przytaczanej mowy bohaterów, daje wyraz sposobu ich mówienia, charakteryzuje postaci, co współbrzmi z partiami dialogowymi. Gdy dialog się urywa narrator najczęściej referuje dalszą część rozmowy lub określa jej kierunek. Narracja informuje o zmianie sytuacji bądź sygnalizuje koniec sceny. Rzadko pojawiają się uogólnienia, które służą charakterystyce bohaterów, zjawisk czy środowiska społecznego prowadząc do typizacji.

Narracja „Nad Niemnem” przedziela poszczególne scenki dialogowe włączając je w powieściowy tok. Czasem scenki przechodzą jedne w drugą, przedzielone minimalną narracją budując ciąg przyczynowo-skutkowy. Narrator zna dokładnie przedstawiony świat, jednak nie wyprzedza toku akcji. Charakteryzuje bohaterów pokazując ich osobowość działaniem, mową czy wyglądem. Także przeszłość wyłania się ze słów bohaterów i zaistniałych sytuacji. Większą wiedzę narrator ma na temat przeżyć wewnętrznych bohaterów, jednak i ona wynika z zewnętrznej obserwacji ich zachowania i wyglądu.

W „Nad Niemnem” występuje narracja trzecio osobowa. Zachowany zostaje autorytet narratora , który posiada wszelkie kompetencje służące ukazywaniu świata przedstawionego – przestrzeni, a także czasu – historycznego, mitycznego, społecznego i moralnego. Narracja dąży do obiektywizacji szczególnie w sąsiedztwie i obrębie licznych partii dialogowych. Jedyną partią nienależącą ani do narracji, ani do dialogu jest szeroko przytoczony list Dominika z Rosji.



Eliza Orzeszkowa – notka biograficzna



Eliza Orzeszkowa przyszła na świat 6 czerwca 1841 roku w Milkowszczyźnie nieopodal Grodna w rodzinie zamożnego ziemiaństwa – Pawłowskich. Edukację uzyskała u sakramentek w Warszawie, a rok po jej zakończeniu (1858) wyszła za Piotra Orzeszkę i zamieszkałą w Ludwinowie koło Kobrynia.

Podczas powstania styczniowego czynnie pomagała jego uczestnikom (przewoziła pocztę, dostarczała żywność), między innymi Romualdowi Trauguttowi. Po zesłaniu męża do guberni permskiej Orzeszkowa powróciła do rodzinnego majątku i poświęciła się pisarstwu, na które wpływ miały lektury czołowych pozytywistycznych ideologów.

W 1869 roku po unieważnieniu małżeństwa przeniosła się do Grodna, gdzie do 1882 roku była współwłaścicielką księgarni wydawniczej. W 1894 roku ponownie wyszła za mąż za swego wieloletniego partnera Stanisława Nahorskiego. Utrzymywała korespondencję z wybitnymi pisarzami i naukowcami, dwukrotnie jej kandydatura wysuwana była do Nagrody Nobla. Zmarła 18 maja 1910 roku w Grodnie, gdzie została pochowana.

W swojej twórczości kultywowała pamięć o powstaniu styczniowym, a także zajmowała się istotnymi kwestiami społecznymi. W pierwszym okresie (1866-1876) tworzyła głównie utwory tendencyjne i nasycone dydaktyzmem, pełne wiary w słuszność głoszonych pozytywistycznych haseł. W latach 1877-1891 pisarka przechodzi od pisania powieści tendencyjnych do realistycznych. Ostatni zaś okres (1892-1910) to zwrot ku liryzmowi, etyce i religijności.



Bibliografia – „Nad Niemnem”



1. Achremowiczowa Wanda: „»Nad Niemnem« Elizy Orzeszkowej”, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1965.

2. Bachórz Józef: „Wstęp”, w: Eliza Orzeszkowa, „Nad Niemnem”, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1996.

3. Baculewski Jan, „Zarys literatury polskiej po postaniu styczniowym” -: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1959, s. 90-120.

4. Borkowska Grażyna, „ Eliza Orzeszkowa: biografia duchowa”, w: „Historia literatury polskiej w dziesięciu tomach”, t. VI, „Pozytywizm”, red. Anna Skoczek, „SMS”, Bochnia [ i in.] 2004, s. 309-338.

