2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Nad Niemnem

2l.pl / Geneza „Nad Niemnem”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Pierwsze informacje o „Nad Niemnem” pojawiają się w listach Elizy Orzeszkowej z 1884 roku. Autorka wspomina wówczas, że pragnie stworzyć panoramiczną powieść społeczną, a także fabułę romansową, która miała nosić tytuł „Mezalians”. Z połączenia tych dwóch koncepcji narodziło się „Nad Niemnem”. Utwór powstawał w latach 1885-1886 i stał się dziełem upamiętniającym dwudziestą piątą rocznicę powstania styczniowego. Zawierał on ponowne rozważania o wpływie polskiego zrywu narodowego na życie Polaków.

W powieści autorka powraca do znanych z autopsji faktów. Przygotowanie do powstania i jego wybuch stanowił dla niej moment przebudzenia narodowego – zaczęła żywo interesować się sprawami demokratycznymi i narodowymi. Czynnie pomagała powstańcom przewożąc pocztę, dostarczając żywność, a jej najodważniejszym czynem była pomoc w dotarciu do granicy królestwa Romualdowi Trauguttowi (przewiozła go w swej karecie, informując, że wiezie do lekarza chorego brata). Echa wydarzeń zapamiętanych przez dwudziestoletnią Orzeszkową mają swe silne odzwierciedlenie w powieści.


Miesiące letnie Orzeszkowa spędzała w majątku Miniewicze. Nieopodal niego położony był zaścianek Bohatyrowiczów z grobowcem Jana i Cecylii w nadniemeńskim parowie. Autorka utrwaliła więc w swej powieści autentyczne postaci i miejsca. W okolicy prowadziła studia botaniczne, językowe i etnograficzne. Pomysł na napisanie nadniemeńskiej epopei powstał latem 1885 roku, gdy Orzeszkowa przeniosła się na wieś po wielkim pożarze Grodna. Jak pisała w listach, pragnęła „scharakteryzować szlachtę zagrodową i główne typy obywatelskie, nie popadając w sielankę”.

Powieść ukazywała się w odcinkach w „Tygodniku Ilustrowanym” w 1887 roku, a rok później ukazała się trzytomowa edycja książkowa. Powieść odniosła wielki sukces wydawniczy – przez dwa lata rozeszły się trzy jej wydania (kolejne zablokowała cenzura).




Doświadczenia oraz refleksje związane z dwudziestą piątą rocznica wybuchu powstania styczniowego sprawiły, ze Orzeszkowa stworzyła dzieło zawierające kluczowe dla polskiego narodu wartości: „wierność ziemi i mowie ojczystej, pamięć o przeszłości najdawniejszej narodu, pamięć walk o wolność, wierność poległym i pokonanym bohaterom, a wreszcie przeczycie nowego społeczeństwa demokratycznego, którego dziełem będzie ocalenie polskości i odzyskanie niepodległości.” [K. i L. Kujawscy, „»Nad Niemnem« Elizy Orzeszkowej”, Warszawa 1988, s. 6].



  Dowiedz się więcej
Bibliografia – „Nad Niemnem”
Najważniejsze cytaty w „Nad Niemnem”
Opis przyjęcia imieninowego pani Emilii
Motyw arkadii w „Nad Niemnem”
Motyw szczęśliwej pary kochanków w „Nad Niemnem”
Motyw kobiety w „Nad Niemnem”
Motyw wesela w „Nad Niemnem”
Obraz Korczyna w „Nad Niemnem” (motyw dworku)
Idee pozytywistyczne w „Nad Niemnem” (praca u podstaw, praca organiczna)
Apoteoza pracy w „Nad Niemnem”
Symbolika dwóch mogił w „Nad Niemnem”
Motyw dworku w „Nad Niemnem”
Pozytywistyczna koncepcja patriotyzmu w „Nad Niemnem”
„Mała ojczyzna” w powieści Orzeszkowej „Nad Niemnem”
Wieś i dwór w powieści Orzeszkowej „Nad Niemnem”
Obraz Niemna w powieści Orzeszkowej
Rola przyrody w „Nad Niemnem”
Konflikt pokoleniowy między Andrzejową a Zygmuntem Korczyńskim
Echa powstania styczniowego w „Nad Niemnem”
Związek Benedykta i Emilii
Motyw miłości w „Nad Niemnem”
Legenda o Janie i Cecylii
Bohatyrowicze – opis zaścianka
„Nad Niemnem” – charakterystyka bohaterów
Emilia Korczyńska – charakterystyka
Justyna Orzelska – charakterystyka
Jan Bohatyrowicz – charakterystyka
Benedykt Korczyński – charakterystyka
Konflikt Bohatyrowiczów z Korczynem
Konflikt pokoleniowy między Witoldem a Benedyktem
Praca miernikiem wartości człowieka w „Nad Niemnem”
Rola powstania styczniowego w życiu bohaterów „Nad Niemnem”
Model wychowania młodego pokolenia w „Nad Niemnem”
Kontrast jako zasada prezentowania bohaterów w „Nad Niemnem”
Ocena społeczeństwa polskiego w „Nad Niemnem”
Jakie kryteria oceny człowieka proponuje Orzeszkowa w „Nad Niemnem”?
Powieść „Nad Niemnem” żywa czy anachroniczna dla współczesnego czytelnika?
Recenzja filmu „Nad Niemnem”
Tło historyczne „Nad Niemnem”
Charakterystyka ziemiaństwa w „Nad Niemnem”
Eliza Orzeszkowa – notatka szkolna
Interpretacja tytułu powieści „Nad Niemnem”
„Nad Niemnem” jako epopeja
Narracja „Nad Niemnem”
„Nad Niemnem” jako powieść realistyczna
Problematyka „Nad Niemnem”
Kompozycja „Nad Niemnem”
Główne wątki w „Nad Niemnem”
Czas i miejsce akcji w „Nad Niemnem”
Geneza „Nad Niemnem”
Skrócony plan wydarzeń „Nad Niemnem”
Plan wydarzeń „Nad Niemnem”
Streszczenie „Nad Niemnem”