2l.pl Lektury Motywy literackie
Jesteś w: 2l.pl -> Pan Tadeusz

2l.pl / Filmowe perypetie „Pana Tadeusza”

Autor: Jakub Ciczkowski     Data publikacji: 20.01.2006     Serwis chroniony prawem autorskim

Bez wątpienia dzieło Andrzeja Wajdy jest najbardziej znaną adaptacją filmową epopei Mickiewicza, ale należy pamiętać, że „Pan Tadeusz” znacznie wcześniej pojawił się na ekranach polskich kin. Pracę nad pierwszą ekranizacją dzieła rozpoczęły się zaraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, jednak w 1919 roku porzucono pracę nad projektem ze względów finansowych.

Niespełna dziesięć lat później, w 1928 roku odbyła się premiera „Pana Tadeusza”, filmu określanego wówczas superprodukcją (realizacja pochłonęła zawrotną na tamte czasy sumę pół miliona złotych). Obraz w reżyserii Ryszarda Ordyńskiego był wielkim przedsięwzięciem artystycznym, w które zaangażowani byli znani literaci: Andrzej Strug i Ferdynand Goetel (jako scenarzyści), ilustrator Michał Elwiro Andriolli (jako twórca scenografii) czy znany malarz Wojciech Kossak (odpowiedzialny między innymi za plakat filmowy).


Na premierze „Pana Tadeusza” 9 listopada 1928 roku pojawiły się takie osobistości jak Ignacy Mościcki czy Józef Piłsudski. W filmie, którego powstanie miało uczcić dziesiątą rocznicę powrotu Rzeczpospolitej na mapę Europy łatwo dało odnaleźć się nawiązania do bieżącej sytuacji politycznej – twórcy dopatrywali się w postaci Marszałka jedynego spadkobiercę pięknych polskich tradycji romantycznych niepodległościowych. Wątki historyczne i militarne całkowicie zdominowały film.

Cechą filmu Ordyńskiego (podobnie jak wiele lat później u Wajdy) była gwiazdorska obsada aktorska. W „Panu Tadeuszu” pojawili się absolutnie najpopularniejsi wówczas artyści sceniczni i filmowi. Tytułową rolę odegrał Leon Łuszczewski, w Adama Mickiewicza wcielił się Wojciech Brydziński, Zosię zagrała Zofia Zajączkowska, Księdza Robaka Jan Szymański, a Napoleona wybitny Stefan Jaracz.




Film przypominał ciąg ilustracji do epopei Mickiewicza, które co jakiś czas okraszane były cytatami z dzieła (był to oczywiście film niemy). Nie stanęło to na przeszkodzie, by obraz stał się wielkim sukcesem komercyjnym. Sale kinowe pękały w szwach, a film bił rekordy popularności i frekwencji. Zupełnie inaczej „Pana Tadeusza” przyjęli krytycy. Wiesław Kot w pracy „Pan Tadeusz: prawda i legenda” przytacza fragment recenzji filmu z czasopisma kobiecego „Bluszcz”: „Pomimo cechującej ten film ogólnej kultury i pietyzmu dla Mickiewicza - «Pan Tadeusz» Ordyńskiego dla kinematografii polskiej jest pozycją straconą”.

Ponad czterdzieści lat później dzieło Mickiewicza ponownie doczekało się zainteresowania ze strony twórców filmowych. Znany reżyser teatralny i telewizyjny Adam Hanuszkiewicz w 1970 roku postanowił zrealizował dwunastoodcinkowy spektakl Teatru Telewizji, będący wierną adaptacją „Pana Tadeusza”. Każdy z pięćdziesięciominutowych odcinków odpowiadał jednej księdze z dzieła Mickiewicza. Tradycyjnie już do ekranizacji epopei narodowej zaangażowano najlepszych polskich aktorów, między innymi: Zbigniewa Zapasiewicza, Kazimierza Wichniarza, Joannę Jędrykę czy Władysława Hańczę.




Tym sposobem doszliśmy do dzieła Andrzeja Wajdy. Zdjęcia do czwartej ekranizacji „Pana Tadeusza” rozpoczęły się 3 czerwca 1998 roku w Sierpcu. Nie bez kozery określano to przedsięwzięcie mianem superprodukcji, gdyż już pierwszego dnia na planie pojawiły się tysiące statystów, wcielających się w oddziały wojsk napoleońskich.

Wiesław Kot charakteryzuje dzieło największego polskiego reżysera: „Andrzej Wajda oparł adaptację na kilku żelaznych założeniach. Zdecydował się na skrócenie i uproszczenie dialogów, które opracował dla potrzeb filmu Piotr Wereśniak. Aktorzy w tej ekranizacji mówią jednak wierszem. Zredukowane zostały także opisy przyrody, która pokazana została, zgodnie z naturą kina, poprzez obraz, a nie słowem poetyckim. (…) Głównym bohaterem filmu jest Jacek Soplica, a zasadniczą sprężyną akcji – jego zawadiackie, splamione zbrodnią i pokutnicze życie”.

