Jesteś w: Przedwiośnie

Przedwiośnie

Autor: Karolina Marlęga     Serwis chroniony prawem autorskim


Geneza „Przedwiośnia”



W poprawnym odczytaniu „Przedwiośnia” pomaga poznanie okoliczności powstania dzieła. Stefan Żeromski od zawsze znany był ze swojej troski o los ojczyzny i zaangażowanie w tematykę społeczno-polityczną. Po zakończeniu I wojny światowej i powrocie na mapy Europy II Rzeczpospolitej Żeromski powrócił z emigracji. Warto podkreślić, że w podziękowaniu za zasługi i twórczość patriotyczną, autor „Ludzi bezdomnych” zamieszkał w warszawskim Zamku Królewskim. Żeromski, chociaż nie cieszący się zdrowiem, podróżował po Mazowszu, Pomorzu, Kujawach spotykając się ze zwykłymi ludźmi. Zaangażował się w agitację przed plebiscytami na Mazurach i Powiślu. Pisarz przekonywał społeczeństwo o niebezpieczeństwie sympatyzowania z bolszewikami.



Właśnie w takich trudnych, ale i pełnych ekscytacji czasach powstawało „Przedwiośnie”. Ostateczne prace nad powieścią Żeromski ukończył 21 września 1924 roku w Konstancinie. Jeszcze tego samo roku dzieło zostało opublikowane przez warszawskie wydawnictwa. Uważa się, że „Przedwiośnie” było reakcją pisarza na skomplikowaną sytuację II Rzeczpospolitej oraz coraz głośniejsze nastroje niezadowolenia i sympatie bolszewickie narodu. Państwo, które po 123 latach zaborów wreszcie odzyskało niepodległość, głównie dzięki wizjonerstwu i strategii Józefa Piłsudskiego, borykało się, co naturalne, z wieloma problemami. Do najważniejszych z nich należało:

- fatalna sytuacja gospodarcza (zwłaszcza przed reformami Grabskiego)

- zbyt duże podziały na scenie politycznej (w sejmie z 1919 roku znalazło się aż osiemnaście partii),

- zrywanie koalicji rządowych,

- zamach na Gabriela Narutowicza, pierwszego Prezydenta RP,

- silne nastroje nacjonalistyczne i coraz silniejsza frakcja komunistyczna,

- tendencje separatystyczne niektórych regionów,

- ogromne bezrobocie i bardzo niskie płace.

Żeromski w swojej działalności publicystycznej z tego okresu agitował nie tylko na rzecz integralności państwa polskiego, ale i za zawiązywania związków zawodowych. Nigdy nie opowiadał się za rewolucją. Jednak mylnie interpretowane „Przedwiośnie” wywoływało głosy, że pisarz namawia społeczeństwo do chwycenia za broń i marsz na demokratyczne władze. Oliwy do ognia dolewał fakt, iż „Przedwiośnie” osiągnęło komercyjny sukces w Rosji. W artykule „W odpowiedzi Arcybaszewowi i innym” Żeromski bronił się przed takimi zarzutami:




„(...) nigdy nie byłem zwolennikiem rewolucji, czyli mordowania ludzi przez ludzi z racji rzeczy, dóbr i pieniędzy - we wszystkich swoich pismach, a w «Przedwiośniu» najdobitniej potępiam rzezie i kaźnie bolszewickie. Nikogo nie wzywałem na drogę komunizmu, lecz za pomocą tego utworu literackiego usiłowałem, o ile jest to możliwe, zabiec drogę komunizmowi, ostrzec, przerazić, odstraszyć”.



„Przedwiośnie” – czas akcji



Właściwa akcja powieści rozgrywa się w ciągu 10 lat dzielących rok 1914 od roku 1924. Z perspektywy historii Polski są to lata szczególnie ważne, ponieważ obejmują okres zaraz przed i zaraz po odzyskaniu niepodległości w roku 1918. Kolejnym bardzo ważnym wydarzeniem znajdującym się w centrum opisywanej dekady była rewolucja październikowa z roku 1917.

Istotny, a może i kluczowy wpływ na rozwój akcji miał też wybuch I wojny światowej w roku 1914, od którego zaczyna się akcja „Przedwiośnia”. W ciągu opisanego przez Żeromskiego dziesięciolecia wielkie znaczenie miało jeszcze historyczne wydarzenie, czyli wojna polsko-bolszewicka z roku 1920, zakończona pamiętnym „cudem nad Wisłą”.

Ostatnim historycznie autentycznym wydarzeniem, które symbolicznie zamyka klamrę dziesięciu lat od wybuchu I wojny światowej są manifestacje robotników w Warszawie, których kulminacja rozpoczęła się w październiku 1923 roku (wysadzenie prochowni), a zakończyła marszem na Belweder (ówczesną siedzibę Prezydenta) pierwszego dnia przedwiośnia 1924 roku.



„Przedwiośnie” – miejsce akcji



Pierwsza część powieści rozgrywa się w trzech wielkich miastach dawnej Rosji. Cezary Baryka wychowywał się w:




„W najpiękniejszej miejscowości - oazie naftowej pustyni, Baku – kędyś na tak zwanym Zychu, w zatoce Półwyspu Apszerońskiego, woniejącej od kwiatów i roślinności Południa, gdzie przejrzyste morze szmerem napełniało cienie nadbrzeżnych gajów (…)”.

Baku, o którym mowa, to dziś stolica Azerbejdżanu. Towarzyszymy w tym portowym mieście głównemu bohaterowi przez młodzieńcze lata, do momentu aż wyrusza z ojcem do Polski. W tym czasie Baku przeszło trudne chwile, najpierw zawirowania rewolucyjne, a następnie okrutne starcia na tle etnicznym pomiędzy Ormianami a Turkami. Z miejsca niemal idyllicznego, rozświetlonego palącym słońcem, pełnym egzotycznych roślin, o malowniczym porcie miasto stało się miejscem nie tyle ponurym czy zniszczonym, co przerażającym, z martwymi ciałami zalegającymi na ulicach, masowymi mogiłami na obrzeżach i obozem pracy.

