2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Dżuma

2l.pl / Problem ludzkiej wolności w „Dżumie”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Zagadnienie ludzkiej wolności jest jednym z zasadniczych elementów filozofii egzystencjalnej. W centrum teorii stworzonej przez takich myślicieli jak Kierkegaard, Heideger, Sartre czy Camus znajdował się człowiek, wolny człowiek. Na czym polegała jego wolność? „Dżuma” w piękny sposób odpowiada na to pytanie.

W swojej powieści Camus przedstawił losy grupy ludzi, która stanęła w obliczu wielkiego zagrożenia. Każdy z nich musiał odpowiedzieć sobie na pytanie: pomagać innym czy ratować własne życie? Właśnie w autonomicznym podejmowaniu decyzji i codziennym dokonywaniu wyborów (tych łatwych i trudnych) autor „Dżumy” dopatrywał się przejawów ludzkiej wolności. Z pewnością nie jest ona łatwa i nie każdy jest w stanie w pełni z niej korzystać. Niektórzy egzystencjaliści mówili wręcz o wolności „nieszczęśliwej”, ponieważ wiązała się ona bardziej z cierpieniem niż z przyjemnością. Wiązało się to w znacznej mierze ze strachem, jaki ludzie odczuwali zarówno przed śmiercią, jak i przed życiem.


Po lekturze „Dżumy” możemy powiedzieć, że pojęcie ludzkiej wolności jest nierozerwalnie związane z odpowiedzialnością. Tak właśnie, według Camusa, realizowało się człowieczeństwo. Doskonałym przykładem na potwierdzenie tych słów jest Jean Tarrou. Bohater od samego początku trwania epidemii postanowił aktywnie działać. Dokonał natychmiastowej decyzji stawienia aktywnego oporu złu i absurdowi. Można powiedzieć, że „wziął sprawy w swoje ręce”, kiedy zorganizował pierwsze oddziały sanitarne. Nie interesowało go to, czy ktokolwiek się do niego dołączy, nie oglądał się na innych i niczego nie robił na pokaz. Właśnie w ten sposób udowodnił, że człowiek jest istotą wolną i wszystko zależy wyłącznie od niego, a nie od Boga, losu czy innych sił nadprzyrodzonych, na które często zrzucamy odpowiedzialność za własne czyny i decyzje.

Również przykład Tarrou pokazuje, iż ludzka wolność faktycznie jest „nieszczęśliwa”. Bohaterski wręcz czyn Jeana, któremu zależało na tym by zostać ateistycznym świętym, nie uchronił go przed absurdalną śmiercią. On jednak się tym nie załamał. Zamiast tego dał przykład tego, jak żyć. Jego nieustający bunt przeciwko złu, cierpieniu i śmierci wiązał się wprawdzie z wieloma wyrzeczeniami, utrudnieniami oraz niedogodnościami, ale takie właśnie powinno być ludzkie życie. Nie poddał się i nie zboczył na łatwiejszą ścieżkę. W ten sposób zademonstrował wielką siłę charakteru oraz wewnętrzną wolność, jakiej inni mogli mu pozazdrościć.




Z życiorysu Jeana możemy wywnioskować, że był człowiekiem o wielkiej potrzebie swobody, który nie bał się podejmowania bardzo trudnych decyzji. Już jako młodzieniec uciekł z rodzinnego domu, gdyż nie mógł znieść obcowania z ojcem, który na co dzień wydawał wyroki śmierci jako sędzia. Możemy doszukać się w nim również tradycyjnie przez nas postrzeganej potrzeby wolności. Widać to zwłaszcza na tym etapie jego życia, w którym wędrował po Europie w poszukiwaniu odpowiedniego miejsca dla siebie.

Wolność ludzka polega nie tylko na tym, że każdy z nas musi sam podejmować najtrudniejsze decyzje życiowe, ale również na tym, iż nikt nie ma prawa robić tego za nas lub krytykować nasz wybór. Camus ukazał ten aspekt wolności na przykładzie Ramberta. Młody dziennikarz przez długi czas usiłował wydostać się miasta, uważając się za człowieka z zewnątrz, którego zaraza właściwie nie powinna obchodzić. Nawet kiedy zaangażował się później w działalność na w ramach formacji sanitarnych, to wciąż powtarzał, że robi to dla zabicia czasu i przy najbliższej okazji ucieknie do Paryża. Ani doktor Rieux, ani Tarrou, nie kwestionowali jego decyzji, co więcej nie starali się wywrzeć na niego wpływu, by pozostał w mieście. Nawet kiedy zmienił swoje podejście i postanowił pozostać w Oranie, pozostali dwaj bohaterowie przyjęli ją niemal bez emocji.