5. Borkowska Grażyna, „Posłowie”, w: Eliza Orzeszkowa, „Nad Niemnem”, „Eventus”, Kraków 1997, s. 413-414.

6. Borkowska Grażyna, „Pozytywiści i inni”, Wydaw. Nauk. PWN, Warszawa 1996, „Eliza Orzeszkowa - logos i mitos”, s. 62-76.

7. Iwasiów Inga, „Eliza Orzeszkowa »Nad Niemnem«”, Dom Wydawniczy JOTA, Warszawa 1992.

8. Jankowski Edmund, „Eliza Orzeszkowa”, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1973.

9. Krzyżanowski Julian, „W kręgu wielkich realistów”, Wydaw. Literackie, Kraków 1962. „Epos Orzeszkowej”, s. 183-195.

10. Kujawska Krystyna, Kujawski Lech, „»Nad Niemnem« Elizy Orzeszkowej”: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1988.

11. „»Nad Niemnem« Elizy Orzeszkowej”, oprac. Irena Nowacka, „Biblios”, Lublin 2008.

12. „»Nad Niemnem« Elizy Orzeszkowej streszczenie”, oprac. Zofia Lewandowska, „Polonia Press”, Warszawa 1997.

13. Nawrocki Witold, „Wstęp”, w: Eliza Orzeszkowa, „Nad Niemnem”, Wydawnictwo „KAMA”, Warszawa [brak daty], s. 5-13.

14. Paczoska Ewa,: „»Nad Niemnem« - melancholia i magia. Lektury polonistyczne: pozytywizm - Młoda Polska”, t. 2, „Od realizmu do preekspresjonizmu”, red. Gabriela Matuszek, TAiWPN UNIWERSITAS, Kraków 2001, s. 27-48.

15. Stępnik Krzysztof , „Twórczość Elizy Orzeszkowej”, Wydaw. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2001.

16. „Wokół »Nad Niemnem«”, red. Joanna Sztachelska, Wydaw. Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2001.

17. Żmigrodzka Maria, „Kwestia chłopska Elizy Orzeszkowej”, w: „Pozytywizm” Cz. 1, oprac. H. Markiewicz [i in.], Wydaw. Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Wrocław 1950, s. 127-180.



Streszczenie „Nad Niemnem”

TOM I
Podczas powrotu z kościoła Marty Korczyńskiej i jej siostrzenicy Justyny Orzelskiej kobiety rozmawiają o pochodzeniu młodej panny. Marta, wspomniawszy swą młodość, ostrzega dziewczynę przed błędami. Kobiety mija powóz z Teofilem Różycem i Bolesławem Kirłą. Następnie drogą przejeżdża drabiniasty wóz Jana Bo... wiecej



Plan wydarzeń „Nad Niemnem”

Tom I
1. Powrót Marty Korczyńskiej i Justyny Orzelskiej z kościoła.
2. Spotkanie z Różycem i Kirłą jadącymi w powozie.
3. Przejazd Janka Bohatyrowicza drabiniastym wozem.
4. Rozmowy w salonie państwa Korczyńskich.
5. Przybycie Benedykta Korczyńskiego i dyskusja o pracy.

6. Żarty Kir... wiecej



„Nad Niemnem” - opracowanie i problematyka

Problematyka „Nad Niemnem”
„Nad Niemnem” Orzeszkowej przedstawia panoramiczny obraz życia społeczeństwa polskiego na Litwie, zagrożonego przez popowstaniową politykę caratu, a mocno trzymającego się ziemi. Głównym problemem są warunki utrzymania ziemi w polskich rękach po upadku powstania styczniowego i w ramach postę... wiecej



Charakterystyka ziemiaństwa w „Nad Niemnem”

Eliza Orzeszkowa podjęła w „Nad Niemnem” próbę całościowego opisu szlacheckiego świata – od zubożałej szlachty poprzez dwór po arystokrację. Czyni to na przestrzeni wielu lat stawiając swych szlacheckich bohaterów w rozmaitych życiowych sytuacjach. Dzięki ich wyborom poznajemy wyznawany przez nich system wartości.... wiecej



Powstanie styczniowe w „Nad Niemnem”, czyli o historii w powieści

Tło historyczne „Nad Niemnem”
Orzeszkowa w swym dziele „Nad Niemnem” wielokrotnie odwołuje się do historii, przywołuje nawet konkretne daty. Główną płaszczyzną czasową jest okres około dwudziestu lat po powstaniu styczniowym.

