2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Pan Tadeusz

2l.pl / Jacek Soplica (Ksiądz Robak) – charakterystyka postaci

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Wbrew pozorom, pierwszoplanowym i najważniejszym bohaterem epopei Mickiewicza nie jest tytułowy Tadeusz, lecz jego ojciec – Jacek Soplica, ukrywający się jako ksiądz Robak. Jest to postać dynamiczna, zmienna, która pokazuje czytelnikowi dwa zupełnie inne oblicza.

Jacek Soplica cieszył się sporą sławą, jak pisze Wiktor Doleżan w jednym z opracowań utworu: „(…) zwany Wąsalem od wielkich wąsów, szlachcic zaściankowy, typ awanturnika i kłótnika. Wysoki, przystojny, rumiany, cieszył się względami kobiet, przewaga fizyczna czyniła go pierwszą osobą w powiecie, był wyborny strzelcem, a jeszcze lepszym fechmistrzem, podczas wyborów posiadał wpływy polityczne w całym niemal województwie, że go żarliwie zwano «wojewodą»”. Z czasem to chwytliwe przezwisko pokryło się czarną sławą i hańbą. Soplica miał wszystko, o czym inni mogli tylko marzyć, zdecydowanie wyrastał ponad przeciętność i malowała się przed nim świetlana przyszłość.


Jednak, jak to często bywa, poza urodą i sprawnością fizyczną, Jacka Soplicę charakteryzował porywczy, płomienny wręcz, temperament, zbyt wielka pewność siebie, całkowity brak pokory oraz świadomość, że może mieć wszystko, co zechce. Przez znaczną część życia takie nastawianie do świata przynosiło mu same sukcesy i splendory. Soplica zaliczał się do grona szlachty, obracał się we wpływowym towarzystwie, posiadał sporą władzę polityczną (dysponował trzystoma głosami), o jego sympatię zabiegali magnaci. Wszystko to przyczyniło się do tego, że przepełniała go duma, rozbuchana do granic możliwości.

Bez pamięci zakochał się w pięknej Ewie Horeszko, lecz jej ojciec stanął na ich drodze. Wówczas Jacek po raz kolejny dał pokaz swojej gorliwości, mściwości i płomiennego temperamentu – zaprzysiągł zemstę na Stolniku. O ile nie mamy wątpliwości, że Ewa była miłością jego życia i łączyło ich piękne uczucie, to nie możemy powiedzieć tego samego o jego kolejnym związku. Soplica przyzwyczaił swoich bliskich do tego, że postępuje zwykle zbyt pochopnie i bez zastanowienia. Nie inaczej było wtedy, gdy wziął ślub z przyszłą matką Tadeusza. Na łożu śmierci wyznał, że nigdy nie kochał tej kobiety i wyrządził jej wielką krzywdę. Myśląc cały czas o Ewie i o tym, jak odegrać się na jej ojcu, całkowicie zaniedbał swoją własną rodzinę. Był dla żony bardzo zły, opryskliwy, a do tego zaczął pić. Kobieta zmarła niedługo po tym, jak urodził się Tadeusz.




Jacek Soplica przechodzi wyraźną metamorfozę. Dzieje się tak, kiedy po zabiciu Stolnika Horeszki cudem udało mu się uniknąć kuli wystrzelonej przez Gerwazego. Niemal natychmiast bohater zdał sobie sprawę, że popełnił wielki grzech, za który będzie pokutował do końca życia. Niemal w jednej chwili Jacek Soplica z rozwydrzonego i rozpieszczonego szlachcica, który zawsze sięgał po to, na co miał ochotę, dla którego nie liczyli się inni, ale on sam, stał się człowiekiem dojrzałym i poważnym. Zrozumiał, że w imię własnych niskich pobudek pozbawił życia wielkiego człowieka, zwolennika reform, prawdziwego patriotę. Wówczas podjął szybką decyzję o opuszczeniu kraju.