Kolejnym miastem opisanym w powieści Moskwa, stanowiąca przystanek na drodze bohaterów do ojczyzny. W stolicy bolszewickiej Rosji, Barykowie nie zagościli na długo. Ostatnim większym miastem na szlaku do Polski była należąca dziś do Ukrainy aglomeracja Charkowa.




W drugiej części akcja powieści przeniosła się na ziemie polskie. Cezary dotarł do „najrdzenniejszej Polski, bo do stolicy – Warszawy”. Widok ojczyzny zupełnie odbiegał od wyobrażeń, jakie młodzieńcowi przed śmiercią zaszczepił ojciec. W roku 1920 wybuchła wojna polsko-bolszewicka, do której Cezary przystąpił bez namysłu. Wraz z oddziałem Baryki czytelnicy przemierzali wówczas Mazowsze. W powieści możemy doszukać się opisu między innymi Radzymina:

„małego miasta ze zgliszczami, które się jeszcze żarzyły i dymiły, z domami poprzewiercanymi na wylot od pocisków”.

W zupełnie innej scenografii toczą się losy bohatera po zakończeniu działań wojennych i wyjeździe do majątku przyjaciela w Nawłoci pod Częstochową. Kompleks pałacowo-dworski obejmuje również pobliskie Leniec oraz Odolana. Miejsca te można nazwać ostatnimi bastionami polskiej szlachty, swoim wystrojem i bogactwem radykalnie kontrastują z wyglądem okolicznych wsi, w których panuje głód i bieda. Na własne oczy spostrzegł to Cezary podczas świąt Bożego Narodzenia 1923 roku, które spędził w folwarku Chłodek, pracując ramię w ramię z chłopami.




W trzeciej części powieści Baryka wraca do Warszawy, wprowadzając się do biednej żydowskiej dzielnicy. Bohater odwiedza wiele miejsc, których dziś w stolicy nie odnajdziemy ze względu na zniszczenia wojenne. Są wśród nich jednak takie, które wciąż są w Warszawie obecne, jak Ogród Saski (gdzie spotyka się po raz ostatni z Laurą) oraz Belweder, ówczesna siedziba prezydenta Rzeczpospolitej.



Streszczenie „Przedwiośnia”



„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego składa się z trzech głównych części oraz introdukcji zatytułowanej „Rodowód”, z której najpierw dowiadujemy się o pochodzeniu głównego bohatera powieści – Cezarego Baryki.

Jego Ojciec, Seweryn, wywodził się z polskiej szlachty. Pomimo niepełnego wykształcenia udało mu się zrobić przyzwoitą karierę urzędniczą w carskiej Rosji. Matka bohatera, Jadwiga, pochodziła z Siedlec, które kochała ponad życie. Para nie pobrała się z miłości, ale z rozsądku – Jadwiga była dla Cezarego żoną idealną, przynajmniej w oczach jego i rodziców dziewczyny.

Jedynym potomkiem małżeństwa Baryków był Cezary. Chłopak nie mógł narzekać na brak miłości, troski, i rozpieszczania. Rodzice postarali się, by pobierał nauki u najlepszych nauczycieli. Seweryn przez większą część życia zgromadził pokaźny majątek, w skład którego wchodziły także najwybitniejsze dzieła literatury polskiej. To właśnie z książek mężczyzna uczył się patriotyzmu i taką też postawę zaszczepiał w młodym potomku. Prawdziwym skarbem Baryków był pamiętniczek, w którym odnaleźć można było dowód szlacheckiego pochodzenia rodziny. Pogoń za karierą i pieniędzmi rzucił Seweryna i Jadwigę do miasta naftowego – Baku, gdzie wraz z synem wiedli dostatnie życie.

Pierwszą część powieści „Szklane domy” rozpoczyna wybuch pierwszej wojny światowej i rozstanie Seweryna, wcielonego do armii carskiej w stopniu oficerskim, z rodziną. Brak ojca w domu wywołał radykalną przemianę u Cezarego. Posłuszny i potulny dotąd chłopiec stał się ulicznym rozrabiaką, nad którym matka nie miała żadnej kontroli. W tym czasie Jadwiga bardziej niż za Sewerynem zdaje się tęsknić za swoim prawdziwym ukochanym z Siedlec – Szymonem Gajowcem. Wojna, która według Seweryna miała trwać zaledwie dwa miesiące zaczęła nieznośnie się przedłużać, a jego pobyt na froncie zachodnim stawał się coraz bardziej niebezpieczny. Z czasem słuch o mężczyźnie zupełnie zaginął, do Baku przestały docierać jego listy.

Trzy lata później do miasta zapukała rewolucja październikowa. Siedemnastoletni Cezary z łatwością poddał się atrakcyjnej doktrynie komunistycznej, z czasem stając się jej fanatycznym wyznawcą. Młodzieniec z żarliwością udzielał się na wiecach i zebraniach. Nie stronił też od stawiania się na egzekucjach. Młody Baryka z charakterystyczną dla nastolatków naiwnością oddał bolszewikom całe złoto, które przez lata gromadził jego ojciec. Matka bohatera co jakiś czas była zmuszona do ryzykownych wyjazdów na wieś, by zapewnić mu wyżywienie. Kobieta naraziła się rewolucjonistom, gdy pomogła księżnej Szczerbatow-Mamjew i jej córkom. Nowe, samozwańcze władze Baku ukarały ją za to przymusową, ciężką pracą w porcie. Jadwiga Baryka zmarła po jakimś czasie z przemęczenia. Cezary opłakując matkę nie potępiał ludzi, którzy do tego najbardziej się przyczynili. Wciąż uważał, że rewolucja jest koniecznością, odnową moralną. Nie kłóciło się to nawet ze spostrzeżeniem, że po śmierci ktoś zsunął matce obrączkę z palca.

W Baku, istnym tyglu kulturowym, doszło do krwawych starć pomiędzy Tatarami a Ormianami, które przybrały z czasem wielkich rozmiarów. Cezary, który przez jakiś czas ukrywał się w piwnicy rodzinnego domu, gdzie przymierał głodem, został siłą wcielony do armii ormiańskiej, której celem było odpieranie naporu wojsk tureckich przybywającym na odsiecz Tatarom. Baku upadło pod naporem muzułman, a Baryka dzięki polskiemu pochodzeniu uszedł z życiem. Bohater został wcielony do brygad sprzątających miasto z ormiańskich trupów. W obozie pracy za miastem Cezary napotyka swojego ojca.