Andrzej Wajda nie zwykł robić filmów, w których nie roiło by się od gwiazd polskiego kina. Tak było tez tym razem. W Panu Tadeuszu pojawiły się gwiazdy nowego pokolenia aktorów: Michał Żebrowski i Alicja Bachleda-Curuś, a także wybitni artyści znani od wielu lat: Bogusław Linda, Daniel Olbrychski, Andrzej Seweryn, Grażyna Szapołowska, Marek Kondrat. Film odniósł sukces nie tylko w Polsce, czego najlepszym dowodem była nominacja do Oscara za najlepszy film obcojęzyczny.



  Dowiedz się więcej
Geneza Pana Tadeusza Adama Mickiewicza
Podtytuł Pana Tadeusza
Pan Tadeusz - streszczenie
Bohaterowie Pana Tadeusza
Imioniska
Czas i miejsce akcji Pana Tadeusza
Narrator w Panu Tadeuszu
Nawiązania do tradycji w Panu Tadeuszu
Główne wątki w Panu Tadeuszu
Szlachta w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz jako epos
Tło historyczne w Panu Tadeuszu
Jacek Soplica – ksiądz Robak jako bohater romantyczny oraz jako ostatnie słowo Mickiewicza w sprawie idei niepodległościowych
Recepcje Pana Tadeusza
Artyzm Pana Tadeusza
Rola historii w Panu Tadeuszu
Szlacheckie obyczaje w Panu Tadeuszu
Obraz Soplicowa
Funkcja przymiotnika "ostatni" w Panu Tadeuszu
Komizm i humor w Panu Tadeuszu
Baśniowość Pana Tadeusza
Inwokacja i epilog Pana Tadeusza
Język Pana Tadeusza
Wyidealizowanie realności w utworze
Przyroda w Panu Tadeuszu
Pan Tadeusz - plan wydarzeń
Pan Tadeusz - cytaty
Bibliografia do „Pana Tadeusza”
Najważniejsze cytaty w „Panu Tadeuszu”
Czy „Pan Tadeusz” powinien znaleźć się w spisie lektur szkolnych? – rozprawka
Czy zgadzasz się z opinią Mickiewicza, że motywem przewodnim „Pana Tadeusza” jest piękno świata i uroda dawnej Polski? – rozprawka
Dlaczego warto przeczytać „Pana Tadeusza”?
Obraz kraju lat dziecinnych w „Panu Tadeuszu”
Adam Mickiewicz – notatka szkolna
Opis grzybobrania w „Panu Tadeuszu”
Muzyka w „Panu Tadeuszu”
Humor w „Panu Tadeuszu”
Opis koncertu Jankiela w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Jankiela
Motyw karczmy w „Panu Tadeuszu”
Opis gry Wojskiego na rogu
Spór o zamek w „Panu Tadeuszu”
Epilog w „Panu Tadeuszu”
Polityka w „Panu Tadeuszu”
Obraz Rosjan w „Panu Tadeuszu”
Obraz Polaków w „Panu Tadeuszu”
„Pan Tadeusz” jako wyraz tęsknoty Mickiewicza za ojczyzną
Znaczenie „Pana Tadeusza” dawniej i dziś
Historia w „Panu Tadeuszu”
Soplicowo jako centrum polszczyzny
Motyw spowiedzi w „Panu Tadeuszu”
Spowiedź księdza Robaka
Jacek Soplica – bohater pozytywny czy negatywny?
Losy Jacka Soplicy i jego działalność patriotyczna
Okoliczności powstania „Pana Tadeusza”
Jacek Soplica jako bohater romantyczny
Charakterystyka postaci historycznych w „Panu Tadeuszu”
Opis polowania na niedźwiedzia w „Panu Tadeuszu”
Motyw zamku w „Panu Tadeuszu”
Motyw dworku szlacheckiego w „Panu Tadeuszu”
Wartości artystyczne „Pana Tadeusza”
Narracja „Pana Tadeusza”
Język „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako przykład epopei
Ponadczasowość „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” - arcydzieło czy kicz – rozprawka
Kompozycja „Pana Tadeusza”
Filmowe perypetie „Pana Tadeusza”
„Pan Tadeusz” jako utwór romantyczny
Motyw przyrody w „Panu Tadeuszu”
Poetycko-malarski obraz natury w „Panu Tadeuszu”
Dawne tradycje i obyczaje w „Panu Tadeuszu”
Motyw miłości w „Panu Tadeuszu”
Motyw szlachty w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka szlachty w „Panu Tadeuszu”
Inwokacja „Pana Tadeusza” – interpretacja
Opisy wschodów i zachodów słońca w „Panu Tadeuszu”
Charakterystyka Maćka nad Maćkami i szlachty dobrzyńskiej
Podkomorzy – charakterystyka
Rejent – charakterystyka
Asesor – charakterystyka
Protazy – charakterystyka
Klucznik Gerwazy – charakterystyka postaci
Hrabia Horeszko – charakterystyka postaci
Telimena – charakterystyka postaci
Zosia – charakterystyka postaci
Tadeusz Soplica – charakterystyka postaci
Sędzia Soplica – charakterystyka postaci
Jacek Soplica (Ksiądz Robak) – charakterystyka postaci
Spór Asesora z Rejentem
Czas i miejsce akcji „Pana Tadeusza”
Plan wydarzeń „Pana Tadeusza”
Literackie nawiązania do „Pana Tadeusza”
Wyjaśnienie tytułu „Pana Tadeusza”
Opis uczty w „Panu Tadeuszu”
Historia Domeyki i Doweyki
Streszczenie „Pana Tadeusza”