2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Lalka

2l.pl / Stanisław Wokulski

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Stanisław Wokulski jest głównym bohaterem powieści Bolesława Prusa – Lalka, któremu przysługuje miano postaci sprzecznej, niejednoznacznej, antynomicznej.

Spis treści:


Losy Stanisława Wokulskiego


Losy Stanisława Wokulskiego, bohatera powieści Lalka Bolesława Prusa, są ukazane w rzeczonej powieści w sposób asynchroniczny. Ich fragmenty można odszukać w Pamiętniku starego subiekta oraz w trzecioosobowej narracji wiodącej. Po złożeniu ich w chronologiczną całość wyłania się biografia bardzo ciekawa i zajmująca.

Stanisław Wokulski przyszedł na świat w rodzinie szlacheckiej. Niestety, gdy miał kilka lat, jego ojciec roztrwonił cały zbierany od pokoleń majątek. Aby uzbierać na czesne do szkoły, młody bohater zdecydował się na samodzielne życie i poszedł do pracy.




Otrzymawszy posadę w winiarni Hopfera, skupił się na wykonywaniu swoich obowiązków oraz na nauce. Jego ciężka praca wkrótce dała wymierne skutki – młody Wokulski został przyjęty do Szkoły Przygotowawczej. Gdy ukończył ją z pozytywnym wynikiem, udało mu się dostać do Szkoły Głównej.

Fakt, iż nie mógł się poszczycić w dalszym życiu dyplomem wyższej uczelni nie wynikał z tego, że jej student był leniem czy że miał za mały iloraz inteligencji, lecz wiązał się z zaangażowaniem Wokulskiego w działalność patriotyczną, branie udziału w demonstracjach.

Kolejnym ważnym etapem w życiorysie Stanisława był udział w powstaniu styczniowym oraz zesłanie na Syberię do Irkucka. Lata spędzone na rosyjskim pustkowiu nie powstrzymały go od zdobywania wiedzy. Pobyt w niewoli Wokulski przeznaczył na badania naukowe, dzięki czemu po powrocie do kraju w 1870 roku stał się postacią rozpoznawalną, zdobył uznanie takich uczonych jak: Czerski, Czekanowski i Dybowski. Jego nadzieje na przyczynienie się do poprawy sytuacji w ojczyźnie prysły, gdy zdał sobie sprawę, że jest traktowany jak zwykły kupiec, że postrzegają go przez pryzmat jego przeszłości. Wtedy to Wokulski wygłosił wewnętrzny monolog, w którym gorzko podsumował swoje młodzieńcze, pełne wiary aspiracje:
Potem w wielkich konturach przyszła mu na myśl jego własna historia. Kiedy dzieckiem będąc łaknął wiedzy - oddano go do sklepu z restauracją. Kiedy zabijał się nocną pracą, będąc subiektem - wszyscy szydzili z niego, zacząwszy od kuchcików, skończywszy na upijającej się w sklepie inteligencji. Kiedy nareszcie dostał się do uniwersytetu - prześladowano go porcjami, które niedawno podawał gościom. Odetchnął dopiero na Syberii. Tam mógł pracować, tam zdobył uznanie i przyjaźń Czerskich, Czekanowskich, Dybowskich. Wrócił do kraju prawie uczonym, lecz gdy w tym kierunku szukał zajęcia, zakrzyczano go i odesłano do handlu... " To taki piękny kawałek chleba w tak ciężkich czasach.

Impas w sprawach zawodowym Wokulskiego przełamała pomoc jego przyjaciela Ignacego Rzeckiego, który załatwił młodszemu koledze pracę w sklepie Niemca Mincla na Podwalu.




Kolejnym istotnym momentem w dziejach Wokulskiego jest jego ślub z dużo starszą wdową po Minclu – Małgorzatą. Małżeństwo nie okazało się w ich przypadku sielanką. Ona była wiecznie zazdrosna o młodszego, przystojnego męża, on z kolei powoli, lecz systematycznie zamykał się w sobie.

Po tragicznej śmierci kobiety i odziedziczeniu pozostawionego przez nią majątku Minclów, bohater nie mógł sobie poradzić ze świadomością, że przylepiono mu w społeczeństwie łatkę przebiegłego lisa. W poprawie jego samopoczucia nie pomogły nawet próby powrotu do zgłębiania tajemnic nauki.