Zjednoczeni planują wspólną podróż do ojczyzny – Polski. Pierwszym przystankiem ich wyprawy była Moskwa, gdzie pomoc zaoferował im dawny przyjaciel Seweryna – Bogusław Jastrun. W pociągu do stolicy ojciec opowiedział Cezaremu historię ich przodka, który nad Bałtykiem rzekomo utworzył cywilizację szklanych domów.

Drugim przystankiem na drodze do Polski był Charków. Los nie okazał się dla nich tam łaskawy, ponieważ najpierw zagubiono tam ich bezcenny bagaż, a w dodatku Seweryn wyraźnie podupadł na zdrowiu. Po kilku dniach przymusowego pobytu w Charkowie wreszcie mogli wsiąść w pociąg do ojczyzny. Maszyna była jednak tak zatłoczona, że musieli zadowolić się ostatnim wagonem towarowym, służącym do przewozu kożuchów. Podczas podróży Seweryn umiera. Cezary dotarł do Polski, a widok jaki zastał bardzo go rozczarował. Brudna wieś w niczym nie przypominała mu cywilizacji szklanych domów.

Druga część powieści zatytułowana „Nawłoć” skupia się na losach Cezarego w Polsce. Po dotarciu do Warszawy bez większego trudu odnalazł przyjaciela rodziny – Szymona Gajowca. Bohater krótko studiował medycynę, ponieważ po wybuchu wojny polsko-bolszewickiej wstąpił do armii. W wojsku Baryka zaprzyjaźnił się ze szlachcicem Hipolitem Wielosławskim, któremu uratował życie. Chcąc się odwdzięczyć, panicz po zakończeniu wojny zaprosił Cezarego do swojego rodzinnego dworku – Nawłoci.

Rodzina Wielosławskiego przyjęła Barykę z otwartymi ramionami. W Nawłoci bohater poznał jego matkę, brata, wuja, ciotki oraz koleżankę Karolinę Szarłatowiczównę. Podczas pierwszej przejażdżki po okolicy u boku Hipolita, Cezary zapoznał się także z panią Laurą Kościeniecką i jej narzeczonym Władysławem Barwickim. Podczas licznych przejażdżek Baryka spostrzegł, że okoliczna ludność żyje w ubóstwie. Młody bohater wplątuje się z czasem w sieć romansów ze szlachciankami z Nawłoci. A to uwodzi Karolinę, a to wzdycha do niego Wanda Okszyńska, a to ten znów zakochuje się w Laurze. W tej ostatniej Baryka zadurzył się najmocniej, z wzajemnością. Płomienny i potajemny romans ukrywany przed wszystkimi musiał wreszcie wyjść na jaw. Para została zdemaskowana podczas balu w Odolanach, kiedy na schadzce w ogrodzie przyłapała ją Karolina. Nieświadoma całego zajścia Laura żyła w przekonaniu, iż Barykę właśnie z Karoliną łączy miłość, dlatego nienawidziła jej z całego serca. Wreszcie dochodzi do tragedii. Karolina zostaje otruta. Mimo że sprawa wydaje się być oczywista, Cezary w żadnym stopniu nie czuł się współodpowiedzialny za to, co się stało.

Romans Baryki z Kościeniecką zakończył się, gdy nakrył ich jej narzeczony. Między Barwickim a Cezarym doszło do bójki. Laura, która stanęła po stronie Władysława, została uderzona przez głównego bohatera. Cezary spędził noc w lesie. Nad ranem udał się na grób Karoliny, gdzie spotkał zaprzyjaźnionego księdza Anastazego. Baryka odrzucił propozycję spowiedzi, uważając się za osobę niewierzącą. Cezary popadł w prawdziwą depresję. Po krótkim czasie spędzonym na przemyśleniach i obserwacji życia prostych ludzi na folwarku, Baryka postanawia powrócić do Warszawy.

„Wiatr od wschodu” to tytuł trzeciej, ostatniej części powieści. Cezary wraca do stolicy i na uczelnię, by dokończyć przerwane studia medyczne. Baryka nie mieszka u Szymona Gajowca, ale często go odwiedza. Mężczyźni dyskutują na temat losów Polski. Starszy z nich ma jasną wizję tego, w jaki sposób powinna zostać ona odbudowana po upragnionym od ponad stu dwudziestu lat odzyskaniu niepodległości. Gajowiec namawia Barykę do współpracy nad książką o dziejach Polski. Dzięki temu zajęciu bohater dowiaduje się o najwybitniejszych patriotach ich działaniach oraz motywach, jakie nimi kierowały.

Baryka miał także innego adwersarza, zagorzałego komunistę Antoniego Lulka. Cezary szanował jego poglądy, ale zdawał sobie sprawę, że nie są one życiowe i wymagają dopracowania, ulepszenia. Wraz z Lulkiem wybiera się na zebranie komunistów w Warszawie. Podczas wiecu Baryka zabiera głos i próbuje odwieść zgromadzonych od drogi rewolucji. On widział drogę do komunizmu nie w krwawym przewrocie, ale w wykorzystaniu świetnej koniunktury, jaką zapewniły odzyskanie przez Polski niepodległości i związane z tym nastroje społeczne. Tłum nie podzielał jednak jego poglądów. Nawet Lulek, którego uważał za przyjaciela, stanął po stronie większości. Wzburzony bohater udał się do Gajowca, z którym także pokłócił się o to, jak powinna wyglądać Polska. Skarżył się głównie na opieszałość rządu w zakresie wprowadzania koniecznych reform. Był daleki od zawierzania losów ojczyzny Bogu, poprzez modlitwy.

Do Warszawy zawitała Laura i poprosiła Cezarego o spotkanie w ogrodzie saskim. Niedawna para kochanków rozmawiała ze sobą krótszą chwilę, ponieważ kobieta obwiniła Barykę za zniszczenie ich związku. Bohater nie przyjął tego do wiadomości, odwrócił się na pięcie i odszedł. W ostatniej scenie utworu widzimy go na czele grupy ludzi. Są to komuniści, z Lulkiem na czele. Baryka prowadzi ich na Belweder. Bohater odróżnia się wyraźnie swoim mundurem z czasów wojny polsko-bolszewickiej. Jego strój świadczy o tym, że bardziej niż komunistą był patriotą walczącym o Polskę swoich marzeń.