Ze względu na cenzurę autorka nie może pisać o polskim zrywie narodowym wpr... wiecej



Recenzja filmu „Nad Niemnem”

Film „Nad Niemnem” powstał w 1986 roku, a jego reżyserii podjął się Zbigniew Kuźmiński. Autor zdecydował się pozostać wierny fabule Orzeszkowej, dlatego akcja filmu oddaje jego treść. Dzięki pracy scenarzysty – Kazimierza Radowicza – zachowane zostały poszczególne dialogi, a nawet drobne szczegóły. Jedyną ... wiecej



Ocena społeczeństwa polskiego w „Nad Niemnem”

W powieści Emilii Orzeszkowej „Nad Niemnem” odnajdziemy mieszkańców polskich dworków i wsi po upadku powstania styczniowego. W wyniku represji popowstaniowych wielu Polaków straciło swoje majątki, dlatego tak ważne było utrzymanie tego, co zostało. Polacy zrezygnowali wtedy z bezpośredniej walki z bronią, ich patriotyzm prz... wiecej



Model wychowania młodego pokolenia w „Nad Niemnem”

Jednym z problemów, jaki porusza Orzeszkowa w swej powieści jest zagadnienie wychowania młodego pokolenia Polaków. Jest to szczególnie istotne w kraju będącym pod zaborami, ulegającym rusyfikacji i wynarodowieniu. Autorka stara się przekonać, że mimo panujących nieprzychylnych warunków możliwe jest wychowanie młodych patriotów, kt... wiecej



Konflikt pokoleniowy w Nad Niemnem

Konflikt pokoleniowy między Witoldem a Benedyktem
W powieści Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem” konflikt rozgrywa się na płaszczyźnie relacji Witolda Korczyńskiego z ojcem. Benedykt Korczyński w młodości był zwolennikiem wprowadzenia w życie idei pozytywistycznych, przyjmował sąsiadów, Bohatyrowiczów, toczył zażarte dysk... wiecej



Konflikt Bohatyrowiczów z Korczynem

Przed wybuchem powstania styczniowego obie rodziny Korczyńskich i Bohatyrowiczów żyły w zgodzie i wzajemnie się odwiedzali, mimo iż Bohatyrowicze, wywodzący się z szlachetnego rodu wskutek przemian społecznych utracili swoją pozycję i musieli pracować tak, jak chłopi. Są wierni ludowej tradycji, na co dzień ubierają się i zachowuj... wiecej



Benedykt Korczyński – charakterystyka

Benedykt Korczyński jest synem Stanisława, najmłodszym z czworga rodzeństwa. Gospodaruje w Korczynie – dziedzicznym majątku pozostawionym mu przez ojca Stanisława. Otrzymał staranne wykształcenie agronomiczne, czym wyróżnia się spośród innych ziemian. Bohater pozostaje w nieudanym małżeństwie z Emilią, z która ma dwójkę d... wiecej



Jan Bohatyrowicz – charakterystyka

Jan jest potomkiem rodu Bohatyrowiczów założonego przez Jana i Cecylię, synem Jerzego Bohaterowicza, który zginął w powstaniu styczniowym. Bohater pamięta z dzieciństwa pożegnanie z ojcem, który wyruszał by walczyć o Polskę. Jego matka szybko ponownie wyszła za mąż, dlatego wychowywał się u stryja Anzelma i był dla niego podpor... wiecej



Justyna Orzelska – charakterystyka

Justyna Orzelska to zubożała szlachcianka, córka bankruta Orzelskiego, który potrafi jedynie grać na skrzypcach. W wieku czternastu lat Orzelskich przygarnął ich krewny - Benedykt Korczyński. Odtąd Justyna żyła nie mając celu, czując się zbędną i niepotrzebną.

Los nie oszczędzał Justyny. Przeżywa zawód miłosny, g... wiecej



Emilia Korczyńska – charakterystyka

Emilia Korczyńska jest typem histeryczki, właściwie hipochondryczki niezdolnej do aktywnego działania. Emilia to żona Benedykta Korczyńskiego zamknięta w świecie swych pokoi w dworku w Korczynie. Wyprosiła u męża procent od swego posagu, by urządzać dom na własną modłę.