Wszystko zmieniło się, gdy Wokulski pewnego wieczoru wybrał się do teatru. Od tamtej pory jego myśli wypełniało tylko jedno pragnienie – zbliżenie się do Izabeli Łęckiej – pięknej arystokratki. To ono przeważyło nad decyzją wyjazdu na wojnę bułgarską-turecką i pomnożeniu majątku Minclów, to ono zdeterminowało go do podjęcia współpracy z Rosyjskim przedsiębiorcą Suzinem.




Nie sposób wyliczyć wszystkich rzeczy, jakie robił Wokulski, by zwrócić na siebie uwagę Izabeli. Począwszy od sfingowania licytacji kamienicy jej ojca, poprzez zarzucanie jej ulubionego włoskiego tragika koszami kwiatów, a skończywszy na propozycji wspólnego wyjazdu do Paryża.

Warto wspomnieć, że przez ten cały czas Wokulski nie zapomniał o potrzebujących . Pomógł między innymi prostytutce Mariannie, furmanowi Wysokiemu i jego bratu – Węgiełkowi.

Po pierwszym odrzuceniu przez ukochaną bohater wyjechał do Paryża. Tam spotkał wynalazcę profesora Geista, który zaproponował mu wspólna pracę nad pewnym projektem. W zrealizowaniu planu przeniesienia się na stałe do stolicy Francji przeszkodził mu list z zaproszeniem od znajomej prezesowej Zasławskiej do jej majątku. Z racji tego, że miała tam być także Izabela, Wokulski pospieszył z powrotem do kraju.




Kolejne tygodnie jego życia można nazwać sielankowymi. Po ośmieleniu się i wyznaniu ukochanej swoich uczuć Wokulski…został przyjęty przez piękną arystokratkę! Niestety, jej motywy i niecne postępowanie zostały obnażone w czasie wspólnej podróży pociągiem. Po nagłym opuszczeniu tego środka lokomocji Stanisław próbował popełnić samobójstwo – na szczęście uratował go dróżnik Wysocki.

Losy Wokulskiego kończy sprzedaż sklepu, zamknięcie wszelkich interesów i uregulowanie zobowiązań. Bohater spisuje testament i opuszcza kraj. Po jego zniknięciu niektórzy przekonywali, że zabił się w ruinach zasławskiego zamku (list Węgiełka do Rzeckiego oraz informacja od doktora Szumana), inni byli zdania, że wyjechał do Paryża i zaczął pracować z Geistem nad wynalezieniem metalu lżejszego od powietrza (Ochocki), a jeszcze inni rozpowszechniali tezę, jakoby Wokulski za granicą zaczął nowe życie (wiadomość od Szlangbauma).

Kariera Stanisława Wokulskiego


Stanisław Wokulski rozpoczął pracę bardzo wcześnie, bo już jako kilkunastoletni chłopak. Nie miał innego wyjścia, ponieważ chcąc się uczyć musiał na ten przywilej zarobić.

Jego pierwszą pracą była ta w winiarni Hopfera, gdzie zdobywał pierwsze umiejętności subiekta i uczył się kupieckiego fachu od podszewki.

Kolejnym miejscem zatrudnienia bohatera był sklep na Podwalu u Jana Mincla, gdzie zaczepił się dzięki wstawiennictwu swojego przyjaciela Ignacego Rzeckiego. W krótkim czasie – dzięki śmierci właściciela, ślubie z wdową, a potem jej odejścia – awansował ze zwykłego sprzedawcy do właściciela dobrze prosperującego sklepu.

Jego kariera nabrała tempa, gdy zakochał się w arystokratce Izabeli Łęckiej. To dla niej postanowił zdobyć majątek. Tak też się stało – Wokulski założył spółkę do handlu ze Wschodem, nawiązał kontakty z niezbyt uczciwym, lecz sprytnym Rosjaninem Suzinem, wyjechał na wojnę bułgarską-turecką, na której dzięki dostawom dla wojska pomnożył spadek po żonie dziesięciokrotnie. W ciągu paru miesięcy zarobił dziesięć razy więcej niż dwa pokolenia Minclów przez pół wieku.

Po pewnym czasie nie był już zwykłym kupcem, tylko bogatym przedsiębiorcą. Ten tytuł nie sprawił jednak, że ukochana spojrzała na niego inaczej. Dla niej na zawsze pozostał galanteryjnym handlarzem z czerwonymi rękoma.

