2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Pan Tadeusz

2l.pl / „Pan Tadeusz” - arcydzieło czy kicz – rozprawka

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

W dyskusji między zwolennikami nazwania polskiej epopei narodowej „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza arcydziełem, a wyznawcami poglądu o miernym poziomie tego utworu. przychylam się do tych pierwszych. Uważam, że dwanaście ksiąg autora „Dziadów” Polacy słusznie nazywają się majstersztykiem, włączają do kanonu literatury polskiej i traktujją na tym samym poziomie, co Hiszpanie „Don Kichota”, Niemcy „Fausta”, Włosi „Boską Komedię” czy Finowie „Kalevala”.
O nadzwyczajności i rzadkości tego poematu świadczy wiele aspektów, spośród których należy szczególnie zwrócić uwagę na problematykę dzieła, jego formę, kompozycję i warstwę leksykalną.


Tematyka „Pana Tadeusza” dotyczy istotnych i przełomowych wydarzeń z historii Polski. Pokazując ojczyznę w czasie jej największej świetności, czyli na początku XIX wieku, gdy wszyscy czekali na pomoc Napoleona w odzyskaniu niepodległości oraz wspominając o powstaniu kościuszkowskim, Konstytucji 3 Maja czy Targowicy, Mickiewicz wyliczył najważniejsze momenty z przeszłości naszego narodu. Wplątując w akcję wątek przygotowania powstania na Litwie przeciwko zaborcy, chciał jeszcze bardziej zwrócić uwagę czytelników na słuszność i celowość wspólnej walki.

Ponadto poemat jest niewyczerpanym źródłem wiedzy na temat rodzimych obyczajów i narodowych tradycji, jakie pielęgnowała polska szlachta początku XIX wieku. Pisząc o patriotycznym wystroju dworku w Soplicowie czy etykiecie towarzyszącej codziennym obowiązkom i przyjemnościom, Mickiewicz zachował przed zapomnieniem zasady, jakimi kierowali się nasi dobrze urodzeni przodkowie.

Kolejnym argumentem na zaklasyfikowanie „Pana Tadeusza” do arcydzieł polskiej literatury jest obecny w nim portret zbiorowy szlachty polskiej początku XIX wieku. Wielowarstwowa i zróżnicowana pod względem zamożności, wykształcenia oraz poglądów pokazała w finale utworu, że poprzez wspólną i wytrwałą pracę można przyczynić się do poprawy sytuacji ojczyzny. Ta swoista panorama społeczno – historyczna dowodzi, że mimo wszelkich różnic, barier, kłótni i zwad, sporów dzielących Polaków, w obliczu sprawy naprawdę ważnej są oni w stanie zjednoczyć siły i razem stawić czoła problemowi, pokazując dobrotliwą duszę i hamując ognisty temperament.




Niepodważalnym świadectwem talentu Mickiewicza i wartości dzieła jest ukazanie miejsca wydarzeń - Soplicowa - jako „małej ojczyzny”, centrum polskości, tradycji i obyczajów, swoistej świątyni tego, co narodowe. To idylliczne, wręcz baśniowe miejsce jest „polskie” do szpiku kości, czego dowodem jest podawanie w nim wyłącznie dań tradycyjnych, do których składniki pochodziły z ogrodu, zagrody lub lasu czy obwieszenie ścian dworku portretami czołowych polskich patriotów.

Wyliczywszy tylko kilka z zalet dotyczących treści, czas przejść do tych formalnych, z których za nazwaniem utworu - łączącego w sobie wszystkie cechy charakterystyczne dla eposu – arcydziełem, przemawia między innymi kontrakcja narratora, liryczna Inwokacja, synkretyzm gatunkowy czy miara wersyfikacyjna.




„Pan Tadeusz” został napisany wierszem trzynastozgłoskowym (z wyjątkiem spowiedzi Jacka Soplicy) upozorowanym na mowę potoczną. Nawiązuje tym samym do długiej miary wierszowej u Homera i kontynuuje antyczne reguły.

Poza tym utwór, podzielony na dwanaście obszernych ksiąg, jest synkretyczny pod względem gatunkowym - łączy elementy epiki (narracja, wielowątkowość), liryki (np. rozmowy Tadeusza i Telimeny, inwokacja) oraz dramatu (np. dyskusja szlachty w Dobrzynie). Poza tym, jak wylicza Słownik terminów literackich, „Pan Tadeusz” pełen jest elementów m.in. powieści walterskotowskiej, poematu heroikomicznego, gawędy, satyry czy powieści poetyckiej.

Narrator w dziele jest wszechobecny i obiektywny, bierze udział we wszystkich opisywanych wydarzeniach, opowiadając piękną staropolszczyzną zarówno o istotnych i doniosłych wydarzeniach, jak i – z niezwykłym liryzmem – o pięknie nadniemeńskiej przyrody.

Nie sposób wyliczyć wszystkich argumentów przemawiających za nazwaniem „Pana Tadeusza” arcydziełem. Powyższe kilka przykładów zaczerpniętych z treści, formy, konstrukcji i języka dzieła pozwala rozpocząć samodzielne rozważania nad tym problemem i sformułowanie własnych przemyśleń o niezwykłej wartości – lub – kiczowatości naszej narodowej epopei.
Znalezienie odpowiedzi na pytanie o to, czy utwór Mickiewicza jest dla nas symbolem polskości czy przereklamowania może przynieść wiele ciekawych spostrzeżeń i być zaczątkiem wielu nie przeprowadzonych jeszcze badań i dyskusji. Warto tak samo zastanowić się nad powyższymi argumentami za słusznością przyznania mu tytułu polskiej epopei narodowej, jak i nad zarzutami o inkoherencję fabuły, ograniczoność przedstawianych postaci czy brak dobrze zarysowanych postaci kobiecych.