Camus poruszył również inny aspekt wolności – wolności sumienia i wyznania. Widać to na przykładzie zestawienia poglądów takich postaci jak Rieux i ojciec Paneloux. Pierwszy z nich stanowczo odcinał się od Boga twierdząc, że to ludzie decydują o własnym życiu. Z kolei jezuita w zupełności powierzał się Stwórcy. Każdy z nich przedstawia na kartach „Dżumy” swoje poglądy, które stanowczo się ze sobą kłócą, lecz nie było między nimi antagonizmu. Laicki lekarz i „wojujący jezuita” darzyli siebie nawzajem szacunkiem i tolerancją, uważając, iż każdy ma prawo do własnych poglądów.

Wolność przejawia się także w działaniu Cottarda, który inaczej niż większość bohaterów postanawia nie przyłączać się do oddziałów sanitarnych. Rentier wolał nacieszyć się wolnością w sensie bardziej przyziemnym, fizycznym. Podobnie jak w przypadku Ramberta, nikt nie miał zamiaru nakłaniać go do zmiany decyzji, ani nie negował jego wyboru.

Dżuma jest także powieścią, która w dobitny sposób pokazuje, iż ludzie nie doceniają swojej wolności do momentu, gdy jej nie utracą. Pozostały im tylko pozory: „Uważali się za wolnych, a nikt nie będzie wolny, jak długo będą istniały zarazy”.



  Dowiedz się więcej
Dżuma - streszczenie
Dżuma jako powieść parabola
Albert Camus - notka biograficzna
Dżuma a Dziennik roku zarazy
Dżuma - opracowanie
Dżuma Alberta Camus - bohaterowie, wiadomości wstępne
Józef Grand - charakterystyka
Rambert - charakterystyka
Doktor Rieux - charakterystyka
Tarrou - charakterystyka
Cottard, Ojciec Paneloux - opis postaci
Albert Camus - Dżuma - problematyka
Dżuma Alberta Camus - cytaty
Bibliografia do „Dżumy”
Dżuma - najważniejsze cytaty
Opis rozwoju epidemii w Dżumie
Czy człowiek może być mocniejszy od dżumy?
„Trzeba tylko iść naprzód w ciemnościach, trochę na oślep, i próbować czynić dobrze” - rozprawka
„(…) bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika” - rozprawka
Interpretacja kazań ojca Paneloux
Postawy ludzkie w „Dżumie”
„Dżuma” jako nakaz etyki heroicznej
Problem ludzkiej odpowiedzialności w „Dżumie”
Problem ludzkiej wolności w „Dżumie”
„Ludzie są raczej dobrzy niż źli” - rozprawka
Motyw Boga i religii w „Dżumie”
Motyw choroby w „Dżumie”
Motyw przemiany wewnętrznej w „Dżumie”
Motyw cierpienia w „Dżumie”
Motyw śmierci w „Dżumie”
Motyw lekarza w „Dżumie”
Motyw zła w „Dżumie”
„Dżuma” jako traktat o człowieku
„Dżuma” jako powieść o buncie
„Dżuma” jako powieść o wojnie
„Dżuma” jako powieść egzystencjalna
„Dżuma” jako traktat moralny
„Dżuma” jako powieść o ludzkiej moralności i solidarności
Heroiczne tworzenie siebie w świecie grozy i absurdu na przykładzie „Dżumy”
„Dżuma” jako powieść-parabola
Pozostali bohaterowie powieści Dżuma
Cottard – charakterystyka postaci
Joseph Grand – charakterystyka postaci
Ojciec Paneloux – charakterystyka postaci
Raymond Rambert – charakterystyka postaci
Jean Tarrou – charakterystyka postaci
Doktor Bernard Rieux – charakterystyka postaci
Moralność w „Dżumie”
Filozofia w „Dżumie”
Narracja w „Dżumie”
Kompozycja „Dżumy”
Czas i miejsce akcji „Dżumy”
Plan wydarzeń Dżumy
Interpretacja motta Dżumy
Interpretacja tytułu Dżuma
Albert Camus – życiorys pisarza
„Dżuma” - streszczenie