Kompozycja i narracja „Przedwiośnia”



Kompozycja powieści uwarunkowana jest kolejami losu głównego bohatera, za którym podążamy przez kolejne dziesięć lat jego życia, przypadające na lata 1914 – 1924. Całość podzielona jest na trzy główne części (i wprowadzenie), które różnią się od siebie pod wieloma względami stylistycznymi.

„Szklane domy” obejmuje wydarzenia z życia Cezarego od wybuchu I wojny światowej do roku 1919. Możemy tu spotkać elementy charakterystyczne dla powieści biograficznej, reportażu. Najlepiej widać to w opisie zajść, jakie miały miejsca na ulicach Baku. Dowiadujemy się nie tylko o przebiegu zajść, ale o dokładnej liczbie ofiar, poznajemy także dokładne daty opisywanych wydarzeń.

„Nawłoć” można traktować jako odrębne dzieło Żeromskiego. Jest to część odstająca od pozostałych nie tylko obszernością, ale i zupełnie inną konwencją. O ile część pierwsza epatowała czytelnika dramatycznymi i często drastycznymi wydarzeniami, tu mamy do czynienia z historią miłosną w sielankowych okolicznościach. Co ważne, pojawia się tu również styl naturalistyczny. Dzieje się tak przy opisie warunków życia chłopów.

„Wiatr od wschodu”, ponownie różni się od pozostałych części „Przedwiośnia”. Jest to część zdecydowanie najuboższa w akcję. Jej fabułę stanowi wymiana poglądów poprzez dialog o losach Polski pomiędzy frakcjami reprezentowanymi przez Lulka i Gajowca. Dopiero w dwóch ostatnich scenach na pierwszy plan powraca Cezary, jako główny bohater powieści.

Narracja pierwszej części powieści ma charakter personalny, tj. wydarzenia opisywane są z perspektywy postaci, które biorą w nich udział. Warto zwrócić też uwagę na reporterski zabieg przerywania narracji w części pierwszej, by większą uwagę skupić na jednym detalu, jak na przykład ślad po obrączce na palcu zmarłej Jadwigi. Narracja części drugiej również ma charakter personalny. W trzeciej części narrator zachowuje bezstronność przy prezentacji poszczególnych poglądów na budowę polskiej państwowości. Dzięki temu interpretacja ostatniej sceny jest dowolna, a nie z góry narzucona.



„Przedwiośnie” – plan wydarzeń



1. Rodowód – przedstawienie rodziny Baryków.

2. Losy Baryków w Rosji; osiedlenie się w Baku.

3. Dzieciństwo Cezarego Baryki.

4. Wybuch I wojny światowej – zaciąg Seweryna Baryki do armii carskiej.

5. Pod nieobecność ojca czternastoletni Cezary zmienia się w ulicznego chuligana.

6. Wybuch rewolucja październikowa dociera do Baku.

7. Cezary sympatyzuje z bolszewikami.

8. Aresztowanie Jadwigi Baryki za pomoc arystokratce.

9. Śmierć Jadwigi.

10. Do Cezarego dociera niepotwierdzona informacja o śmierci ojca na froncie.

11. Udział bohatera w czystkach etnicznych ormiańsko-tureckich.

12. Rozlew krwi i bestialstwo nakazują Cezaremu zrewidować pogląd o rewolucji.

13. W obozie pracy pod Baku bohater niespodziewanie spotyka ojca.

14. Schorowany Seweryn i Cezary podejmują decyzję o podróży do Polski.

15. Ojciec roztacza przed synem futurystyczną wizję Polski – szklane domy.

16. Po męczącej i długiej podróży, przesiadkach w Moskwie i Charkowie, bohaterom udaje się nielegalnie wsiąść do pociągu repatriacyjnego do Polski.

17. Podróż w wagonie towarowym pełnym kożuchów.

18. Śmierć schorowanego Seweryna.

19. Rozczarowanie Cezarego rzeczywistym wyglądem Polski.

20. Szymon Gajowiec – dawny ukochany Jadwigi – pomaga Cezaremu dostać się na studia medyczne w Warszawie.

21. Wybuch wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku.

22. Cezary walcząc w polskiej armii zaprzyjaźnia się z Hipolitem Wielosławskim.

23. Po zakończeniu wojny Baryka udaje się z Wielosławskim do jego rodzinnego majątku w Nawłoci.

24. Baryka poznaje całą rodzinę Hipolita.

25. Bohater zakochuje się w Laurze Kościenieckiej, uwodzi kuzynkę Wielosławskiego – Karolinę, i mimowolnie rozkochuje w sobie pensjonariuszkę Wandę Okszyńską.

26. Romans Baryki z Kościeniecką.

27. Nakrycie pary „na gorącym uczynku” przez Karolinę.

28. Karolina umiera zatruta. Podejrzenia padają na zazdrosną o Cezarego Wandę.

29. Ksiądz Anastazy udziela Karolinie i Cezaremu symbolicznego ślubu.

30. Romans Baryki i Laury zostaje odkryty przez jej narzeczonego Włodzimierza Barwickiego.

31. Bójka pomiędzy mężczyznami.

32. Cezary uderza Laurę w twarz po tym, jak ta nie stanęła po jego stronie, tylko Włodzimierza.

33. Okres samotnego życia Baryki w folwarku Chłodek, gdzie z bliska mógł przyjrzeć się warunkom życia zwykłych chłopów.

34. Powrót Cezarego do Warszawy.

35. Baryka zamieszkuje w ubogiej żydowskiej dzielnicy.

36. Bohater pomaga Gajowcowi w pisaniu książki o historii Polski.

37. Znajomość z Antonim Lulkiem – prawnikiem i gorliwym komunistą.

38. Zaangażowanie Cezarego w ruch komunistyczny.

39. Rozczarowanie faktem, iż nikogo na spotkaniach nie obchodziła jego opinia.

40. Spór z Gajowcem o wizję odbudowy państwa polskiego.

41. Baryka spotyka się po raz ostatni z Laurą w Ogrodzie Saskim.

Cezary staje na czele manifestacji robotników maszerującej na Belweder.