  Dowiedz się więcej
Geneza Pana Tadeusza Adama Mickiewicza
Podtytuł Pana Tadeusza
Pan Tadeusz - streszczenie
Bohaterowie Pana Tadeusza
Imioniska
Czas i miejsce akcji Pana Tadeusza
Narrator w Panu Tadeuszu
Nawiązania do tradycji w Panu Tadeuszu
Główne wątki w Panu Tadeuszu
Szlachta w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz jako epos
Tło historyczne w Panu Tadeuszu
Jacek Soplica – ksiądz Robak jako bohater romantyczny oraz jako ostatnie słowo Mickiewicza w sprawie idei niepodległościowych
Recepcje Pana Tadeusza
Artyzm Pana Tadeusza
Rola historii w Panu Tadeuszu
Szlacheckie obyczaje w Panu Tadeuszu
Obraz Soplicowa
Funkcja przymiotnika "ostatni" w Panu Tadeuszu
Komizm i humor w Panu Tadeuszu
Baśniowość Pana Tadeusza
Inwokacja i epilog Pana Tadeusza
Język Pana Tadeusza
Wyidealizowanie realności w utworze
Przyroda w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz - plan wydarzeń
Pan Tadeusz - cytaty
Bibliografia do „Pana Tadeusza”
Najważniejsze cytaty w „Panu Tadeuszu”
Czy „Pan Tadeusz” powinien znaleźć się w spisie lektur szkolnych? – rozprawka
Czy zgadzasz się z opinią Mickiewicza, że motywem przewodnim „Pana Tadeusza” jest piękno świata i uroda dawnej Polski? – rozprawka
Dlaczego warto przeczytać „Pana Tadeusza”?
Obraz kraju lat dziecinnych w „Panu Tadeuszu”
Adam Mickiewicz – notatka szkolna
Opis grzybobrania w „Panu Tadeuszu”
Muzyka w „Panu Tadeuszu”
Humor w „Panu Tadeuszu”
Opis koncertu Jankiela w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Jankiela
Motyw karczmy w „Panu Tadeuszu”
Opis gry Wojskiego na rogu
Spór o zamek w „Panu Tadeuszu”
Epilog w „Panu Tadeuszu”
Polityka w „Panu Tadeuszu”
Obraz Rosjan w „Panu Tadeuszu”
Obraz Polaków w „Panu Tadeuszu”
„Pan Tadeusz” jako wyraz tęsknoty Mickiewicza za ojczyzną
Znaczenie „Pana Tadeusza” dawniej i dziś
Historia w „Panu Tadeuszu”
Soplicowo jako centrum polszczyzny
Motyw spowiedzi w „Panu Tadeuszu”
Spowiedź księdza Robaka
Jacek Soplica – bohater pozytywny czy negatywny?
Losy Jacka Soplicy i jego działalność patriotyczna
Okoliczności powstania „Pana Tadeusza”
Jacek Soplica jako bohater romantyczny
Charakterystyka postaci historycznych w „Panu Tadeuszu”
Opis polowania na niedźwiedzia w „Panu Tadeuszu”
Motyw zamku w „Panu Tadeuszu”
Motyw dworku szlacheckiego w „Panu Tadeuszu”
Wartości artystyczne „Pana Tadeusza”
Narracja „Pana Tadeusza”
Język „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako przykład epopei
Ponadczasowość „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” - arcydzieło czy kicz – rozprawka
Kompozycja „Pana Tadeusza”
Filmowe perypetie „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako utwór romantyczny
Motyw przyrody w „Panu Tadeuszu”
Poetycko-malarski obraz natury w „Panu Tadeuszu”
Dawne tradycje i obyczaje w „Panu Tadeuszu”
Motyw miłości w „Panu Tadeuszu”
Motyw szlachty w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka szlachty w „Panu Tadeuszu”
Inwokacja „Pana Tadeusza” – interpretacja
Opisy wschodów i zachodów słońca w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Maćka nad Maćkami i szlachty dobrzyńskiej
Podkomorzy – charakterystyka
Rejent – charakterystyka
Asesor – charakterystyka
Protazy – charakterystyka
Klucznik Gerwazy – charakterystyka postaci
Hrabia Horeszko – charakterystyka postaci
Telimena – charakterystyka postaci
Zosia – charakterystyka postaci
Tadeusz Soplica – charakterystyka postaci
Sędzia Soplica – charakterystyka postaci
Jacek Soplica (Ksiądz Robak) – charakterystyka postaci
Spór Asesora z Rejentem
Czas i miejsce akcji „Pana Tadeusza”
Plan wydarzeń „Pana Tadeusza”
Literackie nawiązania do „Pana Tadeusza”
Wyjaśnienie tytułu „Pana Tadeusza”
Opis uczty w „Panu Tadeuszu”
Historia Domeyki i Doweyki
Streszczenie „Pana Tadeusza”