Na przykładzie losów Wokulskiego Prus pokazał, jak z niewielkiego sklepiku kolonialnego wyrasta ogromna spółka do handlu z cesarstwem, jak uczciwy, średniozamożny galanteryjny kupiec zamienia się w przebiegłego i bogatego biznesmena.

Charakterystyka Wokulskiego


Gdy poznajemy tego bohatera, ma on czterdzieści sześć lat i jest szaleńczo zakochany w Izabeli Łęckiej. Ta miłość sprawia, że ze zwykłego galanteryjnego kupca Wokulski zamienia się w międzynarodowego przedsiębiorcę i dopuszcza się czynów, o których jeszcze niedawno myślał z pogardą czy nonszalanckim uśmiechem. Takie decyzje, jak zakup kamienicy Łęckich za wygórowaną cenę czy celowe przegrywanie z Tomaszem w karty świadczą o sile miłości, jaką bohater darzył Izabelę.

Poza bezkrytycznym, a nawet czasami ślepym uwielbieniem dla Łęckich, Wokulskiego charakteryzuje także pociąg do wiedzy, co udowodniał wielokrotnie. Aby dostać się najpierw do Szkoły Przygotowawczej, a później do Szkoły Głównej, od najmłodszych lat ciężko pracował w sklepie, ponieważ – mimo iż pochodził ze szlacheckiej rodziny – to niestety jego ojciec stracił wielopokoleniowy majątek.

Charakter Wokulskiego ukształtował także epizod działalności spiskowej i udział w demonstracjach religijno-patriotycznych, które w konsekwencji doprowadziły do tego, iż uczestniczył w walkach partyzanckich powstania styczniowego i spędził kilka lat na Syberii. Te doświadczenia zmieniły go z chłopca w mężczyznę, podobnie jak wczesne wdowieństwo, które odcisnęło na jego osobowości znaczne piętno.

Na zakończenie bilansu najważniejszych cech bohatera Lalki należy wspomnieć, że Wokulski był człowiekiem niezwykle empatycznym, o czym świadczy pomoc prostytutce Magdalence czy kamieniarzowi Węgiełkowi.

Konstatując, Stanisław Wokulski jest jedną z najciekawszych męskich postaci polskiej literatury pozytywistycznej, o ile nie polskiej literatury w ogóle. Bo ilu jest w naszym rodzimym kanonie postaci, które są tak bardzo skomplikowane i wymagające analizy.


Wokulski romantyk, czy pozytiwista?


Postrzeganie Stanisława Wokulskiego jako bohatera epoki przejściowej ma związek z cechami jego charakteru, ponieważ był zarówno romantykiem, jak i pozytywistą.

Choć popierał hasła pracy organicznej i pracy u podstawa, wyznawał ideały racjonalizmu, realizmu i scjentyzmu, przyczyniał się do rozwoju nauki i techniki, to jednak zakochał się jak romantyk – bezgranicznie i na nieszczęście ślepo, to miał na swoim koncie epizod powstańczy i nieudaną próbę samobójczą.

Czy Wokulski był więc romantykiem, czy pozytywistą? Odpowiedzią na to pytanie może być opinia Szumana o Wokulskim:
Stopiło się w nim dwu ludzi: romantyk sprzed roku sześćdziesiątego i pozytywista z siedemdziesiątego
. Jest to bodaj najkrótsza, ale i najpełniejsza charakterystyka Wokulskiego. Od lat badacze stawiali sobie pytanie, które pierwiastki przeważają w osobowości głównego bohatera Lalki i nigdy nie doszli do arbitralnych wniosków. Wokulski kryje w sobie zarówno cechy romantyczne, jak i pozytywistyczne.

Jeśli chodzi o romantyczne elementy osobowości bohatera to bez wątpienia należy do nich biografia Wokulskiego, przedstawiająca niezwykłe losy wybitnej jednostki. Jest to postać skłócona ze światem, silnie zindywidualizowana, zbnająca własną wartość. Również ideały Wokulskiego mają tradycję romantyczną – młodzieńcza, bohaterska walka o niepodległość ojczyzny oraz los zesłańca, a nade wszystko romantyczny typ uczuciowości. Miłość do Izabeli jest uczuciem tragicznym – to ona doprowadza do katastrofy w życiu bohatera. Jest jednak również uczuciem wielkim i głębokim, pozwalającym pokonywać kolejne granice.