Adaptacja filmowa „Przedwiośnia” - recenzja



Ekranizacji „Przedwiośnia” z 2001 roku w reżyserii Filipa Bajona uważana jest powszechnie za jedno z najlepszych dzieł filmowych powstałych w oparciu o utwór z kanonu największych dzieł polskiej literatury. Obraz zdobył popularność głównie dzięki gwiazdorskiej obsadzie. Główną rolę w filmie odegrał Mateusz Damięcki, a w pozostałych rolach mogliśmy zobaczyć między innymi: Janusza Gajosa (Seweryn), Krystynę Jandę (Jadwiga), Daniela Olbrychskiego (Gajowiec), Urszulę Grabowską (Karolina), Macieja Stuhra (Hipolit), Krzysztofa Globisza (Barwnicki) czy Borysa Szyca (Buławnik).

Filip Bajon zdecydował się na zmianę perspektywy od tej, jaką zazwyczaj przyjmuje się w szkołach podczas omawiania „Przedwiośnia”. Zamiast koncentrować się na wydźwięku społeczno-politycznym dzieła, uwypuklił postać głównego bohatera. Film bardziej niż o okresie odbudowy państwowości polskiej opowiada o losach dojrzewającego Cezarego Baryki. Dzięki temu „Przedwiośnie” Bajona trzyma w napięciu i udowadnia, że proza Żeromskiego ma w sobie wielki potencjał.

Podobnie jak w pierwowzorze, film został podzielony na trzy części: „Rodowód”, „Nawłoć” i „Wiatr od wschodu”. Bajon wprowadził do swojego dzieła kilka zmian w fabule a także nowych postaci. Jednak największą i najodważniejszą modyfikacją znanej czytelnikom „Przedwiośnia” historii było uśmiercenie Cezarego Baryki. W filmie Bajona jak na dłoni widzimy, że każde kolejne przeżycie, każda następna porażka i rozczarowanie odbijają się na głównym bohaterze. Z czasem, pomimo że ma dopiero 22 lata, jest człowiekiem bardziej doświadczonym niż niejeden starzec. Dlatego też śmierć pod Belwederem wydaje się być logiczną konsekwencją podejmowanych przez Barykę decyzji i działań.

Film zasługuje na uwagę widzów nie tylko świetnym aktorstwem, ale i scenografią, która doskonale oddaje klimat znany z książki Żeromskiego. Warto również wspomnieć o muzyce autorstwa Michała Lorenca, wzorowanej na wschodnich melodiach oraz o zdjęciach, za które odpowiedzialny był Bartosz Prokopowicz.



„Przedwiośnie” – najważniejsze cytaty



Początkowy pogląd Cezarego na rewolucję:

„Rewolucja (…) jest to konieczność, wyższa ponad wszystko. Jest to prawo moralne. (…) Nasze pieniądze, nasze cenne i wygodne sprzęty, nasze drogie naczynia i smaczne w nich potrawy zaprawione są i przesycone do cna krzywdą człowieczą. (…) Jakże szczęśliwi jesteśmy, że stało się to za naszych czasów, że dokonało się w naszych oczach! Patrzyliśmy na poród brzemienia czasów. Precz nareszcie z krzywdą! Precz z przemocą człowieka nad człowiekiem! Twój syn nie może stać w szeregu ciemiężycieli. Nie chcę! Nie będę! Nie będę! Nie będę!”

Fragment „pamiętniczka” Baryków (pogląd przodka na temat rewolucji):

„Uczynię z tej garści piasku świat nowych zjawisk. Rewolucją istotną i jedyną jest wynalazek. Rewolucją fałszywą jest wydzieranie przemocą rzeczy przez innych zrobionych”

Cezary na widok prawdziwego oblicza Polski:

„Gdzież są twoje szklane domy?...”

Cezary o chłopach:

„Cóż za zwierzęce pędzicie życie, chłopy silne i zdrowe! Jedni mają jadła tyle, że z niego urządzili kult, obrzęd, nałóg, obyczaj i jakąś świętość, a drudzy po to tylko żyją, żeby nie zdychać z głodu! Zbuntujcież się, chłopy potężne, przeciwko swojemu robaczemu losowi!”.

Cezary krytykuje postawę Gajowca:

„Polsce trzeba na gwałt wielkiej idei! Niech to będzie reforma rolna, stworzenie nowych

przemysłów, jakikolwiek czyn wielki, którym ludzie mogliby oddychać jak powietrzem.

Tu jest zaduch. Byt tego wielkiego państwa, tej złotej ojczyzny, tego świętego słowa,

za które umierali męczennicy, byt Polski - za ideę! Waszą ideą jest stare hasło niedołęgów,

którzy Polskę przełajdaczyli: «jakoś to będzie»«!”

Cezary krytykuje warszawskich komunistów:



„Jeżeli tutejsza klasa robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami, jeśli ta klasa jest w stanie zwyrodnienia czy na drodze do zwyrodnienia, jeżeli ta klasa jest pozbawiona kultury, to jakimże sposobem i prawem ta właśnie klasa może rwać się do roli odrodzicielki tutejszego

społeczeństwa?”.

Nadzieja dla Polski w słowach Szymona Gajowca:

„To dopiero przedwiośnie nasze. Wychodzimy na przemarznięte role i oglądamy dalekie zagony. Bierzemy się do własnego pługa, do radła i motyki, pewnie że nieumiejętnymi rękami. Trzeba mieć do czynienia z cuchnącym nawozem, pokonywać twardą, przerośniętą caliznę. (…) Wierzymy, że doczekamy się jasnej wiosenki naszej…”.



Bibliografia „Przedwiośnia”



• Hutnikiewicz A., „Przedwiośnie Stefana Żeromskiego”, Warszawa, 1974.

• Hutnikiewicz A., „Żeromski”, Warszawa 1987.

• Jankowski A. „Przedwiośnie Stefana Żeromskiego”, Warszawa, 1991.

• Maciąg W., „Żeromski”, Katowice,1964.

• Markiewicz H., „Przedwiośnie Stefana Żeromskiego”, Warszawa, 1965.

• Paszek J., „Żeromski”, Wrocław, 2001.