Nienawykła do pracy, mająca wysokie wymagania... wiecej



„Nad Niemnem” – charakterystyka bohaterów

Jakie kryteria oceny człowieka proponuje Orzeszkowa w „Nad Niemnem”?
Orzeszkowa w powieści „Nad Niemnem” ukazuje obraz życia warstwy ziemiaństwa w zaborze rosyjskim w dwadzieścia lat po upadku powstania styczniowego. Ukazując szlachtę dzieli ją na arystokratów, do których należy m. in. Różyc, dwór (Korczyńscy) i za... wiecej



Bohatyrowicze – opis zaścianka

Justyna przyglądała się zaściankowi po raz pierwszy, gdy udała się z Janem i Anzelmem na grób Jana i Cecylii. Zaścianek położony był w pobliżu Niemna. Justyna dostrzegła ogrody, wiejskie podwórka z gospodarskimi zabudowaniami oraz sady bogate w różnego rodzaju owoce. Nasłuchiwała również odgłosów dochodzących z domostw: tęt... wiecej



Legenda o Janie i Cecylii

W starych czasach, około sto lat po chrzcie Litwy (1387 rok), przybyło w okolice Niemna dwoje ludzi. Nie znano ich nazwisk ani pochodzenia, nie wiadomo było, dlaczego się pojawili. Tylko ich sposób mówienia wskazywał na to, że przybywali z Polski. Szukali miejsca odległego od siedzib ludzkich. Podejrzewano, że przed czymś uciekają i, ... wiecej



Motyw miłości w „Nad Niemnem”

Osią główną powieści „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej jest intryga miłosna, związana z osobą Justyny Orzelskiej. Ma za sobą pierwsza miłość do Zygmunta Korczyńskiego, który ożenił się z majętną panną, lecz znudzony małżeństwem, stara się odgrzać dawne uczucie. Justyna stanowczo odrzuca tę propozycję. Zniechę... wiecej



Związek Benedykta i Emilii

Przykładem nieudanego małżeństwa jest związek pomiędzy Emilią i Benedyktem Korczyńskimi – bohaterami pozytywistycznej powieści Elizy Orzeszkowej, zatytułowanej „Nad Niemnem”. Historia ich związku, choć zaczyna się szczęśliwie, kończy się bardzo smutno. Emilia poślubiła Benedykta, kierując się marzeniami o rom... wiecej



Rola przyrody w „Nad Niemnem”

Opisy przyrody w utworze Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem” są bardzo istotnym elementem znaczeniowym powieści. Za ich pomocą autorka stworzyła niezwykle dokładną i malarską konstrukcję świata przedstawionego, podkreśliła jego piękno i silny związek człowieka z naturą.

Obraz nadniemeńskiego pejzażu
Charakter... wiecej



Wieś i dwór w powieści Orzeszkowej „Nad Niemnem”

realistyczny obraz życia na wsi odnajdziemy w powieści Emilii Orzeszkowej „Nad Niemnem”. Drewniany dwór rodziny Korczyńskich był „niepobielony, niski, ozdobiony wijącymi się po jego ścianach powojami, z wielkim gankiem i długim rzędem okien”. Płoty i budynki gospodarcze przeszły już wiele napraw i wielu jeszcz... wiecej



„Mała ojczyzna” w powieści Orzeszkowej „Nad Niemnem”

„Mała ojczyzna” w powieści Orzeszkowej „Nad Niemnem” to przede wszytkim Korczyn i jego nadniemeńskie okolice. Autorka kreśli zarówno społeczną wizję ziemiańskiego środowiska, jak i opisuje piękno znanych jej z młodości krajobrazów.

Orzeszkowa w „Nad Niemnem” kładzie nacisk na rodzimo... wiecej



Pozytywistyczna koncepcja patriotyzmu w „Nad Niemnem”

Po kilkudziesięciu latach doszło do wybuchu kolejnego powstania - powstania styczniowego, które również zakończyło się klęską Polaków. Ludzie którym przyszło żyć w nowej rzeczywistości popowstaniowej musieli dokonać przewartościowania swojego życia. Utracili wiarę w sens romantycznych ideałów i romantycznych scenariuszy histo... wiecej



Motyw dworku w „Nad Niemnem”

Główną areną powieściowych wydarzeń „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej jest Korczyn, czyli dziedziczony z pokolenia na pokolenie dworek rodziny Korczyńskich. Drewniany dwór, w przeciwieństwie do soplicowskiego, był „nie pobielony, niski, ozdobiony wijącymi się po jego ścianach powojami, z wielkim gankiem i długim rzę... wiecej



Symbolika dwóch mogił w „Nad Niemnem”