Jacek Soplica „został w Rzymie księdzem i przywdziawszy habit mniszy, dla tym większej pokory nazwał się Robakiem”, jak pisze Wiktor Doleżan. Na pozór jego decyzja o opuszczeniu ojczyzny, rodziny i całkowite osierocenie syna mogłyby wydawać się przejawem tchórzostwa i egoizmu, ale faktycznie były one oznaką wielkiego męstwa. Bohater przez cały czas wysyłał bratu pieniądze na opiekę nad Tadeuszem i Zosią (córką zmarłej na Sybirze Ewy), a sam całkowicie poświęcił się sprawie odzyskania przez Polskę niepodległości. Jak pisze Urszula Lementowicz w jednym z opracowań „Pana Tadeusza”: „Zabójstwo zwolennika reform jest przez niego traktowane jako wykroczenie przeciwko interesom narodowym, wstępuje więc do Legionów, stara się być wszędzie tam, gdzie jest wyjątkowo niebezpiecznie (uważa, że powinien swoim życiem jak najbardziej służyć ojczyźnie – nawet za cenę najwyższej ofiary)”. Jako ksiądz Robak Soplica postanowił spożytkować swoje niewątpliwe talenty na szczytny cel.

Krytykowanie go za to, że opuścił jedynego syna nie do końca jest uzasadnione, ponieważ dopiero teraz odczuł siłę więzów rodzinnych. Wcześniej zupełnie nie interesował się i nie zajmował się Tadeuszem, a teraz przynajmniej opiekował się nim z daleka. Na bieżąco śledził jego poczynania w szkole i w życiu ciesząc się, że wyrasta na wspaniałego młodzieńca i nie idzie w jego ślady. Trzeba mu też przyznać, że pozostawił Tadeusza w najlepszych rękach, u swojego brata Sędziego, gdzie niczego mu nie zabrakło i cieszył się wspaniałym dzieciństwem.




Urszula Lementowicz zauważa: „Jacek realizuje się w trzech aspektach: jest mężnym żołnierzem i emisariuszem politycznym, stara się zadośćuczynić skrzywdzonym przez siebie osobom: Tadeuszowi (także przez pamięć o jego udręczonej matce) oraz Zosi (przez wzgląd na uczucie do jej matki) oraz podejmuje pokutę i pokorną służbę Bogu i narodowi w habicie bernardyna”. Widzimy zatem, że jest to bohater wielopłaszczyznowy, pełniący w utworze bardzo wiele funkcji, od którego niemal wszystko zależy. Ksiądz Robak kilkakrotnie wkracza do akcji ratując z opresji bohaterów. Pełni rolę anioła stróża dla Tadeusza, a także Hrabiego i Gerwazego. Widać to chociażby w czasie polowania, kiedy jednym celnym strzałem powalił niedźwiedzia atakującego jego syna i Horeszkę czy w scenie ostatniego zajazdu Moskali, kiedy własną piersią zasłonił dzielnego Klucznika, spłacając tym samym dług wobec jego zmarłego przed laty pana.

„Umarł pogodzony z Bogiem i z ludźmi, do ostatka wyzuwszy się z wszelkiego egoizmu, bo nawet Tadeuszowi nie dał się poznać, jedynie Sędziemu i Gerwazemu, dla konieczności dokonania ekspiacji”, czytamy w opracowaniu Wiktora Doleżana. Faktycznie ksiądz Robak nawet na łożu śmierci nie wyjawił Tadeuszowi swojej prawdziwej tożsamości, co świadczy o jego konsekwencji, sile charakteru i oddania sprawie. Bernardyn do końca pozostał skromnym mnichem, który dokonując bohaterskich i wielkich czynów pragnie jedynie zaznać wiekuistego spokoju i zmazać z honoru krwawą plamę sprzed lat.




Tworząc sylwetkę i charakter Jacka Soplicy Adam Mickiewicz nadał mu cech dwóch autentycznych postaci. Pierwszą z nich był słynny na Litwie na przełomie XVIII i XIX wieku awanturnik i pieniacz – Jan Soplica. Mężczyzna zasłynął głównie z tego, że nękał okolicznych szlachciców i zamordował Bazylego Mickiewicza – krewnego Adama. Z kolei ksiądz Robak w znacznym stopniu wzorowany był prawdopodobnie na księdzu Bułhaku (także bernardynowi), który w czasie powstania Jasińskiego na Litwie zajmował się przenoszeniem młodzieży do armii Księstwa Warszawskiego, za co później został zesłany przez carat na Syberię.