• Popławska A., „Stefan Żeromski Przedwiośnie”, Kraków 2007.

• Szypowska I., „Przedwiośnie Stefana Żeromskiego”, Warszawa, 1993.



Stefan Żeromski – notatka szkolna

Stefan Żeromski przyszedł na świat 14 października 1864 roku w Strawczynie koło Kielc, zaś zmarł 20 listopada 1925 roku w Warszawie, w wieku prawie sześćdziesięciu lat.

Jego ojciec był styczniowym powstańcem, matka zaś zajmowała się domem. Cała rodzina miała szlacheckie korzenie, lecz żyła bardzo skromnie.
M... wiecej



Filozofia w „Przedwiośniu”

Najbardziej dominującą doktryną filozoficzną w „Przedwiośniu” jest komunizm. Myśl komunistyczna wywodzi się ze starożytnej Grecji, a nie z XX wieku, jak powszechnie się uważa. Jej źródeł możemy doszukać się u Platona. Kolejnym ważnym kontynuatorem myśli komunistycznej można nazwać św. Augustyna, a później Tomasza... wiecej



„Przedwiośnie” – interpretacja tytułu

Tytuł powieści Stefana Żeromskiego można odczytywać na kilka sposobów. Zanim jednak do tego przejdziemy warto podkreślić jego poetyckość i trafność w oddaniu klimatu panującego na kartach powieści. Ciężko wyobrazić sobie bardziej trafny tytuł dla tego wielkiego dzieła.

Przedwiośnie oznacza krótką porę roku char... wiecej



Koncepcje odbudowy państwa polskiego po odzyskaniu niepodległości w „Przedwiośniu”

„Przedwiośnie” było ważnym głosem publicystycznym w latach 20-tych XX wieku w Polsce, ponieważ przedstawiało dwie główne koncepcje odbudowy kraju po stu dwudziestu trzech lata nieobecności na mapach Europy. Co ważne, Żeromski nie opowiedział się za żadną z propozycji, a jedynie je zarysował, z ich wadami i zaletami. wiecej



Koncepcje Polski w „Przedwiośniu”

Pierwszą koncepcją Polski jaką poznajemy w „Przedwiośniu” jest wizja znana z opowieści Seweryna Baryki, zwana także wizją szklanych domów. Jest to odzwierciedlenie marzeń i pragnień Polaków żyjących na wygnaniu lub pod zaborami przez ponad sto lat. Wizja ta przybrała rozmiar legendy przekazywanej sobie z ust do ust. Opowi... wiecej



Motyw szklanych domów w „Przedwiośniu”

Motyw „szklanych domów” odgrywa ważną rolę nie tyle w fabule „Przedwiośnia”, co w wymowie ideologicznej powieści. Wizja zarysowana przez Seweryna Barykę jest wyidealizowanym wyobrażeniem nowoczesnej Polski, utopią opartą na myśli technologicznej oraz ustroju zawierającym najlepsze wartości zapożyczone z myśli komunistycznej i... wiecej



Motyw matki w „Przedwiośniu”

Matka Cezarego, pani Jadwiga, dała się poznać czytelnikom przede wszystkim jako wielka patriotka, która bardziej niż Polskę kochała tylko swojego syna. Chociaż młodzieniec dawał się jej mocno we znaki, zwłaszcza po zniknięciu ojca, matka zawsze patrzyła na niego łaskawym okiem. Cezary nie szczędził jej przykrych słów, okazując ... wiecej



Motyw ojca w „Przedwiośniu”

Ojciec głównego bohatera odgrywa ważną rolę w powieści, ponieważ to on zaszczepia w Cezarym od najmłodszych lat ducha patriotyzmu i miłość do Polski, której nie było wówczas na mapach Europy. Mężczyzna, jako stosunkowo majętny urzędnik, zapewnił swojej rodzinie dostatnie życie, a przede wszystkim doskonałe wykształcenie dla s... wiecej



Konfrontacja poglądów Szymona Gajowca, Antoniego Lulka i Seweryna Baryki

Koncepcję Szymona Gajowca możemy określić jako propaństwową, prorządową lub narodową. W swoich poglądach mężczyzna powoływał się na dorobek intelektualny trzech postaci historycznych, wielkich Warszawiaków, przedstawicieli pokolenia żyjącego pod zaborem rosyjskim:
• Marian Bogusz, ceniony przyrodnik, znany szerszemu ... wiecej



Interpretacja ostatniej sceny „Przedwiośnia”

Zakończenie powieści jest dość niejasne i wieloznaczne, przez co każdy czytelnik może sam zdecydować o dalszych losach młodego bohatera. Trzeba przyznać, że widok Cezarego na czele maszerujących robotników jest dość zaskakujący mając na uwadze, że został on z hukiem wyrzucony ze spotkania komunistów po tym jak otwarcie i ostro s... wiecej



Obraz i ocena rewolucji w „Przedwiośniu”

Obraz rewolucji w Baku
Rewolucja nazywana październikową faktycznie wybuchła w Rosji 7 listopada 1917 roku. Dla Rosjan posługującym się kalendarzem juliańskim był to jednak 25 października. Rewolucjoniści, którzy szybko zyskali miano bolszewików (czyli będących w większości), zwrócili się przeciwko caratowi.
wiecej



Cezary Baryka – charakterystyka, dzieje przemiana

Cezary Baryka – charakterystyka
Cezary Grzegorz Baryka jest głównym bohaterem „Przedwiośnia”. Urodził się w 1900 roku, jego rodzicie – Seweryn i Jadwiga – byli Polakami żyjącymi w Rosji. Młodzieniec wychowywał się i dorastał w portowym mieście naftowym Baku.