Charakterystyczna dla uczuciowości romantycznej była oczywiście miłość niespełniona, nieszczęśliwa, zakończona samobójstwem kochanka. Również sam obraz Izabeli jest idealizowany przez Wokulskiego – jest to typowa kobieta-anioł, o której pisali poeci romantyczni (do Mickiewicza odwołuje się Wokulski kilkakrotnie wprost). Nie tylko miłość, ale i cała uczuciowość Wokulskiego upodobniają go do bohatera romantycznego – jest on niezwykle dynamiczny, działa bez namysłu, pod wpływem impulsu. Wykazuje wręcz pewne cechy osobowości neurastenicznej.

Z kolei nie można nie zauważyć pozytywistycznych cech osobowości bohatera. Jest to przede wszystkim jego „przygoda” z nauką – studia (nie zgłębia tam filozofii czy literatury, ale przedmioty ścisłe) oraz działalność naukowa. Poza miłością do Izabeli okazuje się Wokulski kierować rozumem i postępuje racjonalnie. Wrodzona pracowitość, ambicja i stawianie sobie wysokich celów sprawiają, że przy odrobinie szczęścia udaje mu się w ciągu roku potroić majątek. Jest doskonałym kapitalistą – świetnie odnajduje się na rynku i potrafi odpowiednio inwestować.

W interesach kieruje się rozumem i doświadczeniem, nie zważając na konwenanse – np. współpracuje z Suzinem, choć jest to negatywnie postrzegane w środowisku warszawskim. Również jego wiara w postęp naukowy i techniczny nie znika, mimo że sam porzuca eksperymenty – chętnie wspiera i interesuje się planami Geista i Ochockiego. Wokulski najpełniej z postaci w Lalce (na poły z prezesową Zasławską) wciela w życie ideał pracy u podstaw i pracy organicznej. Pomaga potrzebującym, a jego sklep zatrudnia kilkuset ludzi, polepszając ogólne, społeczne, narodowe dobro. Na wskroś pozytywistyczne są poglądy Wokulskiego w kwestii asymilacji Żydów. Wszystkich zresztą ludzi mierzy tą samą miarą, nie zważając na urodzenie, lecz na pracowitość i sumienność.


Dlaczego Wokulski przegrał?


Główny bohater powieści Bolesława Prusa Lalka – Stanisław Wokulski przegrywa dwukrotnie – jako romantyk oraz jako pozytywista.

Porażkę na pierwszej płaszczyźnie widać w jego uczuciowej klęsce. Przez większość akcji właściwej stara się zrealizować postawiony sobie cel – zdobycie pięknej arystokratki Izabeli Łęckiej. Dlaczego jednak tak się nie dzieje, mimo iż ze zwykłego galanteryjnego kupca zamienia się w bogatego międzynarodowego przedsiębiorcę? Skoro próżna panna najbardziej w życiu ceniła pozbawioną trosk, a pełną uciech i rozrywek egzystencję, dlaczego odrzuciła Wokulskiego? Trudno powiedzieć. Można jedynie zastanawiać się, co było powodem tego, że główny bohater przegrał.

Powodów jest wiele. Po pierwsze, Wokulski obrał złą drogę do zdobycia serca ukochanej. Zamiast spróbować zainteresować ją swoją osobowością, zaintrygować naukowymi osiągnięciami czy oczarować błyskotliwym umysłem, on próbował kupić jej miłość, fingując licytację jej rodzinnej kamienicy czy celowo przegrywając w karty z jej ojcem-bankrutem.