  Dowiedz się więcej
Geneza Pana Tadeusza Adama Mickiewicza
Podtytuł Pana Tadeusza
Pan Tadeusz - streszczenie
Bohaterowie Pana Tadeusza
Imioniska
Czas i miejsce akcji Pana Tadeusza
Narrator w Panu Tadeuszu
Nawiązania do tradycji w Panu Tadeuszu
Główne wątki w Panu Tadeuszu
Szlachta w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz jako epos
Tło historyczne w Panu Tadeuszu
Jacek Soplica – ksiądz Robak jako bohater romantyczny oraz jako ostatnie słowo Mickiewicza w sprawie idei niepodległościowych
Recepcje Pana Tadeusza
Artyzm Pana Tadeusza
Rola historii w Panu Tadeuszu
Szlacheckie obyczaje w Panu Tadeuszu
Obraz Soplicowa
Funkcja przymiotnika "ostatni" w Panu Tadeuszu
Komizm i humor w Panu Tadeuszu
Baśniowość Pana Tadeusza
Inwokacja i epilog Pana Tadeusza
Język Pana Tadeusza
Wyidealizowanie realności w utworze
Przyroda w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz - plan wydarzeń
Pan Tadeusz - cytaty
Bibliografia do „Pana Tadeusza”
Najważniejsze cytaty w „Panu Tadeuszu”
Czy „Pan Tadeusz” powinien znaleźć się w spisie lektur szkolnych? – rozprawka
Czy zgadzasz się z opinią Mickiewicza, że motywem przewodnim „Pana Tadeusza” jest piękno świata i uroda dawnej Polski? – rozprawka
Dlaczego warto przeczytać „Pana Tadeusza”?
Obraz kraju lat dziecinnych w „Panu Tadeuszu”
Adam Mickiewicz – notatka szkolna
Opis grzybobrania w „Panu Tadeuszu”
Muzyka w „Panu Tadeuszu”
Humor w „Panu Tadeuszu”
Opis koncertu Jankiela w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Jankiela
Motyw karczmy w „Panu Tadeuszu”
Opis gry Wojskiego na rogu
Spór o zamek w „Panu Tadeuszu”
Epilog w „Panu Tadeuszu”
Polityka w „Panu Tadeuszu”
Obraz Rosjan w „Panu Tadeuszu”
Obraz Polaków w „Panu Tadeuszu”
„Pan Tadeusz” jako wyraz tęsknoty Mickiewicza za ojczyzną
Znaczenie „Pana Tadeusza” dawniej i dziś
Historia w „Panu Tadeuszu”
Soplicowo jako centrum polszczyzny
Motyw spowiedzi w „Panu Tadeuszu”
Spowiedź księdza Robaka
Jacek Soplica – bohater pozytywny czy negatywny?
Losy Jacka Soplicy i jego działalność patriotyczna
Okoliczności powstania „Pana Tadeusza”
Jacek Soplica jako bohater romantyczny
Charakterystyka postaci historycznych w „Panu Tadeuszu”
Opis polowania na niedźwiedzia w „Panu Tadeuszu”
Motyw zamku w „Panu Tadeuszu”
Motyw dworku szlacheckiego w „Panu Tadeuszu”
Wartości artystyczne „Pana Tadeusza”
Narracja „Pana Tadeusza”
Język „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako przykład epopei
Ponadczasowość „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” - arcydzieło czy kicz – rozprawka
Kompozycja „Pana Tadeusza”
Filmowe perypetie „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako utwór romantyczny
Motyw przyrody w „Panu Tadeuszu”
Poetycko-malarski obraz natury w „Panu Tadeuszu”
Dawne tradycje i obyczaje w „Panu Tadeuszu”
Motyw miłości w „Panu Tadeuszu”
Motyw szlachty w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka szlachty w „Panu Tadeuszu”
Inwokacja „Pana Tadeusza” – interpretacja
Opisy wschodów i zachodów słońca w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Maćka nad Maćkami i szlachty dobrzyńskiej
Podkomorzy – charakterystyka
Rejent – charakterystyka
Asesor – charakterystyka
Protazy – charakterystyka
Klucznik Gerwazy – charakterystyka postaci
Hrabia Horeszko – charakterystyka postaci
Telimena – charakterystyka postaci
Zosia – charakterystyka postaci
Tadeusz Soplica – charakterystyka postaci
Sędzia Soplica – charakterystyka postaci
Jacek Soplica (Ksiądz Robak) – charakterystyka postaci
Spór Asesora z Rejentem
Czas i miejsce akcji „Pana Tadeusza”
Plan wydarzeń „Pana Tadeusza”
Literackie nawiązania do „Pana Tadeusza”
Wyjaśnienie tytułu „Pana Tadeusza”
Opis uczty w „Panu Tadeuszu”
Historia Domeyki i Doweyki
Streszczenie „Pana Tadeusza”