Młodość Cezarego Baryki
Baryka od dz... wiecej



Szymon Gajowiec – charakterystyka

Szymon Gajowiec jest postacią pozornie mało ważną zwłaszcza dla rozwoju fabuły „Przedwiośnia”, ale istotną dla wymowy publicystycznej dzieła Żeromskiego. Został zarysowany jako „sztywny i wytworny biurokrata, stary kawaler, pedant i zimny służbista”, ale przede wszystkim jako patriota i dawny ukochany Jadwigi, ... wiecej



Antoni Lulek – charakterystyka

Antoni Lulek był warszawskim prawnikiem, znajomym Cezarego, którego rolą w powieści jest stanowienie kontrapunktu ideologicznego wobec Szymona Gajowca. Student prawa został przedstawiony w powieści w sposób niemalże prześmiewczy: „Lulek był chorowity, słaby, nikły blondyn”. Pod względem wizualnym stanowił zaprzeczenie krz... wiecej



Jadwiga Baryka – charakterystyka

Matka głównego bohatera powieści wywodziła się z rodziny Dąbrowskich, z Siedlec. Jako młódka została przez rodziców wydana za mąż za bogatego urzędnika rosyjskiego Seweryna Barykę, pomimo że prawdziwą miłością jej życia był Szymon Gajowiec. Kobieta z biegiem lat pokochała swojego męża, choć i tak wciąż wspominała Siedlc... wiecej



Seweryn Baryka – charakterystyka

Seweryn Baryka był ojcem Cezarego, głównego bohatera powieści. Mężczyzna wywodził się z polskiej szlachty pracującej, czyli szlachty pozbawionej majątku dekretem. Nie był solidnie wykształcony za młodu, dlatego sam próbował nadganiać braki w edukacji dzięki książkom. Sukces życiowy osiągnął dzięki ciężkiej pracy urzędnic... wiecej



Laura Kościeniecka – charakterystyka

Laura była największą miłością Cezarego, pomimo faktu, iż była po słowie z Władysławem Barwickim. Kobieta cieszyła się powszechnym uwielbieniem mężczyzn, głównie ze względu na nieprzeciętną urodę: „Była wysmukła, niezwykle kształtna, muskularna i widać mocna - ani zbyt chuda, ani zanadto tłusta. Oczy miała iście l... wiecej



Bohaterowie „Przedwiośnia”

Poza omówionymi już postaciami: Cezarego, Seweryna i Jadwigi Baryków, Antoniego Lulka, Szymona Gajowca i Laury Kościenieckiej na kartach „Przedwiośnia” poznajemy szereg innych charakterów, którzy reprezentują przeróżne grupy społeczne. Największą grupę bohaterów poznajemy w części drugiej „Przedwiośnia”, c... wiecej



Motyw dworku w „Przedwiośniu” (Nawłoć)

Ciężko nie oprzeć się wrażeniu, że dworek Nawłoci przypomina znaną z „Pana Tadesza” siedzibę rodu Sopliców. Obydwa te miejsca charakteryzuje idylliczność i harmonia życia szlachty z przyrodą. Miejsce to pozbawione jest dramatów życia codziennego, koncentrując się wyłącznie na przyjemnościach, przyjęciach, ucztach,... wiecej



Problematyka „Przedwiośnia”

Problematyka „Przedwiośnia”
Problematykę „Przedwiośnia” podzielić można na problematykę społeczno-polityczną i psychologiczną. Jest to przecież opowieść nie tylko o odbudowie Polski, ale również o dojrzewającym, zagubionym młodzieńcu.

Głównym zagadnieniem „Przedwiośnia”, który łączy obydw... wiecej



Miłość Cezarego Baryki i Laury Kościenieckiej

Historia miłości Cezarego i Laury stanowi najważniejszy wątek „Nawłoci”, czyli drugiej części „Przedwiośnia”. Wielu uważa, iż część ta mogłaby bez problemów stanowić odrębne dzieło, które przypominałoby sielankę, a według niektórych ckliwe „romansidło”. Ciężko nie odnieść wrażenia, ... wiecej



Marzenia o Polsce a rzeczywistość w „Przedwiośniu”

Wielokrotnie podkreślano, że „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego oparte jest na zasadzie kontrastów. Jednym z najlepszych tego przykładów jest zestawienie wyobrażeń o Polsce Cezarego z rzeczywistym obrazem ojczyzny.

Główny bohater posiadał swoje wyobrażenie o Polsce z książek i opowieści rodziców, zwłaszc... wiecej



Obraz niepodległej Polski w „Przedwiośniu”

Rzeczywisty obraz Polskiej niepodległości w „Przedwiośniu” poprzedzony jest futurystyczną wizją szklanych domów, co potęguje tylko szok, jaki przeżywa Cezary. Jego oczom ukazało się bowiem państwo zacofane, a nie nowoczesne, brudne, a nie higienicznie czyste, biedne, a nie majętne.

Pierwsze wrażenie główneg... wiecej



Aktualność „Przedwiośnia”

Chociaż akcja przedwiośnia toczyła się niemal sto lat temu i dotyczyła zagadnień kształtowania się niepodległej Polski, wciąż możemy odnaleźć w niej wiele aktualnych do dziś problemów natury społecznej i politycznej. Warto zastanowić się na przykład czy jesteśmy już państwem szklanych domów? A jeśli nie, to czy dużo nam j... wiecej



„Przedwiośnie” jako dyskusja ideowa

W „Przedwiośniu” odnaleźć możemy nie tylko ścieranie się poszczególnych idei (czy nawet ideologii) ze sobą, ale także konfrontowania ich z rzeczywistością. Co ważne, prezentowane w powieści poglądy bohaterów mają przysłużyć się do realizacji wspólnego celu nadrzędnego, czyli dobrobytu obywateli niepodległego pań... wiecej



Motyw patriotyzmu w „Przedwiośniu”

Można powiedzieć, że patriotyzm w „Przedwiośniu” odgrywa rolę podobną do „świętego Grala”. Cezary wiele o nim słyszał, głównie od rodziców, ale długo nie mógł go poczuć. Nawet podczas podróży do Polski w głębi serca czuł, że jedzie do ojczyzny ojca i matki, a nie swojej. Przez długi czas znacznie bar... wiecej



Motyw konfliktu pokoleń w „Przedwiośniu”

Motyw konflikt pokoleń w „Przedwiośniu” najpełniej realizuje postawa Cezarego wobec rodziców. Młody bohater po zniknięciu ojca zmienia się nie do poznania, zwłaszcza względem matki. Cynicznie wykorzystywał dobroduszność i słabość kobiety, aby całymi dniami bez konsekwencji włóczyć się po ulicach Baku.