Motyw mogiły obecny jest w jej najbardziej popularnej powieści Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem”. Wspomniany w niej grób Jana i Cecylii symbolizuje wielką miłość oraz społeczne braterstwo. Z miejscem tym łączy się legenda o Janie i Cecylii, przedstawicielach dwóch warstw społecznych, których połączyło silne uczucie. Por... wiecej



Etos pracy w „Nad Niemnem”

„Nad Niemnem” to powieść Orzeszkowej, w której praca odgrywa jedną z najważniejszych ról. Stanowi o człowieczeństwie, jest jego miarą i najwyższa wartością. W powieści bohaterowie są dzieleni na dobrych i złych właśnie ze względu na ich stosunek do pracy. Arystokracja, która trwoni pieniądze zarobione rękami innych jest oce... wiecej



Idee pozytywistyczne w „Nad Niemnem” (praca u podstaw, praca organiczna)

W „Nad Niemnem” Orzeszkowej na plan pierwszy wysuwają się trzy aspekty: wątek patriotyczny, represje popowstaniowe i kult pracy. Rok wybuchu powstania styczniowego to istotny moment w biografii wielu bohaterów powieści. Jest niezmiernie ważne dla Benedykta Korczyńskiego, który sam brał w nim udział. To moment istotny także d... wiecej



Obraz Korczyna w „Nad Niemnem” (motyw dworku)

Świetności Korczyna jako szlacheckiego majątku jest nieco przebrzmiała. Jak opisuje Orzeszkowa, Korczyn „nie był to dwór wielkopański, ale jeden z tych starych, szlacheckich dworów, w których niegdyś mieściły się znaczne dostatki i wrzało życie ludne, szerokie i wesołe”.

Siedziba Korczyńskich nie przedsta... wiecej



Motyw wesela w „Nad Niemnem”

W powieści Emilii Orzeszkowej - „Nad Niemnem” obserwować możemy obraz prostego wesela, które odbywa się w rodzinie zubożałej szlachty. Autorka opisuje ślub Elżuni, córki Fabiana Bohatyrowicza i Franciszka Jaśmonta. Zgodnie ze zwyczajem - młodzi przed ślubem mieli zostać pobłogosławieni przez rodziców.

Prz... wiecej



Motyw kobiety w „Nad Niemnem”

Jedną z ciekawszych kreacji kobiety w „Nad Niemnem” Orzeszkowej jest żyjącą we własnym świecie Emilia Korczyńska. Można ją określić, jako salonową lalkę. Kobieta nie zajmuje się wychowaniem własnych dzieci, w tych obowiązkach wyręcza ją krewna Benedykta - Marta. Korczyńska potrafi tylko posługiwać się pustymi fraz... wiecej



Motyw szczęśliwej pary kochanków w „Nad Niemnem”

W utworze dowiadujemy się o historii z zamierzchłych czasów, o niezwykłym związku Jana i Cecylii. Poznajemy ich w opowieści Anzelma, jednego z bohaterów „Nad Niemnem”. On najprawdopodobniej pochodził z pospólstwa, ona – z bogatego domu. Mimo przeszkód, wynikających z różnic stanowych, kochankowie nie zrezygnowali ze ... wiecej



Motyw arkadii w „Nad Niemnem”

Korczyn w „Nad Niemnem” jest główną areną powieściowych wydarzeń. Dworek rodziny Korczyńskich to majątek dziedziczony z pokolenia na pokolenie. Jego aktualny gospodarz – Benedykt – po powstaniu styczniowym ma problemy z utrzymaniem gospodarstwa. Orzeszkowa ukazuje piękno okolicy nadniemeńskiej.

Przyr... wiecej



Opis przyjęcia imieninowego pani Emilii

Korczyńscy z reguły nie utrzymywali kontaktów towarzyskich, ale zawsze 30 czerwca w ich domu pojawiał się tłum gości zaproszonych na imieniny pani Emilii. Przyjęcie imieninowe wydawano na około czterdzieści osób.

Nie był to tylko wspólny posiłek i spotkanie towarzyskie z rodziną i przyjaciółmi, ale również okazja d... wiecej



Najważniejsze cytaty w „Nad Niemnem”

Opis nadniemeńskiego krajobrazu:
„Z jednej strony widnokręgu wznosiły się niewielkie wzgórza z ciemniejącymi na nich borkami i gajami; z drugiej wysoki brzeg Niemna, piaszczystą ścianą wyrastający z zieloności ziemi, a koroną ciemnego boru oderznięty od błękitnego nieba, ogromnym półkolem obejmował równinę ro... wiecej