Po drugie, źle ulokował uczucia i poddawał swoją wybrankę nieustannej idealizacji. Choć czasami pytał retorycznie: Kto nauczył mnie gardzić codziennymi kobietami, a szukać niepochwytnego ideału?, to jednak był na każde skinienie Łęckiej, nie dostrzegając obok siebie uczciwej i równie pociągającej Heleny Stawskiej czy młodej wdowy Wąsowskiej. Nie przyznał się przed samym sobą, że nie jest w stanie sprostać wymaganiom Izabeli, a przecież choćby nie wiadomo jak się starał, nie mógł przeskoczyć kupieckiej przeszłości i z dnia na dzień stać się arystokratą

Bohater ponosi klęskę także jako pozytywista. Mimo solidnego wykształcenia i uznania przez zagranicznych naukowców polskie środowisko akademickie nadal widziało w nim zwykłego kupca, podobnie jak kupcy postrzegali go jako zadzierającego nosa dorobkiewicza, o czym sam mówi w monologu wygłoszonym tuż po powrocie z Syberii. (cytat przytoczony wcześniej)

Wokulski jest zatem postacią tragiczną - odrzucony przez ukochaną, zepchnięty na bok przez naukowców, wyśmiewany przez kupców. Jego biografia pełna jest ciężkich momentów. Od najmłodszych lat mógł liczyć tylko na siebie. Gdy przyjął się do winiarni Hopfera i zaczął zarabiać na swoje utrzymania oraz odkładać na szkołę, często musiał oddawać całą wypłatę ojcu, który nachodził go i żądał pieniędzy. Potem był epizod z małżeństwem z dużą starszą kobietą, która z zazdrości o przystojnego męża chciała za wszelką cenę pozostać na zawsze młodą i w konsekwencji tego zmarła tragicznie. Po jej śmierci Wokulskiemu przypięto łatkę przebiegłego i zarzucono ślub dla pieniędzy. Dalej był okres fascynacji Łęcką i czas awansu społecznego do kręgu arystokracji, co wiązało się z ciągłymi półuśmieszkami i docinkami egoistycznej warstwy. Także finał życia Stanisława nie napawa optymizmem. Nieudana próba samobójcza, depresja, likwidacja wszystkich interesów, sporządzenie testamentu i nagłe zniknięcie, po którym czytelnik nie wie, czy bohater ginie wskutek uczuciowej porażki pod gruzami zamku w Zasławiu, czy wyjeżdża do Paryża, by tam oddać się naukowej pasji.



  Dowiedz się więcej
Lalka - streszczenie
Trzy pokolenia idealistów w „Lalce” Bolesława Prusa, czyli powieść o „straconych złudzeniach”
Znaczenie tytułu
Izabela Łęcka – charakterystyka
Charakterystyka Polaków w Lalce
Charakterystyka Tomasza Łęckiego
Miłość Stanisława Wokulskiego i Izabeli Łęckiej
Pojmowanie miłości przez Izabelę Łęcką
Echa powstań w Lalce
Historia w Lalce
Charakterystyka Żydów w Lalce
Charakterystyka Niemców w Lalce
Lalka jako powieść realistyczna
Lalka jako powieść pozytywistyczna
Wartości artystyczne Lalki Prusa
Interpretacja zakończenia Lalki
Stanisław Wokulski
Lalka jako powieść o rodzącym się kapitalizmie
Czy praca jest wyłącznie koniecznością w życiu? – rozprawka na podstawie Lalki Prusa
Lalka jako powieść o straconych złudzeniach
Mieć czy być? – rozważ zagadnienie w oparciu o Lalkę Bolesława Prusa
Czy Lalka to powieść pesymistyczna, czy optymistyczna?
Aspekt psychologiczny Lalki
Aspekt patriotyczny Lalki
Aspekt społeczno-obyczajowy Lalki
Aspekt filozoficzny Lalki
Wokulski – romantyk czy pozytywista? – rozprawka
Obraz społeczeństwa w Lalce
Charakterystyka arystokracji w Lalce
Obraz biedoty w Lalce
Obraz mieszczaństwa w Lalce
Dzieje Ignacego Rzeckiego
Charakterystyka Rzeckiego
Pamiętnik Rzeckiego i jego rola w utworze
Język w powieści Lalka Prusa
Narracja Lalki
Gatunki literackie występujące w Lalce
Kompozycja Lalki Prusa
Historia rodziny Krzeszowskich
Historia rodziny Łęckich
Historia Minclów
Losy prezesowej Zasławskiej
Losy Heleny Stawskiej
Opis rozprawy sądowej w Lalce
Opis sklepu Wokulskiego
Obraz Powiśla w Lalce
Obraz Paryża w Lalce
Obraz Warszawy w Lalce
Najważniejsze cytaty Lalki
Miejsce akcji Lalki
Plan wydarzeń Lalki
Bolesław Prus – notatka szkolna
Lalka - Bolesław Prus
Motywy literackie w Lalce