... wiecej



Motyw buntu w „Przedwiośniu”

Motyw buntu w „Przedwiośniu” wpisany jest w życiorys głównego bohatera. Cezary jest postacią bezkompromisową, porywczą i kierującą się w częściej emocjami aniżeli zdrowym rozsądkiem.

Buntowniczy charakter głównego bohatera powieści uwidacznia się po raz pierwszy w momencie wyruszenia ojca na wojnę. Wów... wiecej



Motyw rodziny w „Przedwiośniu”

W „Przedwiośniu” Stefan Żeromski przedstawił rodzinę Baryków w sposób bardzo współczesny. Są to ludzie na emigracji, odcięci na obczyźnie niemal zupełnie od swoich korzeni: „Ojciec i matka – otóż i cały rodowód, jak to jest u nas, w dziejach nowoczesnych
ludzi bez wczoraj”. Jadwiga i Seweryn byl... wiecej



Młodość Cezarego Baryki

Chociaż Cezary Baryka w ostatniej scenie powieści ma zaledwie dwadzieścia cztery lata, to nikt nie nazwałby go wtedy człowiekiem młodym. Jego życie potoczyło się w taki sposób, że musiał bardzo szybko wydorośleć.

Młodość głównego bohatera „Przedwiośnia” można podzielić na dwa etapy. Pierwszy obejmuje... wiecej



Polska i Polacy w „Przedwiośniu”

Należy pamiętać, że Cezary Baryka nie urodził, ani wychowywał się w na ziemiach polskich. Ojczyznę znał wyłącznie z opowieści rodziców. Dlatego też mógł oceniać sytuację w kraju i rodaków zimnym i obiektywnym okiem. W odróżnieniu od innych dostrzegał na przykład, że czas na celebrowanie odzyskania niepodległości już dawn... wiecej



Powrót Polaków z Rosji do Polski na przykładzie „Przedwiośnia”

Stefan Żeromski ukazał w „Przedwiośniu” jak niesamowicie trudną i wyniszczającą wędrówkę musieli przebyć Polacy powracający w charakterze repatriantów z rubieży Rosji do Polski. Wizja życia w niepodległej ojczyźnie działała na wyobraźnie setek tysięcy rodaków, którzy gotowi byli zbudować życie od nowa w wolnej o... wiecej



Obraz społeczeństwa polskiego w „Przedwiośniu”

„Przedwiośnie” stanowi świetną diagnozę społeczeństwa polskiego w pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości. Żeromski po mistrzowsku ukazał rozwarstwienie społeczne, które widoczne było wówczas gołym okiem. Skontrastowanie warstw było tak dalekie, że najuboższych i najbogatszych łączył jedynie fakt posługiwania się t... wiecej



Przedwiośnie - cytaty

Seweryn Baryka pilnował tej książeczki jak oka w głowie. Wędrowała z nim po szerokiej Rosji, leżąć cicho na dnie kuferka, między brudnymi kołnierzykami i znoszoną bielizną, w sąsiedztwie niepowabnych skarpetek i brulionów podań o posady do rozmaitych dignitarzy. [...] Potem spoczywała w szufladzie stolika, między najważniejszy... wiecej



Symbolika Przedwiośnia

Ostatnia scena – przedstawia ona głównego bohatera – Cezarego Barykę, kroczącego z manifestantami, pod rękę z Lulkiem. W pewnym momencie Cezary wychodzi przed manifestantów. Co to może oznaczać? Scena ta obrazuje, iż Cezary zgadza się z postulatami poprawy sytuacji chłopów, zmiany stosunków społecznych na wsi. Wyjście... wiecej



Koncepcje naprawy Polski w Przedwiośniu

Koncepcja Szymona Gajowca – pozytywistyczna wizja, wspierająca się na prawie ewolucji, to plan systematycznie przeprowadzanych reform ekonomicznych, polegających m.in. na wzmocnieniu pieniądza, a także na reforma szkolnictwa, służby zdrowia, armii. Czerpała z pozytywistycznego ideału pracy u podstaw oraz pracy organicznej. Gajowie... wiecej



Narracja Przedwiośnia Stefana Żeromskiego

Narrator i narracja odgrywa w powieści znaczącą rolę. W Rodowodzie narrator zamienia się w gawędziarza, przedstawiającego losy rodziny Baryków. Narrator obiektywnie stara się przedstawić całą sytuację i wszystkie wydarzenia z rodzinnej historii. Jest on bezstronnym świadkiem, obserwatorem, który później spokojnie relacjonuje wid... wiecej



Poszukiwanie tożsamości i ewolucja ideowa Cezarego Baryki

Poszukiwanie tożsamości przez Cezarego Barykę
Cezary Baryka jest bohaterem dynamicznym, zmieniającym się, nowoczesnym. Wciąż widzimy go w ruchu, podążającego za czymś. We wstępie do „Przedwiośnia” dowiadujemy się, że dorastając niczego mu nie brakowało, że otoczony był rodzicielską miłością, że uczył się od ... wiecej



Rewolucja w Przedwiośniu

Pierwszy etap rewolucji w Baku to czas ogólnej euforii, ale też czas względnego spokoju. Tym, co zazwyczaj charakteryzuje rewolucję – także tę z powieści – jest przejściowy brak towarów, problemy z wypłatami z kont bankowych, etc.. W mieście zapanował więc głód, rekwirowano majątki. Obraz Baku w okresie rewolucji to o... wiecej



Geneza Przedwiośnia

Powieść została napisana w 1924 roku. Jej autor, Stefan Żeromski, tak jak wszyscy Polacy, marzył o wolnej, dostatniej i sprawiedliwej Polsce. I tak jak większość Polaków uległ romantycznemu mitowi, w którym Polska jawi się jako ziemia obiecana i jest Mesjaszem narodów. Autor był ponadto naocznym świadkiem przemian 1918 roku.
wiecej



Przedwiośnie - streszczenie

Rodowód – Seweryn Baryka, ojciec Czarka, to urzędnik w naftowym rosyjskim mieście Baku. Swoja żonę, Jadwigę, poznał w Polsce, po ślubie oboje wyjechali do Rosji. Młodzieńczą miłością Jadwigi był ubogi polski urzędnik, Szymon Gajowiec, dla którego Jadwiga była zbyt dobrze urodzona i zbyt zamożna, by mógł marzyć o pośl... wiecej